Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031 sẽ diễn ra vào tháng 7/2026. Nhân dịp này, Báo Tri thức và Cuộc sống đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Bí thư thường trực, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) về những kỳ vọng đối với Đại hội IX.

Khẳng định vai trò, trách nhiệm và khát vọng cống hiến của

đội ngũ trí thức

- Thưa PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Liên hiệp Hội Việt Nam diễn ra trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực quan trọng. Theo ông, dấu ấn nổi bật nhất của Đại hội IX là gì?

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Liên hiệp Hội Việt Nam diễn ra trong một bối cảnh rất đặc biệt. Đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới sau Đại hội XIV của Đảng, với yêu cầu rất cao về đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế và phát triển đất nước nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới. Đặc biệt, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; coi trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng xã hội học tập, học tập suốt đời và phát huy sức mạnh con người Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, Đại hội IX không chỉ là sự kiện chính trị quan trọng của hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam, mà còn là dịp để đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ cả nước khẳng định mạnh mẽ hơn vai trò, trách nhiệm và khát vọng cống hiến đối với đất nước. Theo tôi, dấu ấn nổi bật nhất mà Đại hội IX cần tạo ra là mở ra một giai đoạn phát triển mới của Liên hiệp Hội Việt Nam: đổi mới hơn, chuyên nghiệp hơn, gắn kết hơn, chuyển đổi số mạnh mẽ hơn và có đóng góp thiết thực hơn vào việc thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ mà Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đề ra.

Đại hội cần khẳng định rõ Liên hiệp Hội Việt Nam là tổ chức được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam; là nơi tập hợp, đoàn kết, phát huy trí tuệ của đội ngũ trí thức trong và ngoài nước; là kênh quan trọng để trí thức tham gia tư vấn, phản biện, phổ biến kiến thức, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ, đóng góp cho hoạch định chính sách và phát triển đất nước.

"Đại hội IX cần khơi dậy tinh thần đoàn kết, đổi mới, sáng tạo và trách nhiệm xã hội của trí thức khoa học và công nghệ, để mỗi hội thành viên, mỗi nhà khoa học đều thấy rõ vị trí của mình trong sự nghiệp xây dựng đất nước phát triển nhanh, bền vững, phồn vinh và hạnh phúc" - PGS.TS Phạm Ngọc Linh.

Điểm mới đặt ra trong nhiệm kỳ tới là Liên hiệp Hội Việt Nam phải gắn chặt hơn hoạt động của mình với việc cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết 45-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò đội ngũ trí thức và Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nói cách khác, tinh thần của các nghị quyết phải được chuyển hóa thành chương trình hành động cụ thể của Liên hiệp Hội Việt Nam: xây dựng mạng lưới chuyên gia mạnh; nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện; đổi mới phổ biến kiến thức; thúc đẩy chuyển đổi số trong toàn hệ thống; phát huy vai trò của các hội thành viên, Liên hiệp Hội địa phương, tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc trong phục vụ phát triển đất nước.

Dấu ấn của Đại hội IX, theo tôi, không chỉ nằm ở các văn kiện, nghị quyết hay phương hướng nhiệm kỳ mới, mà quan trọng hơn là tạo được sự chuyển biến về tư duy phát triển và phương thức hành động. Liên hiệp Hội Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động dựa trên tri thức, dữ liệu, chuyên gia, nền tảng số và hiệu quả thực chất.

- Nhìn lại nhiệm kỳ VIII, theo ông, những kết quả nổi bật nào đã góp phần khẳng định vị thế, vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội? Bên cạnh đó, đâu là những vấn đề đặt ra cần được Đại hội IX tập trung giải quyết trong thời gian tới?

Nhiệm kỳ VIII là nhiệm kỳ có nhiều khó khăn, thách thức, nhất là tác động của dịch bệnh, biến động kinh tế - xã hội, yêu cầu đổi mới mô hình hoạt động của các tổ chức hội, cũng như những đòi hỏi ngày càng cao đối với khoa học, công nghệ và đội ngũ trí thức. Tuy nhiên, trong bối cảnh đó, Liên hiệp Hội Việt Nam vẫn giữ được vai trò là mái nhà chung của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, tiếp tục có những đóng góp quan trọng cho hệ thống chính trị và đời sống xã hội.

Trước hết, hoạt động tập hợp, đoàn kết trí thức tiếp tục được duy trì và mở rộng. Hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam với các hội ngành toàn quốc, Liên hiệp Hội địa phương, tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc, cơ quan báo chí, xuất bản, quỹ hỗ trợ sáng tạo kỹ thuật đã tạo nên một mạng lưới rộng lớn, đa ngành, đa lĩnh vực. Đây là nguồn lực trí tuệ rất quý của đất nước.

Thứ hai, hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội tiếp tục khẳng định vai trò đặc thù của Liên hiệp Hội Việt Nam. Nhiều ý kiến góp ý, phản biện của các nhà khoa học, chuyên gia trong hệ thống đã góp phần cung cấp thêm luận cứ khoa học và thực tiễn cho quá trình xây dựng chính sách, pháp luật, chiến lược, quy hoạch, chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội.

Thứ ba, hoạt động phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ, truyền thông khoa học, xuất bản, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật được triển khai bằng nhiều hình thức, góp phần đưa tri thức đến với cộng đồng, nâng cao dân trí, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp và địa phương tiếp cận các thành tựu khoa học, công nghệ. Đây là lĩnh vực rất quan trọng, nhất là trong bối cảnh tin giả, thông tin sai lệch, mê tín, phản khoa học còn diễn biến phức tạp.

Thứ tư, các hoạt động tôn vinh trí thức, thúc đẩy phong trào sáng tạo khoa học kỹ thuật, hỗ trợ sáng kiến, sáng chế, cuộc thi sáng tạo trong thanh thiếu niên, nhi đồng đã góp phần cổ vũ tinh thần sáng tạo trong xã hội. Những hoạt động này không chỉ ghi nhận đóng góp của các nhà khoa học mà còn truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ đi vào con đường nghiên cứu, sáng tạo và cống hiến.

"Đại hội IX là dịp để nhìn lại chặng đường đã qua, nhưng quan trọng hơn là mở ra một chặng đường mới" - PGS.TS Phạm Ngọc Linh.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, cũng phải thẳng thắn nhìn nhận còn nhiều vấn đề đặt ra. Tổ chức và phương thức hoạt động của một số hội thành viên chưa theo kịp yêu cầu mới; cơ chế huy động chuyên gia còn phân tán; nguồn lực cho tư vấn, phản biện, phổ biến kiến thức và chuyển đổi số còn hạn chế; việc kết nối trí thức trong nước với trí thức Việt Nam ở nước ngoài chưa tương xứng với tiềm năng; hoạt động của một số tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc còn gặp khó khăn về cơ chế, tài chính và đặt hàng nhiệm vụ.

Vì vậy, Đại hội IX cần tập trung giải quyết những vấn đề có tính nền tảng: đổi mới mô hình tổ chức và phương thức hoạt động; xây dựng cơ chế sử dụng hiệu quả đội ngũ chuyên gia; nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện; đẩy mạnh chuyển đổi số; tăng cường liên kết giữa Trung ương với địa phương, giữa hội ngành với Liên hiệp Hội địa phương; đồng thời đề xuất cơ chế, chính sách để Liên hiệp Hội Việt Nam thực hiện tốt hơn nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước giao.

Cần lựa chọn đúng các khâu đột phá

- Một trong những nội dung trọng tâm của Đại hội IX là tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam. Theo ông, những khâu đột phá nào cần được ưu tiên thực hiện trong nhiệm kỳ 2026-2031 để tạo chuyển biến thực chất trong toàn hệ thống?

Theo tôi, muốn tạo chuyển biến thực chất trong nhiệm kỳ 2026-2031, Liên hiệp Hội Việt Nam cần lựa chọn đúng các khâu đột phá. Đổi mới không thể dàn đều, mà phải tập trung vào những vấn đề then chốt, có khả năng tạo tác động lan tỏa trong toàn hệ thống. Đồng thời, các khâu đột phá ấy phải trực tiếp trả lời câu hỏi: làm thế nào để trí thức được đóng góp, được lắng nghe, được sử dụng đúng năng lực và được tôn trọng.

