Việt Nam chính thức đưa vaccine HPV vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR) miễn phí từ ngày 1/7/2026 theo Thông tư 13/2026/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành.
Theo lộ trình của Bộ Y tế, vaccine HPV sẽ được ưu tiên tiêm miễn phí cho trẻ em gái từ 9 đến dưới 15 tuổi, tùy kế hoạch triển khai tại từng địa phương, và tiêm chủ yếu tại trường học và cơ sở y tế công lập.
Theo lộ trình đề ra, giai đoạn 2026 - 2028, chương trình triển khai trước tại 4 tỉnh (Tuyên Quang, Quảng Ngãi, Đắk Lắk và Vĩnh Long), dự kiến khoảng 18.000 trẻ em gái 12 tuổi được tiếp cận vaccine miễn phí mỗi năm.
Về việc triển khai tiêm miễn phí vaccine HPV cho trẻ em gái ở Việt Nam cũng như ý nghĩa của chương trình này, PV đã có cuộc trao đổi với TS Aimée Kreimer nhân dịp bà vừa sang Việt Nam bàn về phòng ngừa ung thư cổ tử cung. TS Aimée Kreimer là nhà khoa học người Mỹ, đồng chủ nhân Giải thưởng Chính (3 triệu USD) của VinFuture 2025, giải thưởng do tỷ phú Phạm Nhật Vượng và phu nhân đồng sáng lập.
TS Aimée Kreimer vừa sang Việt Nam về phòng ngừa ung thư cổ tử cung. Ảnh: VFP
Việt Nam hoàn toàn đang đi đúng hướng
-Thưa TS, bà đánh giá như thế nào về việc Việt Nam lần đầu tiên triển khai thí điểm đưa vaccine HPV vào chương trình tiêm chủng mở rộng cho trẻ em từ 9 đến dưới 15 tuổi?
TS Aimée Kreimer: Việt Nam hoàn toàn đang đi đúng hướng với chương trình tiêm chủng thí điểm này. Khi chương trình tiêm chủng cho trẻ em gái tại các tỉnh thí điểm đạt thành công, chính phủ sẽ có cơ sở bằng chứng để mở rộng ra phạm vi toàn quốc, nâng cao độ bao phủ.
Thực tế tại nhiều quốc gia cho thấy, sau 10 - 15 năm triển khai tiêm chủng HPV, tỷ lệ mắc ung thư cổ tử cung trong cộng đồng đều giảm rõ rệt. Việt Nam có cơ hội lớn để trở thành ví dụ điển hình cho các quốc gia khác nếu thể hiện cam kết mạnh mẽ trong việc triển khai tiêm chủng và tầm soát HPV.
Từ 1/7/2026, vaccine HPV sẽ được tiêm miễn phí cho trẻ em gái từ 9 đến dưới15 tuổi, góp phần phòng ngừa ung thư cổ tử cung hiệu quả ở Việt Nam. Ảnh minh họa
-Để triển khai thành công chương trình tiêm chủng HPV rộng rãi, Việt Nam cần tập trung vào những yếu tố then chốt nào, thưa TS?
TS Aimée Kreimer: Vắc xin HPV là công cụ sẵn có, an toàn và mang lại hiệu quả bảo vệ cao mà không cần đến những công nghệ mới đắt đỏ. Vì vậy, các câu hỏi nghiên cứu hiện nay chủ yếu nằm ở khâu thực thi, truyền thông và thay đổi hành vi.
Theo tôi, Việt Nam cần tập trung vào ba yếu tố chính. Thứ nhất, triển khai thực hiện chương trình tiêm chủng. Thứ hai, tăng cường truyền thông rộng rãi. Thứ ba, thúc đẩy thay đổi hành vi của người dân để tăng cường sự hợp tác.
Bên cạnh đó, Việt Nam cần chú trọng tiếp cận các nhóm đối tượng khó tiếp cận (như trẻ em gái bỏ học, người dân vùng sâu vùng xa) và chủ động đính chính các thông tin sai lệch, hiểu lầm về vaccine.
Tôi nghĩ rằng Việt Nam có cơ hội để trở thành một ví dụ điển hình cho nhiều quốc gia khác trên thế giới nếu mà chính phủ Việt Nam thực sự có cam kết cao.
-Nhiều nghiên cứu chỉ ra vắc xin HPV cũng phòng ngừa ung thư ở nam giới, vậy Việt Nam có nên mở rộng tiêm chủng cho cả trẻ em nam, thưa TS?
TS Aimée Kreimer: Virus HPV gây ung thư ở 6 vị trí trên cơ thể ở cả nam và nữ (cổ tử cung, âm đạo, âm hộ, dương vật, hậu môn và vòm họng). Tuy nhiên, gánh nặng bệnh tật lớn nhất vẫn là ung thư cổ tử cung (chiếm tới 90% số ca ung thư do HPV).
