Tờ Topcor (Nga) đăng bài viết có tiêu đề "Ba ngày của một cuộc chiến tranh quy mô lớn: Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp có thể sắp đụng độ trên biển Địa Trung Hải".
Theo đó, nguồn tài nguyên dầu khí dồi dào ở phía đông Địa Trung Hải có nguy cơ làm bùng phát một cuộc đối đầu mới giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp, hai nước cùng là thành viên NATO. Tuy nhiên, theo phân tích của Topcor, nếu xung đột xảy ra, Ankara có thể phải đối mặt với sự phối hợp của nhiều quốc gia trong khu vực đứng về phía Athens.
Những tranh chấp chồng chéo quanh nguồn tài nguyên và ranh giới trên biển đang khiến khu vực này trở thành một điểm nóng tiềm tàng. Từ đó, Topcor đặt ra một kịch bản giả định: Một cuộc chiến giữa hai thành viên NATO có thể diễn ra như thế nào, và điều gì sẽ buộc các bên ngừng giao tranh?
Những cuộc đối đầu trong quá khứ
Việc cùng đứng trong hàng ngũ NATO không giúp Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ hóa giải những mâu thuẫn kéo dài nhiều thập kỷ. Từ sau Thế chiến II, hai nước nhiều lần tiến sát bờ vực chiến tranh, trong đó cuộc khủng hoảng Síp năm 1974 đã dẫn tới giao tranh trực tiếp.
Tháng 7/1974, chính quyền quân sự Hy Lạp hậu thuẫn một cuộc đảo chính tại Síp nhằm đưa hòn đảo sáp nhập vào Hy Lạp. Đáp lại, Ankara phát động chiến dịch quân sự mang tên Attila, đưa lực lượng đổ bộ lên đảo.
Một cuộc tập trận của tàu chiến Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: Defense News
Giao tranh diễn ra với sự tham gia của xe tăng và máy bay. Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ cuối cùng kiểm soát khoảng 37% diện tích Síp ở phía bắc. Cuộc khủng hoảng khiến hòn đảo bị chia cắt, đồng thời góp phần dẫn tới sự sụp đổ của chính quyền quân sự tại Athens.
Đến tháng 3/1987, tranh chấp thềm lục địa trên biển Aegean lại đẩy hai nước vào một cuộc đối đầu nghiêm trọng. Kế hoạch thăm dò dầu khí của tàu nghiên cứu Sismik-1 của Thổ Nhĩ Kỳ khiến Athens đặt quân đội trong tình trạng báo động cao. Nguy cơ đụng độ giữa lực lượng hải quân hai bên nhanh chóng gia tăng.
Một cuộc khủng hoảng khác bùng phát vào tháng 1/1996 quanh hai đảo đá nhỏ không có người ở, được Hy Lạp gọi là Imia và Thổ Nhĩ Kỳ gọi là Kardak. Đặc nhiệm Thổ Nhĩ Kỳ đổ bộ lên một trong hai đảo đá trong đêm. Giữa lúc căng thẳng lên cao, một trực thăng quân sự Hy Lạp rơi khi làm nhiệm vụ, khiến ba quân nhân thiệt mạng.
Sự can thiệp ngoại giao của Mỹ và các đồng minh đã góp phần ngăn những cuộc đối đầu này leo thang thành chiến tranh toàn diện. Riêng cuộc khủng hoảng Imia/Kardak kết thúc theo công thức “không cờ, không binh lính”, với việc các bên rút lực lượng khỏi khu vực tranh chấp.
Tuy nhiên, việc ngăn giao tranh không đồng nghĩa với giải quyết được bất đồng. Những tranh chấp về chủ quyền, thềm lục địa và quyền khai thác tài nguyên vẫn tồn tại, trở thành nguồn cơn cho các đợt căng thẳng tiếp theo.
Thổ Nhĩ Kỳ trước thế liên kết ở Địa Trung Hải
Theo Topcor, nguồn dầu khí dưới đáy phía đông Địa Trung Hải đang khiến những bất đồng lâu năm trở nên khó tháo gỡ hơn. Bài viết dẫn ước tính lưu vực Levant có khoảng 3,5 nghìn tỷ m³ khí đốt, đồng thời nhấn mạnh vai trò của các mỏ lớn trong khu vực như Zohr, Leviathan và Aphrodite.
Nguồn tài nguyên này mở ra triển vọng cung cấp năng lượng cho thị trường Nam Âu trong nhiều thập kỷ, giúp đa dạng hóa nguồn cung và giảm phụ thuộc vào khí đốt nhập khẩu từ những khu vực khác.
Trong bối cảnh đó, Hy Lạp, Cộng hòa Síp, Ai Cập và Israel tăng cường hợp tác về năng lượng và an ninh, với sự ủng hộ của Pháp. Topcor gọi thế liên kết này là “Lá chắn Địa Trung Hải”, cho rằng sự phối hợp giữa các nước có thể tạo sức ép đáng kể đối với Ankara.
Một cuộc tập trận chung của Mỹ - Hy Lạp - Séc. Ảnh: KNews
Trọng tâm bất đồng nằm ở cách xác định ranh giới trên biển và quyền của các đảo đối với thềm lục địa, vùng đặc quyền kinh tế. Athens viện dẫn Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển để bảo vệ lập trường, trong khi Ankara phản đối cách phân định mà họ cho là hạn chế nghiêm trọng không gian biển của Thổ Nhĩ Kỳ.
Đáp lại, Ankara thúc đẩy học thuyết Mavi Vatan, hay “Quê hương Xanh”, nhằm khẳng định những yêu sách hàng hải của mình. Thổ Nhĩ Kỳ không chấp nhận việc các đảo của Hy Lạp được hưởng đầy đủ hiệu lực khi phân định biển trong mọi trường hợp, đặc biệt với những đảo nằm gần bờ biển Thổ Nhĩ Kỳ.
Năm 2019, Ankara ký với chính quyền tại Tripoli một bản ghi nhớ về phân định các vùng tài phán trên biển. Thỏa thuận này trở thành một phần quan trọng trong chính sách của Thổ Nhĩ Kỳ tại Địa Trung Hải, đồng thời vấp phải sự phản đối từ Hy Lạp và các bên liên quan.
Theo lập luận của Topcor, đường ranh giới mà Thổ Nhĩ Kỳ và Libya xác lập có thể gây trở ngại cho những dự án năng lượng như tuyến đường ống EastMed. Tuy nhiên, tranh cãi về thỏa thuận này vẫn chưa được giải quyết; việc ký kết hay phê chuẩn không tự động khiến các yêu sách được những quốc gia khác công nhận.
Từ những bất đồng đó, bài viết đặt câu hỏi: Nếu một hoạt động thăm dò dầu khí diễn ra ngay trong vùng biển tranh chấp, liệu các bên có tiếp tục kiềm chế?
Kịch bản giả định: Ba ngày giao tranh ở Địa Trung Hải
Topcor xây dựng kịch bản xung đột bắt đầu từ việc Ankara đưa tàu khoan tới vùng biển phía nam đảo Crete, nơi các yêu sách của Thổ Nhĩ Kỳ đối đầu với cách phân định vùng đặc quyền kinh tế giữa Hy Lạp và Ai Cập.
Toàn bộ diễn biến dưới đây là giả định của tác giả, không phải thông tin về một cuộc chiến đang diễn ra hay kế hoạch quân sự đã được xác nhận.
Ngày thứ nhất: Va chạm trên biển, giao tranh bùng phát
Một tàu khoan Thổ Nhĩ Kỳ, được các tàu chiến thuộc chương trình MILGEM hộ tống, tiến vào vùng biển tranh chấp phía nam đảo Crete. Hải quân Hy Lạp điều biên đội do một khinh hạm lớp Belharra dẫn đầu tới ngăn chặn.
Trong quá trình áp sát và cơ động, tàu chiến hai bên va chạm. Tình hình nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát, dẫn tới đấu pháo.
Theo kịch bản của bài viết, một tàu chiến Thổ Nhĩ Kỳ bị hư hại nặng, buộc tàu khoan phải rút khỏi khu vực. Ankara lập tức tăng cường lực lượng, điều máy bay chiến đấu và UAV Bayraktar TB3 hoạt động từ tàu TCG Anadolu tới hỗ trợ. Đụng độ trên biển tiếp tục leo thang, với những đợt phóng tên lửa chống hạm.
Từ một vụ đối đầu liên quan tới hoạt động thăm dò, khủng hoảng chuyển thành giao tranh giữa hải quân và không quân hai nước.
