Armenia nhắm căn cứ quân sự Nga, Kremlin phản ứng
Căng thẳng giữa Armenia và Nga tiếp tục xuất hiện thêm diễn biến mới khi các quan chức tại Yerevan đề cập khả năng sử dụng căn cứ quân sự Nga ở Gyumri như một công cụ trong quá trình đàm phán với Moscow.
Phó Chủ tịch Quốc hội Armenia Vahagn Aleksanyan cho rằng căn cứ quân sự Nga tại Gyumri đang khiến Armenia phải chịu khoản chi phí đáng kể. Tuy nhiên, chính trị gia này không đưa ra số liệu cụ thể để chứng minh cho tuyên bố của mình.
Cùng thời điểm, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng và An ninh của Quốc hội Armenia Vilen Gabrielyan đề xuất xem xét lại mức phí thuê căn cứ. Theo ông, đây có thể trở thành một trong những đòn bẩy mà Yerevan sử dụng trong quan hệ với Moscow.
“Đây không phải đòn bẩy hay công cụ duy nhất của Yerevan”, ông Gabrielyan nói, đồng thời cho rằng phần lớn diện tích và hoạt động bảo đảm cho căn cứ hiện do Armenia cung cấp.
Căn cứ quân sự số 102 ở Gyumri là yếu tố quan trọng nhất trong quan hệ đối tác an ninh giữa Nga và Armenia. Ảnh: Armen Press
Căn cứ số 102 của Nga tại Gyumri được coi là một mắt xích quan trọng trong hệ thống an ninh của Armenia và khu vực Nam Caucasus. Bởi vậy, những tuyên bố từ Yerevan nhanh chóng vấp phải phản ứng từ phía Nga.
Ông Dmitry Novikov, Phó Chủ nhiệm thứ nhất Ủy ban Đối ngoại Duma Quốc gia Nga, nhận định các phát biểu trên “có vẻ khó hiểu”, bởi hoạt động của căn cứ tại Gyumri được bảo đảm bằng nguồn kinh phí của Nga.
Theo ông Novikov, Armenia là quốc gia nằm trong một khu vực phức tạp và vẫn là thành viên của Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO). Vì vậy, Yerevan không những không nên đặt nghi vấn về tương lai của căn cứ mà còn cần “tìm mọi cách để giữ lấy” sự hiện diện quân sự này.
“Armenia nên tạo điều kiện tối đa để các quân nhân Nga đang phục vụ tại đó có thể thực hiện hiệu quả nhiệm vụ của mình. Chính đường lối như vậy mới phù hợp nhất với lợi ích của người dân Armenia”, nghị sĩ Nga nói.
Bộ Ngoại giao Nga sau đó cũng phát đi thông điệp cứng rắn. Người phát ngôn Maria Zakharova tuyên bố Moscow sẽ tiếp tục tuân thủ các thỏa thuận song phương liên quan đến căn cứ Gyumri và kỳ vọng chính quyền Armenia có cách tiếp cận tương tự.
Theo bà Zakharova, căn cứ này là “một trong những trụ cột” của cấu trúc an ninh Armenia nói riêng và toàn bộ Nam Caucasus nói chung. Ở thời điểm hiện tại, Moscow cũng chưa nhận thấy bất kỳ phương án thay thế thực tế nào cho sự hiện diện của lực lượng Nga.
Nga đồng thời để ngỏ khả năng thảo luận về triển vọng mở rộng hợp tác quân sự trong khuôn khổ quá trình rà soát tổng thể quan hệ song phương do Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan đề xuất.
Moscow cho rằng sự hợp tác truyền thống giữa hai nước trong lĩnh vực quốc phòng, cũng như hoạt động ổn định của các cơ chế chung, vẫn phù hợp với lợi ích của cả Nga và Armenia.
Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan tại một cuộc họp báo ở Yerevan. Ảnh: Armen Press
Yerevan thông báo chuẩn bị cho “kịch bản ngày tận thế”
Đáng lưu ý, căng thẳng giữa hai phía không chỉ xoay quanh vấn đề căn cứ Gyumri, mà còn có dấu hiệu leo thang trong lĩnh vực năng lượng.
Thống đốc Ngân hàng Trung ương Armenia Martin Galstyan cho biết cơ quan quản lý nước này đã chuẩn bị cho khả năng Nga tăng giá khí đốt, một tình huống được ông gọi là “kịch bản ngày tận thế”.