Vì vậy, hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và thực tế ở những quốc gia có nguồn lực hạn chế đều khuyến nghị ưu tiên trẻ em gái và phụ nữ trước. Ngay cả khi có thêm nguồn vắc xin, việc tiếp tục nâng cao tỷ lệ bao phủ cho giới nữ vẫn là ưu tiên hàng đầu.
Chiến lược tiêm chủng một liều vaccine HPV giúp tiết kiệm 50% chi phí và thời gian
Theo TS, việc áp dụng một liều vaccine là vì một liều đáp ứng đầy đủ hiệu lực bảo vệ tương đương hai liều.
-Hiện nay một số quốc gia đã chuyển sang tiêm vaccine HPV 1 liều, bà có khuyến nghị gì cho lộ trình tiêm vắc xin của Việt Nam?
TS Aimée Kreimer: Mỹ hiện vẫn đang áp dụng phác đồ 2 liều, nhưng nhiều nước khác như Canada, Anh hay Úc đã chuyển sang 1 liều. Với tư cách là nhà nghiên cứu, nhiệm vụ chính của tôi là tạo ra các dữ liệu, bằng chứng khoa học xác đáng và chia sẻ chúng cho các cơ quan có thẩm quyền. Trong khi đó, việc đưa ra quyết định chính sách cụ thể thuộc về chính phủ và các nhà hoạch định chính sách của từng quốc gia dựa trên điều kiện thực tế địa phương.
-Như vậy, việc chuyển sang chiến lược tiêm chủng một liều vaccine HPV mang lại những lợi ích cụ thể ra sao, thưa bà?
TS Aimée Kreimer: Việc áp dụng một liều không phải vì thiếu kinh phí mua hai liều, mà bởi vì một liều đáp ứng đầy đủ hiệu lực bảo vệ tương đương hai liều. Ngay cả các quốc gia phát triển như Canada, Australia hay Vương quốc Anh cũng đã áp dụng tiêm một liều trong chương trình tiêm chủng.
Đối với người dân Việt Nam, theo tôi, chính sách mới này sẽ giúp tiết kiệm 50% chi phí và thời gian tiêm chủng (chỉ cần tiêm 1 lần thay vì 2 lần) trong khi chủng loại và chất lượng vaccine vẫn hoàn toàn giữ nguyên.
TS Aimée Kreimer sang Việt Nam lần này để tham dự hội thảo kéo dài 1,5 ngày tại Đại học VinUni.
-TS có thể chia sẻ rõ hơn về những thông tin cập nhật và khuyến nghị chính sách mới nhất liên quan đến vaccine HPV?
TS Aimée Kreimer: Là một nhà nghiên cứu vaccine HPV làm việc cho Chính phủ Mỹ, các nghiên cứu của tôi tập trung vào số liều vaccine cần thiết để bảo vệ phụ nữ và trẻ em gái.
Kết quả nghiên cứu cho thấy tiêm một liều vắc-xin HPV mang lại hiệu quả bảo vệ tương đương với tiêm hai liều, giúp chương trình tiêm chủng đơn giản và tiết kiệm chi phí hơn. Vào tháng 10 vừa qua, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã rà soát lại toàn bộ bằng chứng và dự kiến ra khuyến nghị chính thức vào tháng 12 tới, khẳng định một liều vaccine là phương pháp hiệu quả nhất. Hiện tại, trên thế giới đã có 98 quốc gia (trong số khoảng 150 - 160 quốc gia đã đưa vaccine HPV vào chương trình tiêm chủng quốc gia) áp dụng phác đồ tiêm một liều.
"VinFuture là giải thưởng rất danh giá và lớn nhất tôi từng nhận"
Sau VinFuture 2025, TS Aimée Kreimer bày tỏ rất ấn tượng trước năng lực của các nhà khoa học Việt Nam và luôn sẵn sàng mở rộng hợp tác trong thời gian tới.
-Trở lại Việt Nam lần này, Giải thưởng VinFuture mà bà nhận được vào năm 2025 đã tác động như thế nào đến công việc và mối duyên hợp tác của TS với Việt Nam?
TS Aimée Kreimer: Giải thưởng VinFuture là một trải nghiệm tuyệt vời, mang lại cho tôi niềm tự hào và nguồn cảm hứng mạnh mẽ. Nhờ trải nghiệm này, khi các đồng nghiệp quốc tế ngỏ ý muốn tìm địa điểm tổ chức hội thảo vận động tiêm vắc-xin HPV một liều tại châu Á, tôi đã gợi ý ngay Việt Nam và Đại học VinUni là đối tác phù hợp.
