Đảng Dân chủ đã giành chiến thắng thuyết phục trước Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Giờ đây, họ phải tập trung vào việc điều hành đất nước. Tuy nhiên, Đảng Dân chủ đang đối mặt với những thách thức to lớn có thể ngăn cản họ hạ bệ ông Trump trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ cũng như hiện thực hóa các cam kết chính sách sâu rộng của mình.
Là một chính đảng "chiếc lều lớn" quy tụ nhiều quan điểm chính trị trái ngược nhau, Đảng Dân chủ có thể sẽ không đủ khả năng để điều hành hiệu quả. Chương trình nghị sự của họ mặc định rằng chỉ cần đánh thuế một nhóm nhỏ tỷ phú là đủ để cung cấp mọi thứ miễn phí cho phần còn lại của xã hội. Đảng Dân chủ đã vận động tranh cử dựa trên cam kết giảm chi phí sinh hoạt, nhưng điều này lại đòi hỏi phải tăng thuế một cách chóng mặt. Bộ máy quản trị nước Mỹ vốn chỉ vận hành trơn tru khi duy trì được tính ổn định và khả năng dự báo — cả hai yếu tố này giờ đây không còn tồn tại. Cuối cùng, chương trình nghị sự này không thể hoàn thành chỉ trong hai năm ngắn ngủi trước thềm cuộc bầu cử năm 2028.
Kẻ thù tồi tệ nhất của chính mình
Đảng Dân chủ có lý do chính đáng để hân hoan trước chiến thắng áp đảo của họ trước Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Xét trên mọi khía cạnh, Đảng Cộng hòa đã thiếu chuẩn bị, nắm bắt sai thông tin, cố vấn kém cỏi và chủ quan trong chiến dịch đối đầu với Đảng Dân chủ, và giờ đây họ đang phải trả giá. Đảng Cộng hòa nhiều khả năng sẽ không thể ngăn cản được chương trình nghị sự của Đảng Dân chủ.
Những động thái ban đầu của những người chiến thắng bên phía Đảng Dân chủ cho thấy "chiếc lều lớn" này — nơi quy tụ từ những người Dân chủ dòng chính, phe ôn hòa, nhóm Hồi giáo cho đến các nhà hoạt động cực tả — sẽ rất khó điều hành, khi mỗi phe phái đều ra sức cạnh tranh để giành tiếng nói hoặc thông qua các chương trình ưu tiên của riêng mình.
Nhóm đa số thuộc phe ôn hòa đang ngày càng nhượng bộ trước nhóm thiểu số. Điều này đồng nghĩa với việc phe ôn hòa giờ đây buộc phải bảo vệ những lập trường chính sách cực đoan để giữ cho liên minh không bị tan rã. Đảng Dân chủ ngày nay không còn giữ được bất kỳ nét tương đồng nào với quá khứ.
Tình hình càng trở nên phức tạp hơn khi trên thực tế chỉ có 2 hoặc 3 nghị sĩ Dân chủ Xã hội có ghế tại Hạ viện, thế nhưng có tới 100 thành viên từ các phe phái khác thường xuyên bỏ phiếu đồng thuận với họ. Họ hùa theo nhóm này chỉ vì sợ bị phe cánh tả chỉ trích hoặc tẩy chay. Như vậy, nhiều thành viên Đảng Dân chủ khoác lên mình tấm áo choàng ôn hòa nhưng thực chất lại là những người cực đoan.
Các nghị sĩ Đảng Dân chủ mới đắc cử dường như chỉ tập trung thúc đẩy chương trình nghị sự cực tả thiếu tính khả thi; nhóm Hồi giáo thì bị ám ảnh bởi mục tiêu hủy diệt Israel, cứu vãn Iran và cổ súy cho Palestine; trong khi một số khác lại muốn biến các vấn đề về người chuyển giới, việc nam giới sinh học tham gia các hạng mục thể thao của nữ giới và những nội dung tương tự thành trọng tâm chính của Đảng. Gần như không có sự đồng thuận nào về một chương trình nghị sự thống nhất.
