Cuộc thi do Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA), Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng Cao phối hợp cùng Công ty Cổ phần Vinamit, Tập đoàn Trung Nguyên Legend, Công ty TNHH Cỏ May Sa Đéc, Mạng lưới Khởi nghiệp Xanh cùng các đơn vị đồng hành tổ chức.

Các dự án cho thấy nhiều hướng tiếp cận khác nhau trong khai thác tài nguyên bản địa, chế biến nông sản, phát triển vật liệu xanh, tận dụng phụ phẩm và ứng dụng công nghệ vào sản xuất, kinh doanh.

Giá trị bản địa có thể đi xa

Chia sẻ về dự án “Phát triển chuỗi giá trị chè Gay Cao Sơn – từ sinh kế bản địa đến trà đặc sản và du lịch trải nghiệm”, bà Lê Thảo My - Công ty Cổ phần Lam Hương Trà cho biết, ở Cao Sơn, xã Yên Xuân, tỉnh Nghệ An, chè Gay đã gắn bó với người dân qua nhiều thế hệ. Trong một thời gian dài, cây chè chủ yếu được thu hái bằng cách cắt cành, bán nguyên liệu thô với giá trị thấp. Từ thực tế một giống chè bản địa giàu tiềm năng vẫn chưa được nhận diện đúng giá trị, bà trăn trở, làm thế nào để cây chè quê hương có một tương lai khác, người dân sống tốt hơn từ chính khu vườn của mình, giá trị bản địa có thể đi xa mà không mất gốc... Từ khi ra đời, Lam Hương Trà từng bước tổ chức vùng nguyên liệu, thống nhất quy trình chăm sóc, thu hái, kiểm soát chất lượng và phát triển các dòng trà đặc sản từ chính giống chè Gay Cao Sơn.

Đây cũng là bước chuyển cần thiết từ tư duy làm ra một sản phẩm tốt sang xây dựng một mô hình kinh doanh có thể vận hành lâu dài. Giá trị của nông sản địa phương sẽ được nâng lên bền vững hơn khi người sản xuất tham gia được vào chuỗi giá trị, có đầu ra ổn định và giữ được phần lợi ích tương xứng.

Bên cạnh chế biến nông sản, nhiều dự án tiếp cận bài toán môi trường từ việc tận dụng phụ phẩm, tái sử dụng vật liệu và tìm giải pháp giảm chất thải như Coffeenergy với ý tưởng phát triển pin từ bã cà phê; dự án tận dụng vỏ sầu riêng để tạo than sinh học, giấm gỗ và phân bón hữu cơ;...

Mũi Khâu Vó Còn là dự án khởi nghiệp xanh do Nguyễn Thị Thương, người dân tộc Cao Lan tại Phú Thọ sáng lập. Lớn lên cùng tiếng hát Sình ca của ông và những đường kim may còn của bà, người sáng lập mong muốn đưa di sản quê hương đến gần hơn với thế hệ trẻ thông qua sản phẩm thủ công và trải nghiệm văn hóa có khả năng thương mại hóa.

Dự án kết từng mảnh vải thừa còn mới nguyên sau mỗi lượt cắt may để "hồi sinh" thành các sản phẩm thủ công độc bản (túi xách, phụ kiện, quà tặng doanh nghiệp), giúp không một mét vải nào bị lãng phí thành rác thải.

Dự án còn tạo sinh kế cộng đồng, xây dựng mô hình thợ may tại nhà linh hoạt, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho các nhóm dễ bị tổn thương như phụ nữ yếu thế và người khuyết tật.

Công nghệ và nền tảng số mở thêm cách tiếp cận thị trường

Một số dự án lựa chọn hướng phát triển công nghệ, nền tảng số và giải pháp hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh. EA Agri với hệ sinh thái nông nghiệp thông minh là một dự án khá ấn tượng đến từ nhóm sinh viên Phan Đăng Huy, Nguyễn Anh Giảng, Đặng Văn Chung (Trường Đại học Nguyễn Tất Thành). EA Agri được phát triển với mong muốn giúp nhà vườn sầu riêng tiếp cận thông tin chăm sóc có căn cứ, lưu lại quá trình xử lý và từng bước sử dụng tài nguyên nông nghiệp hiệu quả hơn.

Dự án này cho thấy khởi nghiệp xanh có phạm vi rộng hơn việc tạo ra một sản phẩm thân thiện với môi trường. Công nghệ có thể tham gia vào quá trình tổ chức sản xuất, kết nối người cung cấp với khách hàng, nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu hoặc hỗ trợ kiểm soát tác động môi trường.

Trong quá trình đồng hành với các dự án Khởi nghiệp Xanh, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan lưu ý đến khả năng tạo giá trị từ những nguồn nguyên liệu tưởng chừng không còn nhiều giá trị. Bà cho rằng nhiều thứ tưởng là phế liệu bỏ đi lại thành hàng hóa, tạo công ăn việc làm cho nhiều đối tượng khác nhau.

Với các mô hình gắn với cộng đồng địa phương, hiệu quả còn thể hiện ở khả năng tạo sinh kế ổn định, mở rộng cơ hội cho người sản xuất và duy trì nguồn nguyên liệu.