Tôi rất ấn tượng vì tại Việt Nam, khoa học không chỉ dừng lại ở nghiên cứu mà còn được coi trọng và tích cực ứng dụng vào thực tiễn đời sống.
-Hiện tại TS đã có những dự án hợp tác cụ thể nào với các nhà khoa học hay sinh viên tại Việt Nam chưa?
TS Aimée Kreimer: Tôi đang giữ liên lạc và chuẩn bị thực hiện một dự án nghiên cứu chung với một sinh viên y khoa của Đại học VinUni. Dự án sẽ kết hợp chuyên môn dịch tễ học của tôi và kiến thức y khoa của bạn sinh viên, vừa khai thác dữ liệu thực tế tại Việt Nam hoặc tại viện nghiên cứu của tôi, vừa là cơ hội để đào tạo thế hệ nhà khoa học tiếp theo cho Việt Nam. Ngoài ra, qua lắng nghe các báo cáo nghiên cứu tại Việt Nam về khoa học hành vi, tỷ lệ nhiễm HPV và tỷ lệ mắc ung thư cổ tử cung, tôi rất ấn tượng trước năng lực của các nhà khoa học Việt Nam và luôn sẵn sàng mở rộng hợp tác trong thời gian tới.
-Sau khi đoạt Giải thưởng VinFuture, mạng lưới kết nối nghiên cứu của bà đã có những thay đổi như thế nào?
TS Aimée Kreimer: Giải thưởng Chính VinFuture là giải thưởng rất danh giá và lớn nhất tôi từng nhận. Tôi vô cùng tự hào và treo chứng nhận ở vị trí trang trọng trong văn phòng. Tuy nhiên, cộng đồng nghiên cứu vắc xin HPV khá nhỏ và các nhà khoa học đã kết nối, làm việc chặt chẽ với nhau suốt 30 năm qua. Do đó, về mặt quan hệ chuyên môn, các nhà khoa học trong ngành vốn đã biết rõ nhau từ trước. Về giải thưởng năm tới, tôi luôn sẵn sàng tham gia các hoạt động đồng hành cùng quỹ nếu nhận được lời mời.
-Mục đích chính trong chuyến thăm và làm việc tại Việt Nam lần này của bà là gì, thưa TS?
TS Aimée Kreimer: Tôi sang Việt Nam lần này để tham dự hội thảo kéo dài 1,5 ngày tại Đại học VinUni. Đây là sự kiện do Đại học Antwerp (Bỉ) phối hợp cùng Đại học VinUni tổ chức. Mục đích chính là trao đổi về vấn đề phòng ngừa ung thư cổ tử cung, cập nhật các tiến triển mới nhất về bệnh, vaccine và các khuyến nghị chính sách cấp độ toàn cầu nhằm giúp Chính phủ và người dân Việt Nam có thêm thông tin để phòng chống bệnh tốt hơn.
Hội thảo quy tụ đông đảo các chuyên gia quốc tế từ UNICEF, tổ chức CHAI, đại diện các công ty dược phẩm và các cơ quan chức năng của Chính phủ Việt Nam. Các bên cùng chia sẻ và thảo luận về tình hình dịch tễ học các bệnh do HPV, chương trình tầm soát ung thư cổ tử cung, cũng như bài học kinh nghiệm từ các quốc gia đã triển khai tiêm vắc-xin HPV một liều. Động lực lớn nhất của chúng tôi là ung thư cổ tử cung hoàn toàn có thể phòng ngừa và loại trừ nếu trẻ em gái được tiêm chủng và phụ nữ được tầm soát đúng cách.
-Xin cảm ơn TS đã chia sẻ!
Tại Lễ trao giải VinFuture 2025, Giải thưởng Chính (trị giá 3 triệu USD, tương đương gần 80 tỷ đồng) đã gọi tên bốn nhà khoa học người Mỹ: TS John T. Schiller, TS Aimee R. Kreimer, GS Maura L. Gillison, và TS Douglas R. Lowy, vì những khám phá và phát triển vaccine HPV nhằm phòng ngừa các khối u do virus papilloma ở người gây ra.
Trên thực tế, vaccine HPV đã được sử dụng cho hàng triệu bé gái và bé trai, và ước tính rằng việc tiêm chủng sẽ ngăn chặn ít nhất 8 triệu ca ung thư mới do HPV gây ra trong vòng 7 thập kỷ tới. Hơn 250 triệu liều vắc-xin đã được tiêm cho hơn 86 triệu bé gái và dự kiến cũng sẽ ngăn ngừa thêm hàng triệu ca bệnh.
(Ảnh: MH/VFP)