Chuyển đổi nghề nghiệp và hành trình trưởng thành của nhà báo

“Ngày nhận quyết định điều động từ Phòng Đời sống - Giải trí sang giữ vị trí Phó Trưởng phòng Xã hội - Bạn đọc, tôi cầm tờ giấy khổ A3 trên tay, mà cảm giác như vừa nhận một bản án hơn là một quyết định công tác”, Nguyễn Anh Sơn tâm sự.

Mọi thứ vẫn diễn ra bình thường… chỉ tôi là bất thường

Ngoài hành lang, mọi thứ vẫn diễn ra như thường lệ. Điện thoại vẫn đổ chuông. Tin bài vẫn tiếp tục được cập nhật. Đồng nghiệp vẫn trao đổi công việc như mọi ngày, nhưng chỉ có tôi là không bình thường…

"Đôi khi, điều khiến người ta lo lắng nhất không phải là bắt đầu một công việc mới. Mà là cảm giác phải bắt đầu lại từ đầu".

Nhiều người chúc mừng. Một số đồng nghiệp động viên rằng đây là cơ hội để thử sức ở lĩnh vực mới. Bản thân tôi cũng hiểu việc luân chuyển, sắp xếp nhân sự là điều tất yếu trong bối cảnh các cơ quan báo chí đang thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy, đổi mới mô hình hoạt động và thích ứng với yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên báo chí số.

Thế nhưng, càng nghĩ tôi càng lo lắng. Không phải vì thay đổi vị trí công tác, không phải vì thay đổi môi trường làm việc. Mà bởi tôi hiểu quyết định nằm trên bàn làm việc hôm nay không chỉ là câu chuyện của riêng mình. Nó là một phần rất nhỏ trong sự chuyển động lớn hơn đang diễn ra ở tất cả các cơ quan báo, tạp chí hiện nay.

Tôi nhớ rất rõ buổi chiều hôm ấy. Sau khi đọc đi đọc lại quyết định vài lần, tôi ngồi lặng trong phòng làm việc. Hàng loạt câu hỏi xuất hiện trong đầu: Liệu mình có đủ năng lực không? Liệu mình có hiểu lĩnh vực này đủ sâu không? Liệu mình có gánh nổi trách nhiệm mới không? Liệu mình có hoàn thành được KPI?

Và thực tế hơn cả, liệu cuối tháng tôi có nhận đủ lương để lo cho gia đình khi vợ đang mang thai và đứa con đầu lòng sắp chào đời? Áp lực công việc cộng với áp lực làm chồng, làm cha khiến tôi có cảm giác như đang đứng trước một ngọn núi quá lớn.

Từ hoa hậu, người đẹp… tôi đi “cướp, giết, hiếp”

Nói vui, công việc trước đó của tôi gắn với hoa hậu, người đẹp, ca sĩ, diễn viên, cầu thủ, hotgirl, hotboy và những câu chuyện nhiều màu sắc của đời sống giải trí, cộng đồng mạng. Mỗi ngày tiếp xúc với những thông tin nhẹ nhàng, tươi sáng, đôi khi chỉ cần suy nghĩ xem nên đặt tiêu đề thế nào cho hấp dẫn, chọn góc ảnh nào cho đẹp.

Còn lĩnh vực mới thì hoàn toàn khác. Mở hồ sơ ra là những vụ việc liên quan cướp, giết, hiếp, rồi vi phạm môi trường, đất đai, trật tự xây dựng. Hết đơn thư bạn đọc lại đến các vụ việc dân sinh, giáo dục, y tế, an sinh xã hội. Có ngày đọc tài liệu từ sáng đến tối chỉ toàn những câu chuyện khiếu kiện kéo dài, tranh chấp phức tạp hoặc những vụ án khiến người đọc phải nặng lòng.

Học lại nghề… học cách tiếp cận một lĩnh vực, mà mình gần như bắt đầu từ con số không

Những ngày đầu nhận công việc mới thực sự là khoảng thời gian khó khăn nhất trong cuộc đời làm báo của tôi. Buổi sáng đến cơ quan với áp lực đề tài, rồi chồng tài liệu trên bàn làm việc. Buổi tối lại mang việc về nhà.

Tôi buộc phải học lại nghề… Tôi đọc luật, nghị định, hồ sơ vụ việc rồi báo cáo doanh nghiệp. Tôi nhiều lần đọc đi đọc lại những bài điều tra của đồng nghiệp để học cách tiếp cận một lĩnh vực, mà mình gần như bắt đầu từ con số không.

Có những đêm ngồi trước màn hình máy tính đến gần sáng, mà vẫn chưa hiểu hết một vụ việc. Có những cuộc họp mà tôi chỉ biết ngồi nghe thật kỹ vì sợ mình phát biểu sai. Có những bài viết phải sửa đi sửa lại rất nhiều lần vì chưa tìm được góc tiếp cận phù hợp.

"Điều khiến tôi sợ hãi không phải công việc mới. Điều khiến tôi sợ hãi là tri thức của mình không còn đủ".

Nhưng rồi từng ngày trôi qua, những nút thắt trong suy nghĩ dần được tháo gỡ. Khi bắt đầu hiểu một hồ sơ phức tạp. Khi một bài phản biện xã hội được cơ quan chức năng tiếp nhận. Khi một vụ việc sau phản ánh báo chí có chuyển biến tích cực… Tôi bắt đầu tìm thấy niềm vui của nghề báo ở một khía cạnh hoàn toàn khác. Theo đó, không còn những ánh đèn sân khấu hay những câu chuyện giải trí nhiều màu sắc, mà đổi lại, tôi cảm giác mình đang góp phần giải quyết những vấn đề thực sự của xã hội.