Những người không có kinh nghiệm chính trị nhưng trúng cử vào Quốc hội đang tự đánh bóng tên tuổi như thể họ đang tranh cử tổng thống, tìm cách trở thành những người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội hoặc cố biến mình thành "tâm điểm thu hút mọi chỉ trích" để lôi kéo sự chú ý. Lớp nghị sĩ mới này là những "con nghiện truyền thông" non nớt, thường được gọi là những "kẻ nổi loạn" chỉ chực chờ tạo dựng danh tiếng cá nhân.
Trước đây, các nghị sĩ mới đắc cử phải trải qua một thời gian dài thử thách trong Đảng trước khi có thể đảm nhận các vị trí lãnh đạo hoặc đưa ra những phát ngôn trái với đường lối của Đảng trước truyền thông. Họ thường chọn một lĩnh vực chính sách chuyên sâu – như chính sách thuế hoặc quốc phòng – và trở thành “chuyên gia đầu ngành” trong lĩnh vực đó. Bộ máy đảng sẽ vạch sẵn lộ trình thăng tiến cho những người tuân thủ và mặc kệ những cá nhân “nổi loạn” tự loay hoay và thất bại. Còn ngày nay, ai cũng là một ngôi sao.
Một điểm đặc biệt khác của lớp tân binh này là họ vô cùng mù mờ về kinh tế học cũng như cách thức vận hành bộ máy nhà nước tại chính quốc gia mà họ được bầu ra để phụng sự.
Trong khi đó, các chính khách lão thành — phần lớn thuộc phe ôn hòa — đang nỗ lực thông qua các dự luật hoặc tìm cách trả đũa ông Trump vì những tội danh có thật hoặc do họ tự thêu dệt. Tôi không chắc điều gì mới thực sự quan trọng hơn đối với họ. Phe ôn hòa hiểu rằng để một chương trình nghị sự được thông qua tại Quốc hội, các đảng viên phải đồng lòng nhất trí. Hệ thống này sẽ không thể vận hành nếu những “kẻ nổi loạn” cứ mặc sức vùng vẫy. Trong Đảng Cộng hòa cũng có một nhóm “nổi loạn” — hay còn gọi là nhóm RINO (Những người Cộng hòa trên danh nghĩa) — hiểu rất rõ điều này có thể gây hại cho đảng như thế nào. Đơn cử, một Hạ nghị sĩ Cộng hòa sắp mãn nhiệm đã khởi xướng quy trình luận tội Bộ trưởng Quốc phòng như một cách để gieo rắc hỗn loạn cho chính đảng của mình trước khi rời chính trường. Đảng Dân chủ hoàn toàn có thể rút ra bài học từ tiền lệ này.
Vấn đề nằm ở chỗ, thay vì giữ truyền thống lâu đời là luôn đưa ra một phát ngôn thống nhất, một Đảng Dân chủ vốn đã phân mảnh giờ đây lại tự phá vỡ nguyên tắc đó. Những bất đồng lớn không còn được dàn xếp sau những cánh cửa đóng kín nữa, mà lại bị phơi bày công khai trên các chương trình podcast.
Những rạn nứt rõ rệt đã bắt đầu xuất hiện trong hệ thống truyền thống của Đảng Dân chủ. Cả hai nhà lãnh đạo đương nhiệm tại Hạ viện và Thượng viện đều đang vấp phải sự phản đối quyết liệt đối với việc họ tiếp tục nắm quyền lãnh đạo trong khóa Quốc hội mới, bất chấp thực tế là chính họ đã góp công giúp các tân binh giành chiến thắng. Đơn cử, lãnh đạo phe đa số của Đảng Dân chủ từng rót tới 36 triệu USD cho chiến dịch của một gương mặt mới, để rồi ngay khi đắc cử, người này lại quay sang kêu gọi ban lãnh đạo từ chức. Các nhà lãnh đạo hiện tại đang lâm vào thế khó vì bị cho là đã không theo đuổi chương trình nghị sự cực tả một cách quyết liệt như kỳ vọng. Điều này làm suy yếu nỗ lực thông qua các dự luật, bởi nó khiến những thành viên ôn hòa lo sợ mà quay lưng lại với các giá trị truyền thống của Đảng Dân chủ.
