Vụ việc Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo (đặc khu Côn Đảo, TPHCM) xử phạt hành chính, tịch thu 42 cây mai vàng do không có hồ sơ lâm sản thu hút sự chú ý từ dư luận với nhiều ý kiến trái chiều.

Trước đó, chiều 2/4, tổ tuần tra liên ngành gồm Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo, Công an đặc khu Côn Đảo, Ban Chỉ huy phòng thủ Khu vực 6 đặc khu Côn Đảo đến kiểm tra, truy xuất nguồn gốc lâm sản tại một địa chỉ trên đường Tôn Đức Thắng, thuộc khu dân cư số 5.

Tại đây, lực lượng chức năng phát hiện 42 cây mai vàng do ông Đ.V.T. (38 tuổi, trú tại khu dân cư số 5). Số cây mai này, ông T khai đã mua từ đất liền đưa ra Côn Đảo chăm sóc.

Tại thời điểm kiểm tra, ông T. không xuất trình được hồ sơ lâm sản khi mua bán, chuyển giao quyền sở hữu theo quy định tại khoản 2 Điều 11 Thông tư số 26/2025/TT-BNNMT ngày 24/6/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Hành vi của ông T. được xác định vi phạm quy định theo khoản 6, Điều 9, Luật Lâm nghiệp năm 2017, sửa đổi bổ sung năm 2025.

Căn cứ các quy định hiện hành, Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp đối với ông T, với mức tiền phạt 3 triệu đồng và tịch thu toàn bộ 42 cây mai vàng là tang vật vi phạm để xử lý theo quy định.

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS.LS Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, cần phân biệt rõ khái niệm “cây cảnh” với “lâm sản” và không đẩy nghĩa vụ chứng minh không vi phạm về phía người nghi vi phạm hành chính.

Cụ thể, Luật xử lý vi phạm hành chính cũng đã quy định rõ “đ) Người có thẩm quyền xử phạt có trách nhiệm chứng minh vi phạm hành chính. Cá nhân, tổ chức bị xử phạt có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp chứng minh mình không vi phạm hành chính;”. Bởi vậy, việc chứng minh mình không vi phạm là quyền chứ không phải là nghĩa vụ, ở đây cơ quan quản lý hành chính yêu cầu người tình nghi vi phạm tự chứng minh mình không vi phạm là trái với nguyên tắc chung của pháp luật.

Theo luật sư Cường, cần làm rõ nguồn gốc số cây mai trên và trách nhiệm làm rõ thuộc về cơ quan kiểm lâm chứ không phải là ở phía người dân. Nếu kiểm lâm cho rằng những cây mai này khai thác trong rừng phải chỉ rõ đó là rừng nào, khai thác từ bao giờ, có chứng cứ gì chứng minh hành vi vi phạm mới đủ cơ sở để xử lý.

Luật sư Cường cho biết, chơi cây cảnh, đặc biệt là các cây hoa dịp tết là tập quán của nhiều người. Đối với hoa mai, đây là cây hoa phổ biến khu vực phía Nam, đây không phải là loại cây rừng, không hiếm trong xã hội và không phải là cây phổ biến cần phải bảo tồn. Các loại cây gỗ quý hoặc các loại lâm sản trong sách đỏ mới là các đối tượng cần được bảo vệ nghiêm ngặt.

Trong trường hợp trong rừng có lâm sản, bị “lâm tặc” chặt phá, cán bộ kiểm lâm cần lập biên bản sự việc, biên bản vi phạm, thu thập các chứng cứ để chứng minh vi phạm. Đồng thời xác minh làm rõ đối tượng nào đã thực hiện hành vi vi phạm pháp luật để xử lý bằng chế tài hành chính hoặc chế tài hình sự.

Luật sư Cường nhìn nhận, trong trường hợp này, việc xử lý có vẻ vội vàng và cũng cần xem lại quy trình thủ tục, việc chứng minh vi phạm cũng như trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước. Trong trường hợp không đồng ý với quyết định xử phạt, người vi phạm có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện vụ án hành chính.

Từ vụ việc xử lý trên, nhiều người chơi cây cảnh sẽ lo ngại mình sẽ bị xử phạt và tịch thu. Tuy nhiên, theo luật sư Cường, những lo ngại này là không cần thiết. Đối với các nông sản là các loại cây cảnh mà mang giao dịch chỉ cần có bảng kê và có xác nhận của chính quyền địa phương là xác định được nguồn gốc. Nếu cơ quan chức năng cho rằng những cây cảnh đó là lâm sản, có hành vi phá rừng, cơ quan chức năng phải có nghĩa vụ chứng minh là cây đó phá ở đâu, rừng nào, diễn ra từ bao giờ, không nên để nghĩa vụ chứng minh thuộc về người vi phạm...

Trên thực tế, bảo vệ rừng là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, thậm chí nguy hiểm. Đặc biệt là các khu vực bảo tồn nơi hải đảo. Phá rừng trở thành vấn nạn ở nhiều địa phương, có những vụ việc lâm tặc hung hăng còn tấn công lại lực lượng chức năng. Do đó, việc tăng cường cán bộ, nhân lực, phương tiện để bảo vệ rừng là cần thiết.

Tuy nhiên, việc xử lý đối với các trường hợp vi phạm luật lâm nghiệp, xâm phạm đến rừng tự nhiên cũng cần phải tuân thủ pháp luật, trên cơ sở trình tự thủ tục luật định, căn cứ vào các văn bản quy phạm pháp luật chứ không nên xử lý cảm tính, qua loa đại khái gây bức xúc trong dư luận.

Trong vụ việc trên, nếu có khiếu nại hoặc khởi kiện vụ án hành chính, cơ quan chức năng sẽ xem xét lại đối với quyết định hành chính này. Trường hợp cơ quan chức năng xác định việc xử lý vi phạm hành chính là không đúng thủ tục, không đúng thẩm quyền, không có căn cứ hoặc sai về nội dung sẽ hủy bỏ quyết định hành chính, phục hồi quyền lợi của người vi phạm, hoàn trả cây và có thể còn phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

“Việc quyết định đúng sai, hướng giải quyết như thế nào thuộc về trách nhiệm cơ quan chức năng. Tuy nhiên vụ việc này cho thấy việc xử lý vi phạm hành chính đôi khi tưởng chừng như đơn giản nhưng nếu vội vàng, thiếu tính thuyết phục có thể xâm phạm đến quyền của các chủ thể, gây khiếu kiện, dư luận không cần thiết. Bởi vậy vụ việc này cũng sẽ là bài học trong công tác quản lý và nhận thức chung về pháp luật, những vấn đề cơ bản cũng như trình tự thủ tục xử lý vi phạm hành chính”, luật sư Cường nêu ý kiến.

>>> Mời độc giả xem thêm video tài xế bị tố sàm sỡ khách: