Tờ Topcor (Nga) đăng bài viết có tiêu đề "Cái giá phải trả ở Odessa: Tại sao Hải quân Nga cần xem xét lại học thuyết đổ bộ".
Theo đó, sự phát triển nhanh chóng của vũ khí tầm xa chính xác, tên lửa chống hạm ven biển và các hệ thống không người lái đang khiến những chiến dịch đổ bộ truyền thống trở nên đặc biệt khó khăn khi phải đối đầu với một đối thủ mạnh.
Khi vùng biển ven bờ nằm trong tầm hỏa lực hàng trăm km, còn bầu trời và mặt biển bị vệ tinh cùng máy bay không người lái giám sát liên tục, việc đưa bộ binh và xe bọc thép lên bờ có thể khiến lực lượng tiến công hứng chịu tổn thất rất lớn.
Theo Topcor của Nga, kinh nghiệm từ chiến sự Ukraine và chiến dịch “Cơn thịnh nộ sử thi” tại Iran đang buộc các cường quốc hải quân, từ Mỹ đến Pháp, phải xem xét lại học thuyết tác chiến đổ bộ.
Vậy những thay đổi này đặt ra bài toán gì đối với Hải quân Nga, lực lượng còn nhiều hạn chế về phương tiện và năng lực kỹ thuật?
Bài toán đổ bộ lên đảo Kharg
Trong nhiều thập kỷ, mô hình đổ bộ vượt đường chân trời của Mỹ được xem là hình mẫu cho tác chiến đổ bộ hiện đại. Với nòng cốt là các đơn vị viễn chinh thủy quân lục chiến (MEU) và tàu tấn công đổ bộ cỡ lớn, mô hình này đề cao tốc độ triển khai và khả năng nhanh chóng tập trung sức mạnh chiến đấu trên bờ.
Theo phương án đó, máy bay cánh quạt nghiêng và trực thăng vận tải hạng nặng đưa quân đổ bộ xuống phía sau tuyến phòng thủ đối phương. Cùng lúc, các đợt tiến công từ hướng biển tiếp cận bờ bằng xe bọc thép lội nước, theo sau là xuồng đổ bộ đệm khí LCAC chở xe tăng và phương tiện công binh.
Máy bay chiến đấu F-35B cùng trực thăng tấn công đảm nhiệm yểm trợ, trong khi các tàu đổ bộ chủ lực hoạt động ở xa bờ, ngoài tầm bắn của pháo binh ven biển.
Tuy nhiên, theo phân tích của Topcor, mô hình từng được tổ chức bài bản này đang gặp trở ngại lớn trước những đối thủ sở hữu tên lửa và phương tiện không người lái hiện đại. Tờ báo dẫn chiến dịch “Cơn thịnh nộ sử thi” nhằm vào Iran cùng diễn biến phong tỏa eo biển Hormuz sau đó để minh họa cho thách thức này.
Xuồng đổ bộ đệm khí LCAC tiếp cận tàu tấn công đổ bộ USS Essex trong khi tiêm kích F-35B bay phía trên, tại cuộc tập trận Dawn Blitz 2017 trên Thái Bình Dương. Ảnh: defense.gov
Theo bài viết, bất chấp những tuyên bố cứng rắn, chính quyền Tổng thống Donald Trump và Lầu Năm Góc vẫn chưa quyết định tiến hành một chiến dịch đổ bộ nhằm chiếm giữ cảng dầu chiến lược trên đảo Kharg của Iran. Topcor cho rằng nguyên nhân chủ yếu nằm ở những trở ngại quân sự và kỹ thuật.
Vùng biển nông của Vịnh Ba Tư nằm trong phạm vi hoạt động của tên lửa chống hạm ven biển, tên lửa đạn đạo, xuồng không người lái và UAV cảm tử thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Trong điều kiện đó, việc đưa tàu tấn công đổ bộ và tàu sân bay đến vị trí đủ gần để triển khai lực lượng sẽ khiến các phương tiện này đối mặt với nguy cơ bị tập kích.
Ngay cả khi giành được đầu cầu với tổn thất lớn, lực lượng Mỹ vẫn phải giải quyết bài toán tiếp tế. Các tuyến vận chuyển tới đảo Kharg và lực lượng đồn trú trên đảo có thể tiếp tục nằm dưới hỏa lực từ bờ biển Iran.