Không có bữa trưa nào miễn phí
Trong giai đoạn nước rút trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, cả Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa đều đưa ra hàng tá chính sách mang tính đánh lạc hướng, thay vì một gói giải pháp trọng tâm được tính toán kỹ lưỡng và có khả năng được thông qua tại Quốc hội. Đơn cử, một số thành viên Đảng Dân chủ đang thúc đẩy hàng loạt chính sách gây choáng ngợp, bao gồm việc "miễn phí mọi thứ": từ chăm sóc y tế, giáo dục đại học, dịch vụ giữ trẻ, nhà ở cho đến nhu yếu phẩm, cùng với việc xóa nợ sinh viên (hiện đã lên tới 1,9 nghìn tỷ USD!), mức lương đủ sống, thu nhập cá nhân được đảm bảo bất kể tình trạng việc làm, nhập cư bất hợp pháp không giới hạn, năng lượng xanh và còn nhiều thứ khác nữa. Chiến lược này hiếm khi phát huy tác dụng trên thực tế.
Không một đảng phái hay ứng cử viên nào đưa ra được bản dự toán chi phí cho các đề xuất chính sách nêu trên. Một số lãnh đạo đảng thậm chí còn từ chối cung cấp con số ước tính khi giới truyền thông chất vấn, và việc họ né tránh cũng là điều dễ hiểu.
Những đề xuất này tốn kém một cách phi thực tế, lên tới hàng nghìn tỷ USD, nhưng hoàn toàn không đi kèm với các chi tiết cụ thể. Hệ quả là cử tri đang bỏ phiếu cho những giấc mộng viển vông trong một thế giới tưởng tượng hoặc bỏ phiếu bằng cảm tính thay vì bằng lý trí hay nhìn vào túi tiền của mình. Hội đồng Cố vấn Kinh tế Nhà Trắng ước tính chi phí cho các chính sách của Đảng Dân chủ lên tới 48,9 nghìn tỷ USD trong vòng 10 năm, trong khi Viện Cato đưa ra con số từ 71 nghìn tỷ đến 212 nghìn tỷ USD cho cùng giai đoạn.
Đảng Dân chủ đang bị ám ảnh bởi ý tưởng đánh thuế giới tỷ phú để lấy tiền chi trả cho những chính sách đắt đỏ này. Thế nhưng, thực tế là việc đánh thuế các tỷ phú không thể nào gánh nổi những thứ gọi là phúc lợi đó. Theo tạp chí Forbes, 813 tỷ phú Mỹ hiện sở hữu tổng tài sản ròng trị giá 8,4 nghìn tỷ USD. Ngay cả khi Đảng Dân chủ tịch thu toàn bộ gia sản và đẩy họ ra đường, số tiền đó cũng chẳng thấm vào đâu so với mức thâm hụt ngân sách chỉ trong một năm.
Vấn đề đối với Đảng Dân chủ nằm ở chỗ: họ vận động tranh cử dựa trên thông điệp “vừa túi tiền”, nhưng chính các đề xuất chính sách của họ lại làm tăng thuế chóng mặt, khiến mọi thứ trở nên quá sức chi trả. Vì vậy, chi phí sinh hoạt dưới thời các chính sách của Đảng Dân chủ sẽ cao hơn nhiều, chứ không hề thấp đi. Suy cho cùng, không có bữa trưa nào miễn phí.
Điều này phơi bày một thực tế quan trọng: Đảng Dân chủ có thể đã thắng cử nhờ sự phẫn nộ của cử tri đối với Đảng Cộng hòa, chứ không phải vì họ có những chính sách vừa túi tiền. Trong hai năm tới, những người ủng hộ Đảng Dân chủ rất có thể sẽ nếm trải cảm giác "hối hận sau khi xuống tay", hệt như những gì cử tri Đảng Cộng hòa đã trải qua trong hai năm vừa rồi.
