Thỏa thuận này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là sự thừa nhận các lệnh cấm vận nhắm vào Nga đã không làm cho nước này sụp đổ, không những gây khó khăn cho Moscow mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến chính nền kinh tế của các nước cấm vận và kinh tế toàn cầu, là bước khởi đầu tích cực trong quan hệ giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới.
Ngày 9/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Nga Vladimir Putin đã có cuộc điện đàm và đạt được thỏa thuận về dầu diesel. Ảnh: Getty Images
Thỏa thuận giữa hai ông Trump - Putin
Ngày 9/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã điện đàm và đạt được thỏa thuận, theo đó Nga cam kết cung cấp cho thị trường Mỹ một khối lượng lớn dầu diesel: 300 nghìn tấn sẽ giao ngay lập tức, 500.000 tấn giao trong tháng 11/2026 và sau đó sẽ nâng lên 1 triệu tấn. Ông Trump cho biết, Nga sẽ bơm thêm 3 triệu tấn trong một khoảng thời gian ngắn sau khi các nhà máy lọc dầu của Nga được khôi phục.
Cùng ngày, Bộ Tài chính Mỹ đã cấp giấy phép số 135, cho phép dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu dầu diesel của Nga. Giấy phép tạm thời có hiệu lực đến tháng 4/2027. Đây chưa phải là động thái bãi bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt năng lượng nhắm vào Nga, mà là một sự nới lỏng các hạn chế được áp đặt do chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine.
Đây là giấy phép đầu tiên mà Bộ Tài chính Mỹ cấp nhằm nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với dầu diesel Nga trong khoảng thời gian vượt quá 30 ngày thông thường kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng nổ vào tháng 2/2022.
Tổng thống Trump đang trải qua áp lực chính trị ngày càng tăng do giá nhiên liệu cao trước cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ được tổ chức vào tháng 11 tới. Đảng Cộng hòa phải đối mặt với sự cạnh tranh ngay cả ở các bang bảo thủ truyền thống, đặc biệt là ở Iowa - nơi nông dân đang trải qua hậu quả của việc giá dầu diesel tăng cao. Giá xăng trung bình tại Mỹ đã tăng hơn 46% kể từ cuối tháng 2/2026, lên 4,37 USD/gallon, và giá dầu diesel tăng vọt 67% so với cùng kỳ năm ngoái, lên 6,28 USD/gallon. Ngay sau khi đạt được thỏa thuận, giá dầu diesel tại Mỹ đã giảm 5%.
Phản ứng về thỏa thuận diesel Nga - Mỹ
Thỏa thuận giữa hai ông Trump và Putin về việc cung cấp dầu diesel của Nga cho Mỹ đạt được ngày 9/10 và việc tạm thời nới lỏng các biện pháp trừng phạt đã gây ra sự chia rẽ và chỉ trích gay gắt cả bên trong nước Mỹ và trên trường quốc tế.
Tại Mỹ, cả hai đảng Cộng hòa và Dân chủ yêu cầu Tổng thống Trump rút khỏi "thỏa thuận dầu diesel" ngay lập tức. Các nhà lập pháp chỉ trích thỏa thuận làm suy yếu "Đạo luật Lindsey O. Graham về trừng phạt Nga và Iran năm 2026" được chính ông Trump ký ban hành vào ngày 18/9/2026.
Luật này trao cho Tổng thống Mỹ quyền áp mức thuế quan lên tới 100% hoặc lên đến 500% đối với các nước mua dầu khí của Nga, nhằm cắt giảm nguồn thu tài chính phục vụ chiến dịch quân sự của nước này tại Ukraine.
Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Mỹ Chuck Schumer cùng Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen - đảng viên Dân chủ nổi bật nhất trong Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội Mỹ - và Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren - đảng viên Dân chủ nổi bật nhất của Ủy ban Ngân hàng của Quốc hội Mỹ - đã đưa ra tuyên bố chung phản đối thỏa thuận diesel của Tổng thống Trump với Nga. Tuyên bố nói: "Thỏa thuận của ông Trump đại diện cho sự phản bội Ukraine, các đồng minh châu Âu và an ninh quốc gia Mỹ."
Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ Richard Blumenthal thuộc bang Connecticut đã lên án gay gắt quyết định của Tổng thống Trump cho phép nhập khẩu dầu diesel từ Nga. Ông Blumenthal cùng 6 thượng nghị sĩ lưỡng đảng khác đã ra tuyên bố chung khẳng định việc Tổng thống Trump cho phép nhập khẩu dầu diesel của Nga là trái với "Đạo luật Lindsey O. Graham về trừng phạt Nga và Iran năm 2026" được Quốc hội Mỹ thông qua.
Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Don Bacon đại diện cho bang Nebraska nhận xét rằng "các chính sách của Tổng thống đối với Nga và Ukraine đã thất bại".
Dân biểu Đảng Cộng hòa Brian Fitzpatrick tuyên bố sẽ nỗ lực ngăn chặn việc mua nhiên liệu của Nga thông qua một dự luật đặc biệt. Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Tom Tillis cảnh báo rằng thỏa thuận này có thể vi phạm luật năm 2022 cấm nhập khẩu dầu từ Nga.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky chỉ trích thỏa thuận này, cho rằng thỏa thuận này sẽ không mang lại hòa bình hoặc bất kỳ lợi ích nào. Trong khi đó, Tổng thống Trump nói, ông Zelensky nên tập trung vào việc đạt được một giải pháp cho cuộc xung đột với với Nga thay vì nói về thỏa thuận diesel giữa ông với Tổng thống Nga Putin.
Các nước châu Âu coi thỏa thuận diesel giữa Mỹ với Nga là làm suy yếu áp lực trừng phạt đối với Moscow, mà chỉ phục vụ các mục tiêu chính trị ngắn hạn trong nước của Mỹ trước cuộc bầu cử giữa kỳ.
Ngày 12/10, các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU) chính thức thông qua gói trừng phạt thứ 22 chống Nga. Đây là gói trừng phạt lớn nhất của EU kể từ năm 2022, bổ sung gần 1.600 cá nhân và công ty, nâng tổng số thực thể bị trừng phạt của Nga lên gần 4.600. Ngoài ra, EU cũng đồng ý cung cấp 90 tỷ euro cho Ukraine trong giai đoạn 2026-2027 và một lần nữa đang thảo luận về khả năng tịch thu tài sản bị đóng băng của Nga tại tổ chức lưu ký chứng khoán Euroclear có trụ sở ở Brussels (Bỉ). Cao ủy phụ trách ngoại giao EU Kaya Kallas nói rằng đây là một phản ứng đối với quyết định của Mỹ cho phép nhập khẩu dầu diesel của Nga.
Đáp trả những lời chỉ trích này, Tổng thống Mỹ cho biết chính EU đã mua năng lượng của Nga trị giá 250 tỷ USD. Ông Trump nói thêm trong một bài đăng trên nền tảng Truth Social của mình rằng ông đã đưa ra lựa chọn đúng đắn cho người dân Mỹ, "nước Mỹ là trên hết!"
Tạp chí UnHerd của Anh viết: "Thỏa thuận giữa hai ông Trump - Putin là một thắng lợi chiến lược cho Moscow và là một thảm họa cho [Tổng thống Ukraine] Zelensky... Ngoài ra, cán cân trên chiến trường trong cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine có lợi cho Điện Kremlin."
Tạp chí này cho biết thêm, việc Ukraine tiếp tục tấn công các cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga sau thỏa thuận được coi là "chống đối các nỗ lực đàm phán của ông Trump". Kyiv khó có thể nhận được các hệ thống phòng không của Mỹ, bao gồm cả giấy phép sản xuất tên lửa Patriot.
Tờ Wall Street Journal nhận định rằng mối quan hệ giữa hai ông Trump và Zelensky đang ở mức thấp nhất kể từ cuộc cãi vã tại Nhà Trắng vào tháng 2/2025. Ảnh: AFP
Ý nghĩa của thỏa thuận về dầu diesel
Thỏa thuận này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà đây là sự thừa nhận các lệnh cấm vận nhắm vào Nga đã không làm cho nước này sụp đổ, không những chỉ gây khó khăn cho Moscow mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến chính nền kinh tế của các nước cấm vận và kinh tế toàn cầu, là bước khởi đầu tích cực trong quan hệ giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới.
Thỏa thuận về dầu diesel làm phức tạp đáng kể vị thế của Ukraine trong các cuộc đàm phán hòa bình trong tương lai. Nó cho thấy sự sẵn sàng của chính quyền Tổng thống Trump trong việc hy sinh chiến lược trừng phạt vì mục đích ổn định nền kinh tế Mỹ.
