Tại vùng sa mạc gần thành phố Ica, miền Nam Peru, một bộ sưu tập đá khắc kỳ lạ từng khiến những người say mê bí ẩn lịch sử phải sửng sốt. Được biết đến với tên gọi đá Ica, các viên đá có bề mặt tối màu, khắc những hình ảnh dường như vượt xa hiểu biết của các nền văn minh bản địa châu Mỹ: con người đối đầu với khủng long, thực hiện phẫu thuật tim, sử dụng kính quan sát và thậm chí cưỡi những sinh vật đã tuyệt chủng hàng chục triệu năm trước. Nếu những hình khắc này thực sự có niên đại hàng nghìn năm, chúng sẽ thách thức nhiều kiến thức nền tảng về lịch sử loài người.

Câu chuyện trở nên nổi tiếng từ thập niên 1960, khi bác sĩ người Peru Javier Cabrera Darquea bắt đầu sưu tập các viên đá và trưng bày chúng trong bảo tàng riêng tại Ica. Qua thời gian, bộ sưu tập lên đến hàng nghìn hiện vật. Cabrera cho rằng những hình khắc này lưu giữ tri thức của một nền văn minh cổ đại tiên tiến, thậm chí có khả năng từng sống cùng khủng long. Các tác phẩm nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu bí ẩn, những người hoài nghi khảo cổ học chính thống và các tác giả chuyên viết về giả thuyết người ngoài hành tinh.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất là nguồn gốc khảo cổ của các viên đá không được xác minh độc lập. Chúng không được khai quật trong những cuộc khai quật có hồ sơ khoa học rõ ràng, nên không có lớp đất hay di vật liên quan để xác định niên đại đáng tin cậy. Bản thân đá không chứa vật liệu hữu cơ thích hợp để định tuổi bằng phương pháp carbon phóng xạ. Những lời khẳng định rằng chúng rất cổ vì có lớp phong hóa trên bề mặt do đó không đủ để chứng minh các hình khắc đã tồn tại từ thời tiền sử.

Ảnh: Wikimedia Commons

Một bước ngoặt xuất hiện khi Basilio Uschuya, người nông dân được cho là đã cung cấp nhiều viên đá cho Cabrera, thừa nhận từng tự khắc chúng. Các phóng sự và cuộc điều tra sau đó ghi nhận ông có thể tạo ra hình khắc bằng dụng cụ hiện đại, rồi làm đá trông cũ hơn bằng những phương pháp thủ công. Một số hình ảnh khủng long cũng mang dáng vẻ gần với cách minh họa trong sách phổ thông hiện đại hơn là nghệ thuật cổ đại đã được xác nhận. Dù Uschuya có lúc thay đổi lời khai, lời thú nhận cùng việc thiếu xuất xứ khảo cổ đáng tin cậy đã khiến giới khảo cổ và các nhà nghiên cứu hoài nghi nhìn chung xem bộ sưu tập nổi tiếng này là sản phẩm hiện đại.

Ảnh: exociencias.wordpress.com

Điều đó không có nghĩa mọi viên đá khắc ở vùng Ica đều nhất thiết là đồ giả. Nghệ thuật khắc đá và đồ thủ công tiền Colombo thực sự tồn tại ở Peru, nhưng cần phân biệt chúng với những hiện vật mang hình ảnh gây tranh cãi của bộ sưu tập Ica.

Dù không có giá trị về khảo cổ, câu chuyện của những viên đá Ica vẫn rất đáng chú ý: nó cho thấy một hiện vật kỳ lạ có thể trở thành huyền thoại như thế nào khi sự tò mò, niềm tin và khát vọng khám phá lịch sử bị lãng quên gặp nhau.