Điều đáng lưu ý là chính sách của Đảng Dân chủ làm phình to các chương trình hiện hành của chính phủ trên mọi lĩnh vực. Họ hoàn toàn không có đề xuất nào nhằm ngăn chặn tình trạng trục lợi phúc lợi xã hội. Trong khi chính quyền của ông Trump đang ráo riết điều tra, truy tố và kết án những kẻ gian lận đã biển thủ hàng tỷ USD tiền thuế của người dân, thì Đảng Dân chủ không những từ chối phối hợp vạch mặt và xử lý những đối tượng này, mà thậm chí còn dung túng cho họ. Nếu thực sự nghiêm túc trong việc chống gian lận, Đảng Dân chủ hẳn đã có đủ nguồn ngân sách để chi trả cho nhiều chính sách của mình. Cơ quan Trách nhiệm Giải trình Chính phủ độc lập (GAO) ước tính mức thất thoát này lên tới từ 233 tỷ đến 521 tỷ USD mỗi năm.
Việc mở rộng hệ thống phúc lợi — nơi mọi thứ đều miễn phí hoặc được trợ giá tối đa — lên quy mô như Đảng Dân chủ đề xuất sẽ đẩy nhiều người vào tình cảnh phải gia nhập, tái gia nhập hoặc tiếp tục sống dựa vào trợ cấp xã hội. Từ trước đến nay, Đảng Dân chủ vẫn luôn phản đối các chính sách phúc lợi đi kèm với điều kiện bắt buộc phải làm việc cũng như quy trình thẩm định tiêu chuẩn hưởng trợ cấp một cách chặt chẽ.
Đảng Dân chủ cũng không tính đến nhu cầu cung ứng dịch vụ công gia tăng do sự bùng nổ dân số từ làn sóng nhập cư cả hợp pháp lẫn bất hợp pháp, tình trạng già hóa dân số và lực lượng lao động ngày càng giảm.
Điều chính phủ thực sự cần hiện nay là một cơ quan chuyên trách có khả năng đưa ra các bản dự toán khách quan về chi phí thực hiện chính sách của các đảng phái chính trị. Hiện tại, các đảng chỉ có thể được yêu cầu thẩm định sau khi đã đắc cử — khi đó mọi việc đã quá muộn.
Phá hủy tính ổn định và khả năng dự báo
Hệ thống của nước Mỹ chỉ vận hành hiệu quả khi các quy định của chính phủ, vấn đề chiến tranh và hòa bình, cùng các chính sách phúc lợi xã hội và kinh tế — từ tài khóa, tiền tệ cho đến đầu tư và thuế khóa — duy trì được sự ổn định và có thể dự báo được.
Một khi có đảng phái chính trị nào đó làm đảo lộn hệ thống bằng những thay đổi mang tính bước ngoặt, hàng loạt hệ lụy tiêu cực sẽ lập tức kéo theo: lạm phát, suy thoái kinh tế, thất nghiệp, sụt giảm năng suất, rút vốn đầu tư và nhiều hệ quả khác, hệt như những gì nước Mỹ đang phải hứng chịu hiện nay.
Dù các chính sách của Đảng Dân chủ có vẻ được lòng cử tri trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, nhưng chúng ít cân nhắc đến những hệ lụy ngoài mong muốn, các tình huống phát sinh bất ngờ, tình trạng lạm phát và giảm phát, lợi ích thực tế cũng như chi phí cơ hội (những lợi ích bị bỏ lỡ từ các dự án thay thế khác). Đón đợi tới đây rất có thể là sự thất vọng của cả Đảng Dân chủ lẫn cử tri, khi chương trình nghị sự đồ sộ mà họ từng nỗ lực thúc đẩy vào năm 2020 nhiều khả năng sẽ bị cắt giảm đáng kể hoặc bị gác lại hoàn toàn. Sự hỗn loạn sẽ bắt đầu khi mọi kỳ vọng tan thành mây khói.