Khâu đột phá thứ nhất là đổi mới mạnh mẽ phương thức tập hợp, đoàn kết và phát huy trí thức. Chúng ta cần chuyển từ tập hợp theo hình thức tổ chức hành chính sang tập hợp theo mạng lưới chuyên gia, theo vấn đề, theo nhiệm vụ và theo sản phẩm cụ thể. Liên hiệp Hội Việt Nam cần làm tốt hơn vai trò cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và xã hội; tạo môi trường dân chủ, cởi mở, tôn trọng khác biệt trong trao đổi học thuật, khuyến khích trí thức nói thẳng, nói thật, nói có căn cứ khoa học và với tinh thần xây dựng.

Thứ hai là chuyển đổi số trong toàn hệ thống. Tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW đặt ra yêu cầu rất rõ về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Vì vậy, Liên hiệp Hội Việt Nam cần xây dựng cơ sở dữ liệu về chuyên gia, hội viên, tổ chức thành viên, sản phẩm khoa học, kết quả tư vấn phản biện, mô hình phổ biến kiến thức, sáng kiến kỹ thuật. Khi có dữ liệu tốt, chúng ta mới có thể điều phối hiệu quả nguồn lực trí tuệ, kết nối chuyên gia nhanh hơn, phục vụ lãnh đạo, quản lý và xã hội tốt hơn.

Thứ ba là xây dựng đội ngũ cán bộ hội chuyên nghiệp, tâm huyết, có năng lực quản trị hiện đại. Một hệ thống muốn vận hành hiệu quả thì phải có đội ngũ cán bộ đủ năng lực kết nối chuyên gia, tổ chức hoạt động, tham mưu chính sách, ứng dụng công nghệ số và huy động nguồn lực xã hội. Nếu làm tốt các khâu đột phá này, Liên hiệp Hội Việt Nam sẽ có nền tảng để nâng cao vị thế, uy tín và sức lan tỏa trong đời sống chính trị - xã hội của đất nước.

- Trước thềm Đại hội IX, PGS.TS muốn gửi gắm thông điệp gì tới đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ cả nước nhằm khơi dậy khát vọng cống hiến, tinh thần trách nhiệm và sự đồng hành vì mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn mới?

Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với nhiều thời cơ lớn nhưng cũng không ít thách thức. Hơn bao giờ hết, đất nước cần trí tuệ, bản lĩnh, tinh thần sáng tạo và trách nhiệm xã hội của đội ngũ trí thức.

Lịch sử dân tộc ta luôn coi trọng hiền tài, coi tri thức là nền tảng của phát triển. Trong thời đại ngày nay, khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng, vai trò của trí thức càng trở nên đặc biệt. Mỗi nhà khoa học, mỗi chuyên gia, mỗi cán bộ kỹ thuật, mỗi trí thức trong bất kỳ lĩnh vực nào đều có thể đóng góp cho đất nước bằng công trình nghiên cứu, sáng kiến kỹ thuật, đề xuất chính sách, hoạt động đào tạo, phổ biến kiến thức, chuyển giao công nghệ hoặc bằng tiếng nói phản biện khoa học, trách nhiệm và xây dựng.

Tôi cũng mong các nhà khoa học, đặc biệt là trí thức trẻ, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài, trí thức trong doanh nghiệp, trong các tổ chức khoa học và công nghệ ngoài công lập, tiếp tục gắn bó, đồng hành với Liên hiệp Hội Việt Nam. Chúng ta cần cùng nhau xây dựng Liên hiệp Hội Việt Nam trở thành một tổ chức thực sự mạnh về trí tuệ, sâu về chuyên môn, rộng về kết nối, có uy tín trong xã hội và có đóng góp thiết thực cho đất nước.

Tôi tin tưởng rằng, với truyền thống đoàn kết, trách nhiệm và sáng tạo, đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam sẽ tiếp tục có những đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng đất nước phát triển nhanh, bền vững, phồn vinh và hạnh phúc.

Xin cảm ơn PGS.TS Phạm Ngọc Linh đã chia sẻ!