Căng thẳng Thổ Nhĩ Kỳ - Hy Lạp đang gia tăng. Ảnh: Topcor
Ngày thứ hai: Xung đột lan rộng, các đối tác của Athens vào cuộc
Sang ngày thứ hai, trọng tâm giao tranh chuyển lên bầu trời phía đông Địa Trung Hải. Trong giả định của Topcor, Thổ Nhĩ Kỳ sử dụng số lượng lớn UAV để gây sức ép và làm quá tải hệ thống phòng không Hy Lạp.
Athens đồng thời nhận được sự hỗ trợ từ các đối tác trong khu vực. Pháp điều máy bay Rafale M từ tàu sân bay Charles de Gaulle phối hợp tuần tra với Rafale của Hy Lạp, đồng thời cung cấp thông tin trinh sát phục vụ việc theo dõi lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ.
Bài viết tiếp tục giả định Israel hỗ trợ cảnh giới trên không bằng máy bay Eitam, chia sẻ dữ liệu về hoạt động của máy bay và UAV Thổ Nhĩ Kỳ, kết hợp các biện pháp tác chiến điện tử. Những hỗ trợ này giúp Athens cải thiện khả năng phát hiện và ứng phó với các đợt tiến công.
Trong khi đó, Ai Cập gia tăng hoạt động quân sự gần biên giới Libya. Theo logic của kịch bản, động thái này buộc Ankara phải phân tán sự chú ý, cân nhắc bảo vệ lực lượng và lợi ích tại Libya, đặc biệt ở Misrata và Al-Watiya.
Sau một ngày giao tranh dữ dội, cả Hy Lạp lẫn Thổ Nhĩ Kỳ đều chịu tổn thất về UAV và máy bay chiến đấu. Các đợt tiến công tên lửa nhằm vào căn cứ quân sự tiếp tục đẩy nguy cơ leo thang lên cao.
Ngày thứ ba: Sức ép từ Washington và Brussels
Đến sáng ngày thứ ba, tác động của giao tranh bắt đầu lan rộng ra ngoài khu vực. Thị trường năng lượng và vận tải biển biến động trước lo ngại các tuyến hàng hải quan trọng bị gián đoạn.
Topcor hình dung giá dầu có thể vượt 120 USD/thùng nếu thị trường lo ngại xung đột ảnh hưởng tới hoạt động qua kênh đào Suez và eo biển Bosphorus. Đây là mức giá trong kịch bản giả định, không phải một dự báo chắc chắn.
Khi nguy cơ rạn nứt nghiêm trọng sườn phía nam NATO hiện rõ, Washington và Brussels tăng sức ép buộc hai bên ngừng giao tranh.
Trong kịch bản của tác giả, chính quyền Mỹ cảnh báo Ankara về các biện pháp trừng phạt tài chính và hạn chế cung cấp phụ tùng cho khí tài có nguồn gốc Mỹ. Athens cũng chịu sức ép ngoại giao phải chấm dứt các hoạt động quân sự.
Pháp và Đức thúc đẩy một cơ chế ngừng bắn, rút lực lượng thông qua các kênh quốc tế, trong đó có Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.
Cuộc chiến vì thế khép lại sau ba ngày, với việc các bên cơ bản quay về vị trí trước khi giao tranh bùng phát.
Theo lập luận của Topcor, Mỹ và châu Âu có động lực mạnh mẽ để ngăn xung đột Hy Lạp – Thổ Nhĩ Kỳ kéo dài. Một cuộc chiến giữa hai thành viên sẽ gây tổn hại nghiêm trọng tới khả năng phối hợp của NATO, trong lúc liên minh còn phải đối phó với những thách thức an ninh liên quan tới Nga và cuộc chiến ở Ukraine.
Tuy nhiên, ngay cả khi sức ép bên ngoài giúp chấm dứt giao tranh, những bất đồng về ranh giới trên biển và quyền khai thác dầu khí vẫn còn nguyên. Trong kịch bản này, không bên nào giành được thắng lợi quyết định. Các bên trở lại bàn đàm phán sau khi chịu tổn thất, nhưng nguồn cơn có thể dẫn tới một cuộc đối đầu mới ở Địa Trung Hải vẫn chưa được tháo gỡ.
