Trong những bức phù điêu Ai Cập cổ đại, các vị vua thường xuất hiện với vũ khí cong kỳ lạ trên tay, giơ cao trước kẻ thù hoặc tượng trưng cho chiến thắng. Đó là Khopesh, một loại kiếm có hình dáng gần giống dấu hỏi, nổi bật giữa những thanh kiếm thẳng và rìu chiến của thế giới cổ đại.

Ảnh: collections.louvre.fr

Khopesh phổ biến ở Ai Cập trong thời kỳ Tân Vương quốc, khoảng từ năm 1550 đến 1070 trước Công nguyên. Tuy nhiên, hình dáng vũ khí này có nguồn gốc rộng hơn ở vùng Cận Đông cổ đại, rồi được người Ai Cập tiếp nhận và biến thành một biểu tượng quân sự đặc trưng. Sự giao lưu với người Hyksos trong Thời kỳ Chuyển tiếp thứ Hai thường được nhắc đến khi giải thích quá trình những vũ khí và công nghệ quân sự mới du nhập vào Ai Cập.

Điểm độc đáo nhất của Khopesh nằm ở phần lưỡi cong, thường được chế tác bằng đồng. Không giống lưỡi liềm nông nghiệp có cạnh sắc ở phía lõm, Khopesh thường có cạnh chém ở phía ngoài của đoạn cong. Cấu tạo này cho phép người sử dụng tung những nhát chém mạnh trong cự ly gần. Phần cong cũng có thể giúp móc vào khiên hoặc vũ khí của đối phương, tạo cơ hội gạt chúng sang bên. Tuy vậy, hiệu quả cụ thể còn tùy thuộc hình dạng từng thanh kiếm và kỹ thuật chiến đấu; không nên hình dung nó như một công cụ chắc chắn có thể giật mọi vũ khí khỏi tay kẻ địch.

Ảnh: egypt-museum.com

Khopesh không chỉ là vũ khí trên chiến trường. Trong nghệ thuật hoàng gia Ai Cập, nó thường gắn với hình tượng pharaoh đánh bại kẻ thù, thể hiện quyền lực và khả năng bảo vệ vương quốc. Những thanh kiếm tìm thấy trong lăng mộ cũng cho thấy sự khác biệt giữa vũ khí có thể sử dụng thực tế và các hiện vật mang tính nghi lễ. Chẳng hạn, lăng mộ Tutankhamun chứa những thanh Khopesh bằng đồng được trang trí công phu, một số có cạnh cùn, có thể chủ yếu phục vụ mục đích biểu tượng hoặc nghi lễ

Theo thời gian, Khopesh dần mất vị trí trước những kiểu vũ khí khác khi kỹ thuật luyện kim và chiến tranh thay đổi. Nhưng hình dáng đặc biệt của nó vẫn tồn tại trong tranh khắc, tượng đài và trí tưởng tượng hiện đại về Ai Cập cổ đại. Khopesh là minh chứng rằng một vũ khí đôi khi không chỉ được nhớ đến vì sức sát thương, mà còn vì cách nó trở thành biểu tượng của cả một nền văn minh.