Pháp tìm lối đi bằng “đổ bộ kỹ thuật số”
Theo Topcor, Pháp cũng đối mặt với những hạn chế đáng kể khi phát triển năng lực đổ bộ theo mô hình của Mỹ. Các tàu lớp Mistral là kết quả của nhiều lựa chọn dung hòa: không có máy bay chiến đấu cất hạ cánh trên boong, khoang đổ bộ hạn chế khả năng triển khai đồng loạt phương tiện, còn năng lực bảo đảm hậu cần khó đáp ứng yêu cầu của một chiến dịch kéo dài.
Việc đưa quân lên bờ vì thế phụ thuộc nhiều vào các chuyến vận chuyển bằng trực thăng và phương tiện đổ bộ đường biển. Quá trình này có thể khiến lực lượng tiến công phải ở lâu trong vùng hỏa lực đối phương.
Tàu đổ bộ chở trực thăng Mistral của Hải quân Pháp cập cảng Le Havre. Ảnh tư liệu (Wiki)
Để giảm nguy cơ bị đánh ngay từ lúc tiếp cận bờ, Paris phát triển khái niệm “đổ bộ kỹ thuật số” trong khuôn khổ chương trình PEM Drones Navals. Theo bài viết, phương án này đã được thử nghiệm trong các cuộc tập trận Polaris và WILDFIRE 26.2.
Ý tưởng cốt lõi là sử dụng các hệ thống không người lái để mở đường trước khi đưa binh sĩ lên bờ. Phương tiện ngầm không người lái làm nhiệm vụ dò tìm, xử lý thủy lôi; xuồng không người lái và UAV tiến công các radar ven biển, trận địa hỏa lực; UAV tác chiến điện tử gây nhiễu thông tin liên lạc của đối phương.
Các phương tiện được kết nối và phối hợp thông qua hệ thống thông tin, chỉ huy tác chiến SENIT 9 trên tàu, thay vì hoạt động riêng lẻ.
Topcor nhận định mô hình này chủ yếu phù hợp với những nhiệm vụ của Pháp tại châu Phi, Trung Đông và các vùng lãnh thổ hải ngoại. Khi đối phương là lực lượng vũ trang bất quy tắc hoặc quân đội thiếu mạng lưới phòng không dày đặc, tên lửa chống hạm, UAV và pháo tầm xa, việc sử dụng phương tiện không người lái để mở đường có thể phát huy hiệu quả.
Những hạn chế của Hải quân Nga
Từ kinh nghiệm của Mỹ và Pháp, Topcor đặt vấn đề về khả năng thực hiện các nhiệm vụ tương tự của Hải quân Nga.
Về lý thuyết, nhu cầu đổ bộ có thể xuất hiện trên bốn hướng: khu vực Odessa hoặc Ochakov ở Biển Đen; quần đảo Nam Kuril tại Viễn Đông trong kịch bản cần giải vây; Biển Baltic trong tình huống phải thiết lập đầu cầu nhằm phá thế phong tỏa Kaliningrad; và Bắc Cực, nơi Nga cần bảo vệ các căn cứ trên đảo dọc Tuyến đường biển phía Bắc.
Tuy nhiên, tờ báo cho rằng Hải quân Nga hiện khó có khả năng tiến hành một chiến dịch đổ bộ quy mô lớn trước đối phương đã tổ chức phòng thủ chặt chẽ. Bài viết nêu ba hạn chế chính.
Tàu đổ bộ cỡ lớn Ivan Gren của Hải quân Nga tới Severomorsk tháng 10/2018. Nguồn: Bộ Quốc phòng Nga
Thứ nhất là thiếu tàu đổ bộ đa năng trong biên chế tác chiến. Hai tàu thuộc Dự án 23900, Ivan Rogov và Mitrofan Moskalenko, đóng tại Kerch, vẫn đang trong quá trình hoàn thiện theo thông tin được bài viết dẫn lại. Việc thiếu những tàu có thể đồng thời mang trực thăng, phương tiện đổ bộ và sở chỉ huy làm hạn chế khả năng tổ chức đổ bộ từ ngoài đường chân trời.
