Năm 1873, nhà khảo cổ nghiệp dư người Đức Heinrich Schliemann tuyên bố đã tìm thấy một kho báu kỳ vĩ tại Hisarlik, vùng đất mà ông tin chính là thành Troy trong sử thi của Homer. Schliemann đặt tên cho phát hiện ấy là “Kho báu Priam”, theo tên vị vua thành Troy trong Iliad. Nhưng trớ trêu thay, ngày nay cái tên nổi tiếng ấy gần như chắc chắn là một sự nhầm lẫn lịch sử.

Ảnh: eldebate

Kho báu không phải một món đồ duy nhất mà là cả một tập hợp gồm đồ trang sức, bình vàng, bạc, đồng, vũ khí và nhiều vật phẩm quý giá khác. Nổi bật nhất là hai chiếc vương miện bằng vàng mà Schliemann gọi là “Trang sức của Helen”. Theo danh mục của chính Schliemann, riêng nhóm hiện vật này có khoảng 8.750 vòng, hạt và nút nhỏ bằng vàng, bên cạnh nhiều vòng tay, cốc, bình và đồ dùng bằng kim loại quý.

Ảnh: en.topwar

Điều khiến câu chuyện trở nên thú vị nằm ở niên đại. Các nghiên cứu khảo cổ sau này cho thấy kho báu thuộc lớp Troy II, có niên đại khoảng 2550–2250 trước Công nguyên. Trong khi đó, lớp thành Troy thường được các nhà nghiên cứu liên hệ với thời kỳ có thể hình thành câu chuyện về cuộc chiến thành Troy lại xuất hiện muộn hơn rất nhiều. Nói cách khác, kho báu này có thể đã được chôn xuống đất hàng nghìn năm trước thời đại của vị vua Priam trong truyền thuyết.

Schliemann cũng gây tranh cãi vì cách ông khai quật Troy khá vội vàng và vì câu chuyện về chính kho báu. Một số học giả từng cho rằng ông đã tập hợp các hiện vật được tìm thấy ở những thời điểm khác nhau thành một “kho báu” duy nhất để củng cố câu chuyện của mình. Tuy nhiên, mức độ chính xác của giả thuyết này vẫn còn được tranh luận.

Ảnh: pikabu

Sau khi Schliemann qua đời, số phận kho báu còn ly kỳ không kém lúc nó được phát hiện. Schliemann tặng bộ sưu tập cho Đức năm 1881. Trong Thế chiến II, những hiện vật quý giá được cất giấu tại Berlin. Sau chiến tranh, chúng xuất hiện ở Moscow và phần lớn hiện nay được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Pushkin.

Vì thế, “Kho báu Priam” có lẽ không phải kho báu của Priam, cũng chẳng phải bằng chứng trực tiếp về cuộc chiến thành Troy. Nhưng chính sự nhầm lẫn ấy lại khiến nó trở thành một trong những kho báu khảo cổ nổi tiếng nhất thế giới: một tập hợp hiện vật có thật, một câu chuyện khảo cổ đầy tranh cãi và một cái tên được sinh ra từ giấc mơ muốn biến sử thi Homer thành lịch sử.