Hôm nay, tôi biết ơn quyết định điều động ngày ấy. Nếu không có lần “buộc phải học lại nghề”, có lẽ tôi sẽ không bao giờ biết rằng giới hạn lớn nhất của con người không nằm ở năng lực, mà nằm ở việc chúng ta có dám bước ra khỏi vùng an toàn của mình hay không.

Nghề báo cũng vậy. Không có lĩnh vực nào là quá khó nếu người làm báo chịu học, chịu đọc, chịu đi và chịu lắng nghe. Không có thành công nào đến từ sự thuận lợi mãi mãi. Đôi khi, chính những lần tưởng như bị đẩy vào chỗ khó nhất lại là cơ hội để mỗi người khám phá những khả năng, mà trước đó bản thân chưa từng nghĩ có thể làm được.

Những người giữ “lửa nghề”

Trong bất kỳ giai đoạn phát triển nào của Báo Tri thức & Cuộc sống, tri thức luôn là giá trị cốt lõi tạo nên bản sắc riêng của tờ báo. Và để những tri thức ấy đến được với công chúng, phía sau mỗi bài viết là sự lao động bền bỉ của đội ngũ phóng viên, biên tập viên đang ngày ngày kết nối khoa học với đời sống.

Tại tòa soạn, nhiều nhà báo đã dành hàng chục năm theo đuổi các đề tài về khoa học, giáo dục, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Với họ, làm báo không chỉ là đưa tin mà còn là quá trình chuyển tải những vấn đề chuyên môn phức tạp thành những câu chuyện dễ hiểu, gần gũi với công chúng.

Nhà báo Ninh Nhật Minh, Thư ký Tòa soạn phụ trách mảng Kho Tri thức Khoa học Công nghệ, luôn nhấn mạnh vai trò của chiều sâu chuyên môn trong hoạt động báo chí hiện đại. Theo chị, trong bối cảnh bạn đọc có thể tiếp cận thông tin từ rất nhiều nguồn khác nhau, điều tạo nên sự khác biệt của báo chí không chỉ là tốc độ mà còn là khả năng phân tích, lý giải và cung cấp giá trị tri thức đằng sau thông tin.

Một góc tòa soạn lung linh ánh đèn ban đêm, cửa kính nhìn ra đường phố Hà Nội, bên trong là những gương mặt tập trung cao độ của ca trực đêm trước màn hình máy tính.

Nhiều đồng nghiệp vẫn ví công việc của Quyền Tổng Thư ký Tòa soạn Mai Anh như người “giữ nhịp” cho guồng máy xuất bản. Đằng sau mỗi số báo, mỗi chuyên đề hay mỗi tuyến bài là hàng chục công việc cần được điều phối nhịp nhàng để mọi khâu vận hành thông suốt.

Quyền Tổng Thư ký Tòa soạn - bà Phạm Thị Mai Anh.

Nhà báo Mai Loan cho rằng niềm vui lớn nhất của người làm báo là khi bài viết mang lại giá trị tích cực cho xã hội, giúp bạn đọc hiểu đúng hơn về một vấn đề hoặc lan tỏa những điều tốt đẹp.

Một tác phẩm báo chí đến tay bạn đọc là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều bộ phận trong tòa soạn. Nếu phóng viên là người mang câu chuyện về tòa soạn thì biên tập viên là những người âm thầm hoàn thiện câu chuyện ấy. Họ rà soát thông tin, kiểm chứng dữ liệu, cân đối nội dung và bảo đảm mỗi sản phẩm xuất bản đạt chất lượng tốt nhất.

Cùng với đó là đội ngũ họa sĩ trình bày, kỹ thuật viên và những người làm nội dung số. Họ ít xuất hiện trên mặt báo nhưng lại góp phần tạo nên diện mạo hiện đại của Tri thức & Cuộc sống. Trong thời đại chuyển đổi số, vai trò của những người đứng sau màn hình máy tính ngày càng trở nên quan trọng, từ thiết kế, trình bày, sản xuất sản phẩm đa phương tiện cho tới vận hành hạ tầng công nghệ phục vụ hoạt động xuất bản.

Mỗi người một công việc khác nhau nhưng đều có chung một mục tiêu: mang tới cho bạn đọc những sản phẩm báo chí chất lượng, chính xác và giàu giá trị tri thức.

Bên cạnh những người làm nghề giàu kinh nghiệm, Báo Tri thức & Cuộc sống hôm nay còn có sự góp mặt của nhiều phóng viên trẻ năng động, sáng tạo và sẵn sàng thích nghi với môi trường truyền thông mới.

Họ là thế hệ trưởng thành cùng báo chí số, quen thuộc với các nền tảng đa phương tiện, thành thạo công nghệ và không ngừng tìm kiếm những cách tiếp cận mới để đưa thông tin đến gần hơn với công chúng.

Phóng viên Hồng Phương cho rằng làm báo trong thời đại hiện nay có nhiều áp lực hơn nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội hơn cho những người trẻ. Điều quan trọng nhất vẫn là giữ được đạo đức nghề nghiệp, tinh thần học hỏi và tình yêu với nghề.

Những chuyến đi cơ sở, những lần theo đuổi đề tài đến cùng, những đêm thức khuya hoàn thiện bài viết hay những khoảnh khắc vui mừng khi tác phẩm được bạn đọc đón nhận đang trở thành hành trang nghề nghiệp của thế hệ kế cận.

Ở họ, các thế hệ đi trước nhìn thấy sự tiếp nối của một ngọn lửa chưa bao giờ tắt – ngọn lửa của đam mê, trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Chính sự tiếp nối ấy đang tạo nên sức sống cho Báo Tri thức & Cuộc sống trong hành trình đổi mới, thích ứng và phát triển.

Thiên Anh