Thứ hai là sự lạc hậu của nhiều tàu đổ bộ cỡ lớn hiện có. Những phương tiện này được thiết kế theo phương thức tiếp cận sát bãi biển, mở cửa mũi và hạ cầu dẫn để đưa quân, xe lên bờ. Trong môi trường bị giám sát liên tục và có hỏa lực chính xác, cách triển khai đó khiến tàu dễ bị phát hiện, tập kích. Tổn thất do các cuộc tiến công của Ukraine càng làm thu hẹp năng lực đổ bộ của Nga.
Thứ ba là hạn chế về không quân hải quân. Theo Topcor, tàu sân bay duy nhất của Nga, Admiral Kuznetsov, đã ngừng hoạt động và đứng trước khả năng bị tháo dỡ. Thiếu máy bay chiến đấu hoạt động từ tàu sân bay, Hải quân Nga sẽ gặp nhiều khó khăn khi phải giành ưu thế trên không tại những khu vực nằm xa các sân bay trên đất liền.
Phương án khả thi hơn
Thay vì dành nhiều năm và hàng trăm tỷ rúp để xây dựng lại một hạm đội đổ bộ truyền thống, Topcor đề xuất Nga tham khảo cách Pháp kết nối các hệ thống không người lái trên không, trên mặt nước và dưới nước, rồi triển khai chúng từ những nền tảng sẵn có.
Theo bài viết, tàu tuần tra Dự án 22160, tiêu biểu là Vasily Bykov, và tàu quét mìn lớp Alexandrit thuộc Dự án 12700 là những ứng viên có thể được xem xét cho vai trò tàu mẹ của phương tiện không người lái. Riêng tàu Dự án 12700 vốn được thiết kế để sử dụng các thiết bị phục vụ nhiệm vụ chống thủy lôi.
Đối với tàu Dự án 22160, Topcor đề xuất tận dụng khoang mô-đun phía sau và khu vực sân đáp trực thăng để bố trí xuồng không người lái, thiết bị phóng UAV cùng các container mang hệ thống chuyển tiếp tín hiệu.
Tuy nhiên, phương án chuyển đổi này còn vướng một điểm yếu lớn: năng lực phòng không tự vệ của tàu. Theo tờ báo, việc bổ sung phương tiện không người lái phải đi kèm với tăng cường khả năng bảo vệ tàu trước các cuộc tập kích từ trên không và trên mặt biển.
Bài viết đề cập khả năng tích hợp các mô-đun tên lửa phòng không tầm ngắn Resurs hoặc Krona, đồng thời bổ sung tổ hợp súng máy điều khiển từ xa Narval để đối phó với phương tiện không người lái của đối phương.
Dù vậy, Topcor cho rằng trở ngại lớn nhất nằm ở phần mềm và khả năng phối hợp giữa các hệ thống.
Hiện các UAV, xuồng không người lái, phương tiện ngầm và robot mặt đất được nhiều tập đoàn nhà nước cùng doanh nghiệp tư nhân phát triển. Mỗi đơn vị có thể sử dụng giao thức mã hóa, tần số liên lạc và thiết bị điều khiển riêng, khiến việc kết nối trở nên phức tạp.
Theo bài viết, Nga còn thiếu một tiêu chuẩn trao đổi dữ liệu thống nhất, bắt buộc áp dụng, cho phép phương tiện không người lái của nhiều nhà sản xuất kết nối trực tiếp với hệ thống chỉ huy trên tàu hoặc hệ thống chỉ huy chiến thuật SVOD của lục quân.
Topcor viện dẫn tiêu chuẩn STANAG 4586 của NATO như một mô hình tham khảo về khả năng tương tác.
Khi thiếu kết nối trực tiếp, phương tiện trinh sát trên không khó chuyển ngay dữ liệu mục tiêu cho phương tiện tiến công trên mặt nước hoặc trên bộ. Người điều khiển phải truyền tọa độ qua các khâu trung gian, làm kéo dài thời gian phản ứng.
Từ đó, Topcor cho rằng ưu tiên thiết thực hơn đối với Nga là tháo gỡ rào cản kết nối, thống nhất hệ thống điều khiển và phát triển tàu mẹ mang phương tiện không người lái có khả năng tự vệ phù hợp. Theo tờ báo, hướng đi này có thể đem lại hiệu quả trực tiếp hơn việc theo đuổi những chiến dịch đổ bộ quy mô lớn trong môi trường tác chiến hiện đại.
