Bí ẩn hành tinh có mưa sắt, những cơn gió 18.000 km/h

Cách Trái Đất khoảng 640 năm ánh sáng, WASP-76b là hành tinh khí khổng lồ có nhiệt độ lên tới 2.400 độ C, nơi hơi sắt có thể ngưng tụ thành mưa.

Một trong những thế giới khắc nghiệt ấy là WASP-76b – hành tinh khí khổng lồ nằm cách Trái Đất khoảng 640 năm ánh sáng, trong chòm sao Song Ngư. Được phát hiện năm 2013, hành tinh này thuộc nhóm Sao Mộc nóng, có khối lượng gần bằng Sao Mộc nhưng quay quanh ngôi sao chủ ở khoảng cách cực kỳ gần.

WASP-76b chỉ mất khoảng 1,8 ngày để hoàn thành một vòng quỹ đạo. Do chịu lực thủy triều mạnh, hành tinh gần như luôn hướng một mặt về phía ngôi sao chủ. Mặt ban ngày vì thế liên tục hứng bức xạ dữ dội, với nhiệt độ có thể lên tới khoảng 2.400 độ C, đủ sức làm nhiều kim loại hóa hơi. Trong khi đó, mặt ban đêm lạnh hơn đáng kể, tạo nên sự chênh lệch nhiệt độ khổng lồ giữa hai bán cầu.

Hiện tượng gây chú ý nhất là những cơn mưa sắt kỳ lạ. Ở mặt ban ngày, sắt tồn tại dưới dạng hơi trong khí quyển nóng bỏng. Khi các luồng khí vận chuyển vật chất sang mặt ban đêm lạnh hơn, hơi sắt có thể ngưng tụ thành những giọt kim loại lỏng và rơi xuống dưới dạng mưa. Đây là lý do WASP-76b thường được truyền thông gọi là hành tinh có mưa sắt.

Minh họa cảnh hơi sắt được gió cuốn từ mặt ban ngày sang mặt ban đêm, nơi chúng ngưng tụ thành những giọt kim loại lỏng. Ảnh: European Southern Observatory (ESO)

Các mô hình khí quyển ước tính những luồng gió trên WASP-76b có thể đạt vận tốc khoảng 18.000 km/h, nhanh đến mức được mô tả là những cơn gió siêu âm. Chúng không chỉ vận chuyển hơi kim loại mà còn tạo nên hệ thống thời tiết cực đoan, khác xa bất kỳ hiện tượng khí tượng nào trên Trái Đất. Năm 2024, các nhà khoa học tiếp tục phát hiện dấu hiệu của những luồng gió giàu sắt thổi qua mặt ban ngày, cho thấy khí quyển hành tinh còn phức tạp hơn những dự đoán ban đầu.

Điều đáng chú ý là WASP-76b không có bề mặt rắn như Trái Đất. Vì vậy, những giọt sắt lỏng không thể tạo thành hồ hay đại dương kim loại mà sẽ chìm sâu vào các tầng khí quyển nóng hơn, nơi chúng có thể lại hóa hơi. Một chu trình kim loại liên tục diễn ra trong bầu khí quyển khổng lồ.

Các nhà thiên văn nghiên cứu thế giới này thông qua ánh sáng từ ngôi sao chủ khi hành tinh đi ngang qua, phân tích dấu vết hóa học bằng những thiết bị quan sát hiện đại. Dù chưa trực tiếp nhìn thấy từng giọt mưa sắt, những bằng chứng về sự phân bố hơi sắt đã củng cố giả thuyết đáng kinh ngạc này. WASP-76b cho thấy vũ trụ có thể tạo ra những thế giới mà ngay cả trí tưởng tượng của con người cũng khó hình dung.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.

NASA tìm phương án nâng quỹ đạo, cứu kính thiên văn Hubble

Hubble có thể rơi trở lại khí quyển vào năm 2033–2034. NASA kêu gọi doanh nghiệp đề xuất tàu vũ trụ giúp nâng quỹ đạo, bảo dưỡng hoặc đưa kính trở về an toàn.

Hubble được phóng lên quỹ đạo ngày 24/4/1990, trở thành một trong những đài quan sát thiên văn quan trọng nhất từng được con người chế tạo. Khác với kính thiên văn đặt trên mặt đất, Hubble quan sát vũ trụ từ ngoài phần lớn ảnh hưởng của khí quyển, giúp thu được những hình ảnh rõ nét ở nhiều bước sóng ánh sáng.

1000037440.jpg
Kính thiên văn không gian Hubble của NASA đã giúp con người khám phá hàng loạt kiến thức vũ trụ quan trọng trong suốt hơn 35 năm vận hành.

Phát hiện thư tịch cổ từng thất truyền trong khu mộ Mã Vương Đôi

Những bản sách lụa hơn 2.000 năm tuổi giúp giới nghiên cứu đối chiếu văn bản cổ, tìm hiểu nhiều tri thức từng ít được biết đến.

Phát hiện đặc biệt trong khu mộ cổ

Trong lịch sử khảo cổ Trung Quốc, việc khai quật khu mộ Mã Vương Đôi tại tỉnh Hồ Nam (Trung Quốc), được xem là một trong những thành tựu quan trọng. Không chỉ tìm thấy nhiều hiện vật quý giá, các nhà khảo cổ còn phát hiện kho thư tịch cổ chứa những thông tin có giá trị đặc biệt.

AI mở lối tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất

Bằng cách sàng lọc những tín hiệu nhỏ trong dữ liệu kính thiên văn, AI giúp các nhà khoa học tìm kiếm ngoại hành tinh tiềm năng, dù chưa thể xác nhận sự sống ngoài Trái Đất.

Trong nhiều thập kỷ, việc tìm kiếm ngoại hành tinh - những hành tinh nằm ngoài Hệ Mặt Trời - chủ yếu dựa vào dữ liệu từ kính thiên văn và khả năng phân tích của các nhà khoa học. Thách thức nằm ở chỗ, hành tinh thường quá mờ để quan sát trực tiếp, trong khi tín hiệu của chúng có thể bị che lấp bởi nhiễu thiết bị hoặc hoạt động của ngôi sao chủ. Khi các kính thiên văn liên tục thu thập lượng dữ liệu khổng lồ, trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành một công cụ mới giúp giới thiên văn sàng lọc những dấu hiệu đáng chú ý.

Một phương pháp phổ biến là đo sự suy giảm độ sáng của ngôi sao khi một hành tinh đi ngang qua phía trước nó, gọi là phương pháp quá cảnh. Nếu hiện tượng này lặp lại theo chu kỳ, đó có thể là dấu hiệu của một hành tinh đang quay quanh ngôi sao. AI có thể học cách nhận diện những biến đổi độ sáng rất nhỏ giữa hàng triệu đường cong ánh sáng, phân biệt tín hiệu tiềm năng với các hiện tượng gây nhiễu và đưa ra những ứng viên để con người kiểm tra tiếp.