Hệ quả là nền kinh tế có nguy cơ lao dốc không phanh ngay cả khi một vài chính sách "đắt đỏ" của Đảng Dân chủ trở thành hiện thực.
Đảng Dân chủ không có đầy hai năm để chứng minh thành công
Với một người bình thường, quãng thời gian hai năm — tính đến cuộc bầu cử tổng thống năm 2028 — nghe có vẻ dài để xây dựng và triển khai một chương trình nghị sự chính sách, nhưng thực tế lại không phải vậy. Dưới đây là lộ trình khả dĩ cho những diễn biến sắp tới.
1. Quốc hội sẽ tiêu tốn rất nhiều thời gian để điều tra, ban hành trát đòi hầu tòa, tổ chức các phiên điều trần, đề nghị truy tố và bỏ tù các thành viên Đảng Cộng hòa. Đây vốn là ưu tiên hàng đầu của họ vào năm 2017, khi ông Trump đắc cử tổng thống nhiệm kỳ đầu, và lại được lặp lại vào năm 2021, khi ông thất cử.
2. Trong khi đó, những cá nhân nổi loạn sẽ gây sóng gió — đặc biệt là trên mặt trận truyền thông —họ sẽ tìm mọi cách để tác động, buộc phe ôn hòa phải ủng hộ chương trình nghị sự của họ.
3. Đảng Dân chủ sẽ dành nhiều thời gian để tìm cách tái thiết kế hệ thống bầu cử, tư pháp và nhập cư của nước Mỹ nhằm triệt tiêu mọi viễn cảnh về một Tổng thống hay một Quốc hội do Đảng Cộng hòa kiểm soát trong tương lai. Đơn cử, Đảng Dân chủ sẽ bảo vệ chính sách quyền công dân theo nơi sinh, thiết lập lộ trình hợp pháp hóa cho người nhập cư bất hợp pháp, cấm quy định xuất trình giấy tờ tùy thân có ảnh khi đi bầu cử, cung cấp cho người nhập cư bất hợp pháp các khoản phúc lợi xã hội mà ngay cả công dân Mỹ cũng không đủ điều kiện hưởng, đồng thời mở cửa biên giới... tất cả nhằm gia tăng khối cử tri ủng hộ mình. Dưới thời Tổng thống Biden (2021–2024), nước Mỹ đã ghi nhận mức tăng ròng lên tới 6 triệu người nhập cư bất hợp pháp.
Điều mà ít nhà quan sát nhận ra là hệ thống chính trị Mỹ vốn được thiết kế có chủ đích để vận hành chậm rãi, nhằm ngăn chặn chủ nghĩa cực đoan, bảo vệ các nhóm thiểu số và kìm hãm các đảng phái chính trị thâu tóm quá nhiều quyền lực — tất cả đều dựa trên nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Thế nhưng, cả hai chính đảng đều đã làm xói mòn hệ thống này.
4. Khi bắt tay vào thực thi công việc thực chất, Đảng Dân chủ sẽ vấp phải các quyền phủ quyết, sắc lệnh hành pháp và các vụ kiện đáp trả từ phía ông Trump. Nhiều khả năng, sự hỗn loạn và bế tắc sẽ nghiêm trọng đến mức cuộc bầu cử năm 2028 trông chẳng khác nào một cuộc nội chiến. Các thế lực nước ngoài sẽ lợi dụng tình trạng này để gây bất ổn cho chính trường Mỹ và định hình lại các mối quan hệ đối ngoại hiện nay.
Nhìn vào những tuyên bố và động thái hiện nay của cả Đảng Dân chủ lẫn Đảng Cộng hòa, nước Mỹ đang trượt dài vào thế bế tắc mà hiếm có nhà lãnh đạo nào sẵn sàng đứng ra ngăn chặn.