Thỏa thuận diesel giữa Tổng thống Trump và người đứng đầu Điện Kremlin cũng góp phần thay đổi đáng kể tình hình xung quanh Ukraine. Ông Trump đã cảnh báo Ukraine và các đồng minh châu Âu rằng, Mỹ có thể hạn chế việc chuyển giao thông tin tình báo và cung cấp vũ khí nếu Ukraine vẫn tiếp tục tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga. Washington thậm chí sẽ xem xét việc ngăn chặn cơ chế PURL (Danh sách Nhu cầu Ưu tiên của Ukraine - Priority Ukraine Requirements List), mà theo đó các nước châu Âu mua vũ khí của Mỹ để cung cấp cho Ukraine.
Bộ Ngoại giao Nga cho biết, thỏa thuận diesel cho thấy Moscow và Washington có thể phát triển quan hệ ở các lĩnh vực khác ngoài cuộc xung đột Ukraine. Khối lượng diesel được thỏa thuận không quá lớn đến mức ảnh hưởng đáng kể đến thị trường Mỹ, nhưng thỏa thuận này có tầm quan trọng chính trị to lớn.
Ông Trump chủ trương hợp tác kinh tế với Nga
Tổng thống Trump đang ngày càng xem xét các cuộc đàm phán hòa bình Nga - Ukraine thông qua lăng kính lợi ích kinh tế của Mỹ, đặc biệt là các thỏa thuận tiềm năng về tài sản, năng lượng và nối lại quan hệ thương mại. Mỹ và Nga đang thảo luận một số dự án kinh tế có khả năng cùng có lợi như một phần của các cuộc tham vấn về việc giải quyết cuộc xung đột tại Ukraine.
Các cuộc đàm phán xung quanh tài sản của công ty Lukoil (Nga) đang diễn ra. Việc bán tài sản nước ngoài của Lukoil gồm các mỏ dầu, nhà máy lọc dầu và các trạm xăng trên khắp thế giới có thể trở thành một phần của thỏa thuận lớn hơn giữa Nga và Mỹ. Lợi ích kinh tế Mỹ đang thôi thúc ông Trump thỏa thuận với Nga.
Tháng 2/2026, Tổng thống Putin đã đề nghị Mỹ cùng phát triển các mỏ kim loại đất hiếm và khả năng cung cấp nhôm từ phía Nga. Ông Kirill Dmitriev - đại diện của Tổng thống Nga về đầu tư và hợp tác kinh tế với nước ngoài, người đứng đầu Quỹ Đầu tư Trực tiếp của Nga - cho biết các cuộc đàm phán về những dự án chung trong lĩnh vực đất hiếm đã bắt đầu. Trong số các lĩnh vực khác có Bắc Cực, cơ sở hạ tầng, công nghệ và năng lượng. Tháng 9/2026, hai bên đã thảo luận về các dự án năng lượng chung có thể hợp tác sau khi cuộc xung đột Ukraine kết thúc.
Ngoài ra, khả năng thu hút các nhà đầu tư Mỹ tham gia tái khởi động dự án đường ống dẫn khí đốt Nord Stream để bán khí đốt sang châu Âu, dự án đường hầm xuyên eo biển Bering dài khoảng 113 km lấy tên "Đường hầm Putin - Trump" nối liền Chukotka (Nga) và Alaska (Mỹ) cũng đã được ông Dmitriev đề xuất và kêu gọi tỷ phú Elon Musk cùng Công ty The Boring Company tham gia xây dựng.
Các nhà phân tích chính trị cho rằng, vấn đề chính đối với Ukraine hiện nay không phải là doanh thu bổ sung của Nga từ một số lô dầu diesel, mà là khả năng Washington sẽ dần dần dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế khác đối với Moscow mà không đặt điều kiện Nga phải có các bước đi cụ thể để chấm dứt xung đột, và liệu Washington có bắt đầu sử dụng đòn bẩy ảnh hưởng của mình đối với Kyiv để đảm bảo thực hiện các thỏa thuận kinh tế mới với Nga hay không.
Quyết định của Tổng thống Trump không phải là sự thay đổi toàn bộ trong chính sách của Mỹ đối với cuộc xung đột Nga - Ukraine, nhưng khi Mỹ và Nga là hai siêu cường thỏa thuận với nhau thì những bên tham gia khác cũng khó có thể cưỡng lại được. Đặc biệt, hàng loạt nước châu Âu đang phải gồng mình đối phó lại các cuộc biểu tình chống chính phủ, đòi giải quyết các vấn đề về đời sống xã hội.
Đại sứ Nguyễn Quang Khai
Nguyên Đại sứ Việt Nam tại một số nước Trung Đông, Ủy viên thường trực Hội đồng Hòa Bình Việt Nam
