Trên bản đồ năng lượng Đông Nam Á, Nhà máy Thủy điện Sơn La là cái tên người Việt có quyền tự hào. Với công suất thiết kế 2.400 MW, Sơn La là nhà máy thủy điện có quy mô lớn nhất Việt Nam và lớn nhất khu vực Đông Nam Á.
Nhà máy thủy điện Sơn La khánh thành ngày 23/12/2012 (vượt tiến độ 3 năm so với kế hoạch). Tháng 12/2020, Tổ máy số 1 hào lưới điện quốc gia. Ảnh: EVN
Theo số liệu từ chủ đầu tư EVN cập nhật ngày 26/10/2026, tính lũy kế từ ngày 17/12/2010 đến tháng 10/2026, Sơn La đã tạo ra khoảng 117,6 tỷ kWh điện sạch, bình quân gần 7,4 tỷ kWh mỗi năm.
Tầm vóc của một công trình 60.200 tỷ đồng
Đứng dưới chân đập Sơn La, người ta phải ngước nhìn một bức tường bê tông cao 138 m, tương đương tòa nhà khoảng 45 tầng, trải dài gần 1 km chắn ngang dòng Đà Giang.
Để dựng nên bức tường ấy, công trường đã đổ gần 5 triệu m³ bê tông, lượng đủ lấp đầy khoảng 2.000 bể bơi tiêu chuẩn Olympic.
Nhà máy Thủy điện Sơn La nhìn từ trên cao. Ảnh: EVN
Phía sau đập là hồ chứa có dung tích toàn bộ 9,26 tỷ m³ nước. Hồ giữ lại phần lớn nước mùa mưa để cắt đỉnh lũ cho hạ du, rồi nhả dần trong mùa khô để cấp nước cho đồng bằng Bắc Bộ. Một công trình, ba nhiệm vụ: Phát điện - Chống lũ - Cấp nước.
"Trái tim năng lượng" của Nhà máy thủy điện Sơn La là thiết bị điện cơ do Alstom Hydro, liên doanh của hai tập đoàn Pháp là Alstom và Bouygues, thiết kế và chế tạo. Hợp đồng trị giá 190 triệu euro được ký tại Paris giữa EVN và Alstom Hydro.
Tuabin Francis của Pháp. Ảnh được chỉnh sửa bởi AI
Trong hợp đồng, hai tập đoàn Pháp chịu trách nhiệm thiết kế, chế tạo và giao 6 tuabin Francis 400 MW cùng máy phát, hệ thống phụ trợ, đồng thời đào tạo và giám sát lắp đặt, chạy thử, vận hành.
Sáu tổ máy 400 MW, mỗi máy phát công suất 444,4 MVA, cộng lại thành 2.400 MW. Riêng phần rotor của tuabin đã nặng 1.200 tấn.
Quy mô về công nghệ và công suất đó đi kèm một con số vốn khổng lồ. Tổng mức đầu tư ban đầu là 36.933 tỷ đồng. Theo quyết định năm 2012, con số này được điều chỉnh lên gần 60.200 tỷ đồng, tăng thêm hơn 23.000 tỷ đồng, tức khoảng 63%. Phần lớn mức tăng thêm dành cho di dân, tái định cư, an cư.
Cuộc đại di dân quy mô lớn
Thủy điện Sơn La là công trình trọng điểm quốc gia, đóng vai trò chủ lực trong việc cung cấp điện năng phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế - xã hội.
Ảnh gốc: EVN đã được AI chỉnh sửa.
Bên cạnh chức năng phát điện, dự án đa mục tiêu này còn góp phần quan trọng vào việc cắt lũ mùa mưa, cấp nước mùa khô cho khu vực Đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời tạo động lực bứt phá cho kinh tế - xã hội vùng Tây Bắc.
TTXVN năm 2015 cho biết, đây là dự án có diện di dân, tái định cư lớn nhất Việt Nam từ trước đến nay, với 20.340 hộ (93.201 nhân khẩu) thuộc 248 bản/tổ dân phố, 31 xã/phường của 8 huyện/thị xã trên địa bàn 3 tỉnh Sơn La, Điện Biên và Lai Châu (cũ).
Thủy điện Sơn La là công trình hợp lòng dân. Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo Nhà nước Dự án Thủy điện Sơn La, đời sống của người dân tái định cư đã có bước chuyển biến tích cực rõ rệt: Thu nhập bình quân đầu người từ mức 311 nghìn đồng/tháng (năm 2005) đã tăng lên 1,218 triệu đồng/tháng vào năm 2015—gấp 3,92 lần so với trước khi di dời.
Đồng thời, tỷ lệ hộ nghèo tại các khu tái định cư giảm mạnh 2,56 lần, từ 43,73% thời điểm ban đầu xuống chỉ còn 17,11% vào năm 2015, TTXVN thông tin năm 2015.
16 năm sau ngày Tổ máy số 1 của Nhà máy Thủy điện Sơn La chính thức hòa lưới điện quốc gia, công trình thủy điện lớn nhất Việt Nam tận dụng sức mạnh của dòng Đà Giang đã, đang và sẽ vẫn âm thầm mang lại nguồn điện sạch, phục vụ đời sống, sản xuất của người dân vùng Tây Bắc.
Tham khảo: EVN, TTXVN
