Với chủ đề phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và tương lai số Việt Nam, PV Báo Tri thức và Cuộc sống có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, bà Nguyễn Thị Việt Nga - Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng và TS Dương Nguyên Bình – Phó Chủ tịch Thường trực Hội Tự động hóa Việt Nam (VUSTA)

“Công nghệ quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia” - TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra một cuộc cách mạng đầu tiên trong lịch sử, khi con người tạo ra một công nghệ không chỉ giúp giảm sức lao động cơ bắp, mà còn hỗ trợ các hoạt động trí tuệ. Công nghệ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, vị thế quốc tế và triển vọng thịnh vượng của mỗi dân tộc.

Với Việt Nam, đây không chỉ là một xu thế cần theo kịp mà còn là một cơ hội lịch sử. Những bước tiến trong AI, bán dẫn, kinh tế số và đổi mới sáng tạo đang cho thấy đất nước đứng trước ngưỡng cửa của một mô hình phát triển mới - mô hình phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và sức sáng tạo của con người.

Từ một đất nước bị chiến tranh tàn phá và thiếu ăn, Việt Nam đã vươn lên trở thành một nền kinh tế năng động, một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu. Mục tiêu của thế kỷ XXI là trở thành một quốc gia phát triển, hùng cường và thịnh vượng. Theo đó, tương lai sẽ không được quyết định bởi những gì chúng ta đang có, mà bởi những gì chúng ta có khả năng sáng tạo ra. Hơn bao giờ hết, công nghệ là động lực phát triển, trở thành vận mệnh quốc gia.

“Chuyển đổi xanh và tương lai số - con đường phát triển bền vững của Việt Nam” - Phó Trưởng Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga.

Từ các chủ trương, Nghị quyết lớn của Đảng về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đến các chiến lược phát triển AI, công nghiệp bán dẫn, kinh tế số cho thấy một tư duy phát triển mới đang dần hình thành ở Việt Nam: lấy tri thức, dữ liệu, công nghệ và con người làm động lực trung tâm cho tăng trưởng. Đó không chỉ là lựa chọn về kinh tế, về tương lai dân tộc.

Quốc hội ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế cho nền kinh tế số, tạo nền tảng để AI được phát triển an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.

Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, thanh toán số, logistics số và các nền tảng trực tuyến đang làm thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Chuyển đổi số không chỉ góp phần tăng trưởng GDP, mà còn nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí giao dịch và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường. Để phát triển bền vững cần tiếp tục đầu tư hạ tầng số, bảo đảm an toàn dữ liệu, an ninh mạng, phát triển nguồn nhân lực số và thậm chí là chuyển đổi xanh.

Một quốc gia hiện đại không thể chỉ tăng trưởng nhanh, mà phải tăng trưởng sạch hơn, hiệu quả hơn và bao trùm hơn. Chuyển đổi xanh trước hết là một sự thay đổi về tư duy phát triển, phải bắt đầu từ năng lượng.

Việt Nam đang đứng trước bài toán kép: vừa phải bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng, công nghiệp hóa, đô thị hóa; vừa phải giảm dần phụ thuộc vào các nguồn năng lượng phát thải cao. Đây là bài toán không đơn giản, bởi quá trình chuyển dịch năng lượng đòi hỏi vốn đầu tư rất lớn, công nghệ cao, hạ tầng truyền tải đồng bộ và cơ chế chính sách ổn định.

Chuyển đổi xanh phải gắn với tái cấu trúc công nghiệp theo hướng công nghệ cao, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải. Nông nghiệp cần chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang mô hình nông nghiệp xanh, nông nghiệp thông minh dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Các đô thị phải phát triển theo hướng xanh và thông minh hơn, chú trọng giao thông công cộng, không gian xanh, quản lý môi trường và chất lượng sống; đồng thời cần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn nhằm giảm lãng phí tài nguyên, tăng tái sử dụng và tái chế.

