An-12 đã không còn có thể cố gắng
Trong thảm kịch liên quan đến chiếc máy bay vận tải quân sự An-12 cướp đi sinh mạng 19 người, xảy ra cách sân bay Kemerovo chỉ 5 km vào ngày 17/11, nguyên nhân chính dẫn đến vụ rơi máy bay được xác định là do lỗi kỹ thuật.
Trong số các nguyên nhân được đưa ra có khả năng bơm nhiên liệu gặp trục trặc, rò rỉ dầu hỏa bên trong vỏ bọc động cơ dẫn đến hỏa hoạn và hỏng hệ thống thủy lực.
Theo SvobodnayaPressa, có một thực tế là dòng An-12 đã khai thác cạn kiệt mọi giới hạn tuổi thọ mà nó có thể mang lại. Bề ngoài chúng trông thì vẫn còn bay được nhưng những chiếc phi cơ kiểu này đã hoạt động trên bầu trời suốt 60 năm, thậm chí còn lâu hơn.
Trong suốt quãng thời gian phục vụ dài đằng đẵng và đầy gian truân, phi đội máy bay vận tải quân sự An-12 đã bị hao hụt mất 235 chiếc do các vụ tai nạn thảm khốc và sự cố nghiêm trọng.
Theo số liệu từ trang web Aviation Safety Network tính đến ngày 31/10/2020, các vụ việc này đã khiến ít nhất 1.924 người thiệt mạng. Giờ đây, nếu tính thêm cả thảm kịch vừa xảy ra, con số này đã còn cao hơn nữa.
Tính riêng tại Liên Xô, tổng cộng đã có 1.243 chiếc máy bay loại này được xuất xưởng, với dây chuyền sản xuất đặt tại các nhà máy hàng không ở Kiev, Irkutsk, Voronezh và Tashkent.
Trung Quốc cũng chế tạo 169 chiếc theo giấy phép nhượng quyền. Một phần trong số đó hiện vẫn đang được khai thác. Trong biên chế Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga hiện có khoảng 45 chiếc An-12BK và 5 chiếc khác thuộc lực lượng không quân hải quân của Hải quân Liên bang Nga.
"Thời hạn sử dụng của máy bay phụ thuộc phần lớn vào công tác bảo đảm kỹ thuật cho chúng", chuyên gia quân sự Vladislav Shurygin chia sẻ với tờ Svobodnaya Pressa. "Tuổi đời ở đây ít mang tính quyết định hơn, đặc biệt là khi máy bay được hiện đại hóa và nâng cấp thường xuyên, trước hết là hệ thống điện tử hàng không."
Kinh nghiệm thế giới cho thấy những "lão tướng" này vẫn có thể trụ vững trên bầu trời, nhưng không thể bắt chúng hoạt động hết công suất như trước nữa. Và chiếc An-12 – vốn ban đầu được NATO định danh là Cub (nghĩa là "tân binh" hay "chú gấu con") – nay đã không còn trẻ trung gì nữa và đòi hỏi phải được thay thế dần dần.
Một phương án thay thế hợp lý từng được nhắm tới là dòng máy bay vận tải quân sự hạng trung Il-267, nhưng đáng tiếc là dự án này vẫn chưa thể làm chủ và đưa vào khai thác. Dù theo kế hoạch, đến năm 2026, dòng máy bay này lẽ ra đã phải bước vào giai đoạn sản xuất hàng loạt và bàn giao cho Lực lượng Hàng không Vũ trụ.
Trên thực tế, những chiếc máy bay mới như vậy vẫn chưa thể xuất xưởng, điều này khiến áp lực đè nặng lên các chiếc An-12 còn lại trong biên chế không hề thuyên giảm.
Hiện tại, nhiều khả năng các chuyến bay của An-12 sẽ bị đình chỉ hoàn toàn cho đến khi cuộc điều tra thảm họa kết thúc. Vậy thì lấy phương tiện nào để vận chuyển những lô hàng thiết yếu đây?
Danh tiếng của "Hoa Tulip Đen"
Máy bay An-12 độc đáo theo mọi nghĩa, và đối với thời đại của mình – khi được chế tạo vào đầu những năm 1950 – nó thực sự là một bước đột phá, theo cách nói ngày nay.
Dòng phi cơ này được ứng dụng rộng rãi trong cả lĩnh vực quân sự lẫn dân sự. Nó tích cực tham gia các đợt huấn luyện đổ bộ đường không, đồng thời có thể mang theo nhiều loại vũ khí bom đạn với kích cỡ khác nhau, lên tới các loại bom nặng 500 kg.
Bên cạnh đó, An-12 còn đảm nhiệm việc tiếp tế cho các nhà thám hiểm vùng cực ở những khu vực hẻo lánh khó tiếp cận; phục vụ mục đích này, người ta đã thiết kế riêng những phiên bản lắp càng trượt tuyết cố định để hạ cánh trong điều kiện khắc nghiệt của vùng Viễn Bắc. Chưa kể đến vô số biến thể máy bay thử nghiệm phục vụ nhiều mục đích khác nhau.
An-12 cũng từng tham gia cuộc chiến ở Afghanistan giai đoạn 1979–1989, khi những chiếc máy bay này thực hiện các chuyến bay liên tục tới Bagram và Kabul để bảo đảm hậu cần cho lực lượng quân đội Liên Xô. Trong suốt giai đoạn đó, 11 chiếc máy bay loại này đã bị tổn thất.
Cũng chính vào thời điểm ấy, nhờ ca khúc của nhạc sĩ Alexander Rosenbaum, An-12 đã mang biệt danh "Hoa Tulip Đen". Khoang chở hàng dung tích lớn nhưng không điều áp của chiếc máy bay này chính là nơi chuyên chở "hàng 200" (mật danh chỉ thi hài quân nhân tử trận).
Mỗi khi chiếc "Hoa Tulip" cất cánh rời khỏi Kabul, tất cả mọi người đều hiểu nó đang mang theo thứ "hàng hóa" gì trên hành trình trở về đất mẹ.