Theo ông Galstyan, Ngân hàng Trung ương Armenia vẫn chưa xếp nguy cơ này vào nhóm kịch bản A hoặc B thông thường mà coi đó là “kịch bản X”.
“Kịch bản này hàm ý một điều gì đó mang tính tận thế, đòi hỏi phản ứng phải mạnh mẽ và khác thường hơn”, ông Galstyan thừa nhận.
Người đứng đầu Ngân hàng Trung ương Armenia cho biết nếu Moscow quyết định tăng giá khí đốt, Yerevan có thể phải đối mặt với tác động kép. Trước tiên, giá năng lượng tăng sẽ đẩy mặt bằng lạm phát lên cao, bởi khí đốt được tính vào chi phí sản xuất của hàng loạt lĩnh vực, từ nông sản nhà kính đến hàng công nghiệp.
Tác động thứ hai nghiêm trọng hơn là nguy cơ tăng trưởng kinh tế Armenia suy giảm.
Thông báo của Armenia được đưa ra trong bối cảnh Nga vừa bắt đầu tạm dừng cung cấp khí đốt tự nhiên cho Armenia trong 10 ngày. Gazprom Armenia thông báo dừng tiếp nhận khí đốt qua đường ống Bắc Caucasus – Nam Caucasus từ ngày 15 đến 25/9 do "hoạt động bảo dưỡng định kỳ và sửa chữa đoạn đường ống nằm trên lãnh thổ Nga".
Tuy nhiên, quyết định trên vẫn được ví như "đòn giáng 10 ngày" vào Armenia vì những căng thẳng giữa hai phía. Một số nhận định từ chuyên gia cho rằng động thái này có thể xem như "cuộc phong tỏa tạm thời về năng lượng"
Armenia hiện mua khí đốt Nga với giá 177,5 USD/1.000 m³, thấp hơn đáng kể so với mức giá có thể lên tới 600–1.000 USD tại thị trường châu Âu. Mỗi năm, nước này nhập khẩu hơn 2 tỷ m³ khí đốt từ Nga.
Các điều kiện ưu đãi được quy định trong thỏa thuận Nga – Armenia ký năm 2013. Khi đó, Gazprom bãi bỏ mức thuế 30%, giúp giá khí đốt dành cho Armenia giảm xuống còn 189 USD/1.000 m³. Giá tiếp tục hạ xuống 165 USD vào năm 2015 và còn 150 USD trong giai đoạn 2016–2019.
Hồi tháng 5/2026, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov từng nhấn mạnh giá khí đốt ưu đãi là sự hỗ trợ mà Nga dành cho người dân Armenia.
“Khoản này không từ trên trời rơi xuống mà được chi trả bằng nguồn lực của Liên bang Nga. Người dân Armenia là dân tộc anh em của chúng tôi. Nhưng đây là chi phí do chúng tôi gánh chịu – cần phải gọi đúng bản chất của vấn đề”, ông Peskov tuyên bố.
Moscow sau đó cảnh báo có thể đình chỉ hoặc đơn phương chấm dứt thỏa thuận cung cấp khí đốt, các sản phẩm dầu mỏ và kim cương thô nếu Armenia tiếp tục tiến trình gia nhập Liên minh châu Âu.
Thủ tướng Pashinyan ban đầu khẳng định giá khí đốt không thể bị nâng lên vì hai nước đã có thỏa thuận chiến lược cùng có lợi. Tuy nhiên, đến tháng 9, ông thay đổi khi nói rằng khí đốt tại Armenia “không hề rẻ”, đặc biệt nếu tính chi phí từ biên giới đến người tiêu dùng cuối cùng.
Nhà lãnh đạo Armenia đồng thời tuyên bố Yerevan sẽ tiếp tục đa dạng hóa nguồn cung, bất kể Nga có tăng giá khí đốt hay không. Theo ông, nếu có thể nhận khí đốt từ nguồn thứ hai, thứ ba hoặc thứ tư, Armenia đều sẽ lựa chọn con đường đó.
Trong bối cảnh này, đề xuất xem xét lại chi phí dành cho căn cứ Gyumri được nhìn nhận như một động thái đưa vấn đề quân sự vào cuộc mặc cả rộng lớn hơn giữa hai nước. Một bên muốn giảm mức độ phụ thuộc vào Moscow, trong khi bên còn lại nhắc Yerevan rằng cả năng lượng giá ưu đãi lẫn cấu trúc an ninh hiện tại đều gắn chặt với sự hiện diện của Nga.