Tuy nhiên, chuyển đổi xanh không thể chỉ dựa vào nỗ lực của doanh nghiệp hay người dân mà cần được dẫn dắt bằng thể chế, chính sách và các công cụ kinh tế phù hợp. Nhà nước cần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, cơ chế tài chính xanh, tín dụng xanh và các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong quá trình chuyển đổi.

Trong tiến trình này, chuyển đổi số đóng vai trò là công cụ tăng tốc cho chuyển đổi xanh. Dữ liệu lớn, AI, các nền tảng số có thể hỗ trợ quản lý năng lượng, giám sát phát thải, truy xuất nguồn gốc và tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên. Chuyển đổi xanh cần chuyển đổi số làm nền tảng quản trị; ngược lại, chuyển đổi số cần chuyển đổi xanh để bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững.

“Năng lực công nghệ, trí thức và đổi mới sáng tạo” - TS Dương Nguyên Bình, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Tự động hóa Việt Nam.

Cuộc cạnh tranh toàn cầu không còn là tài nguyên thiên nhiên, nguồn lao động giá rẻ mà là năng lực công nghệ, trí thức và đổi mới sáng tạo. Có thể khẳng định rằng khoa học công nghệ là động lực chủ yếu cho sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia.

Đại hội Đảng lần thứ XIV, một lần nữa đặt khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo vào vị trí trung tâm của tăng trưởng kinh tế xã hội Việt Nam, với trọng tâm xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo theo chiến lược chuyển đổi số quốc gia.

Với quyết tâm đổi mới, đất nước ta sẽ bước sang thời kỳ mới với nhiều đột phá để đưa những tiến bộ của khoa học công nghệ, đặc biệt là tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, robot thông minh…vào thực tế sản xuất, quản trị doanh nghiệp, đầu tư có trọng điểm vào các công nghệ lõi, công nghiệp phụ trợ, tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu… mang lại hiệu quả rõ rệt cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

Tri thức là tư duy, nhận thức, kiến thức và tích lũy năng lực của mỗi người dân, mỗi doanh nhân và đặc biệt là những nhà lãnh đạo, quản lý, gắn liền với đội ngũ nhân lực kỹ thuật, công nghệ cao được đào tạo bài bản theo phương thức mới gắn với thực tiễn.

Công nghệ là những thành tựu mới của khoa học công nghệ được phát triển và ứng dụng vào mọi lĩnh vực, từ xây dựng hạ tầng đến đầu tư vào các công nghệ lõi như vật liệu mới, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo…

Đổi mới sáng tạo là dám nghĩ, dám làm, dám đầu tư thay đổi và chấp nhận rủi ro, thất bại. Với Nhà nước đó là dám đổi mới cơ chế, chính sách và định hướng hỗ trợ ưu tiên cho doanh nghiệp. Với doanh nghiệp phải dám đầu tư, chấp nhận một phần mạo hiểm, đẩy mạnh chuyển đổi số, đưa các thành quả công nghệ mới vào sản xuất và quản lý…

Chính phủ đã ban hành Chiến lược phát triển Công nghiệp bán dẫn của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050; Bộ KH&CN đã có chương trình phát triển doanh nghiệp KH-CN và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; Viettel đã khởi công xây dựng nhà máy sản xuất chip bán dẫn.

Chính phủ cũng ban hành Quyết định 1131 về danh mục Công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược của Việt Nam như: Trí tuệ nhân tạo, lượng tử, điện toán đám mây, dữ liệu lớn, Tự động hóa và robot, năng lượng, vật liệu tiên tiến, chip bán dẫn, Y - sinh học hiện đại… Đó là những bước đi đầu tiên mạnh mẽ trong kỷ nguyên số hóa, đổi mới sáng tạo và đột phá để phát triển đất nước, hứa hẹn chắc chắn thành công; đồng thời là minh chứng cho tinh thần dám đi nhanh, dám đi thẳng vào lĩnh vực mới, không ngại thử nghiệm minh chứng bằng: Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; Doanh nghiệp công nghệ Make in Vietnam; Chính phủ số - kinh tế số - xã hội số.

Xin cảm ơn các chuyên gia về cuộc trao đổi trên!