Trong bối cảnh bất ổn chính trị hiện nay, các đảng cực hữu và dân túy tại Pháp, Đức và nhiều nước châu Âu khác tiếp tục tạo ra các "cơn địa chấn" chính trị, tận dụng sự bất mãn của người dân để tranh thủ phiếu bầu. Châu Âu đang đứng trước những thay đổi lớn.
Người biểu tình giơ cao quốc kỳ Pháp khi đối đầu với các sĩ quan thuộc Lực lượng An ninh Cộng hòa Pháp tại Marseille vào ngày 24/10. Ảnh: Getty Images
Các cuộc biểu tình làm rung chuyển châu Âu
Bước vào mùa thu năm 2026, một làn sóng biểu tình quần chúng mới đã quét qua châu Âu với sự tham gia của hàng triệu người. Ban đầu, các cuộc biểu tình bùng nổ ở Pháp đã nhanh chóng lan rộng biến thành một cuộc khủng hoảng bao trùm toàn châu Âu, ít nhất gồm tám quốc gia.
Chỉ trong một thời gian ngắn, các cuộc biểu tình mang tính ôn hòa đã biến thành bạo loạn, cướp bóc, hôi của và phá hoại do sự phẫn nộ có quần chúng trước các áp lực kinh tế, xã hội và đời sống ngày càng gay gắt, chi phí sinh hoạt và giá nhiên liệu tăng cao, khủng hoảng nhà ở, các chính sách thắt lưng buộc bụng và chất lượng dịch vụ công, giáo dục xuống cấp. Đây là các cuộc biểu tình lớn nhất ở châu Âu kể từ nhiều thập kỷ nay.
Pháp là tâm chấn của khủng hoảng. Từ giữa tháng 9, một làn sóng biểu tình bùng nổ bắt đầu bằng một cuộc tuần hành của học sinh trường trung học ở khu vực Créteil, ngoại ô thủ đô Paris, ủng hộ giáo viên đình công, và nhanh chóng lan rộng thành cuộc khủng hoảng trên quy mô toàn quốc, phản đối kế hoạch cắt giảm chi tiêu ngân sách của chính phủ và chi phí sinh hoạt đắt đỏ.
Đến nay, khoảng 500 trường trung học phổ thông và các cơ sở giáo dục trên cả nước Pháp phải ngừng hoạt động giảng dạy hoàn toàn. Riêng tại vùng Île-de-France, bao gồm thủ đô Paris, hơn 1/3 trong tổng số 468 trường học đã phải đóng cửa.
Phong trào đã lan rộng với tốc độ chóng mặt. Theo Bộ Nội vụ Pháp, vào ngày 17/10, hơn 800.000 người đã xuống đường tại các thành phố lớn như Paris, Marseille, Toulouse, Lyon, Bordeaux, Limoges, Nantes, Dijon để phản đối giá nhiên liệu tăng cao và sự suy giảm sức mua của người dân, đời sống khó khăn.
Chính quyền phải ban hành lệnh giới nghiêm, cấm biểu tình tại nhiều khu vực trọng yếu ở Paris. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cam kết đối thoại nhưng tuyên bố xử lý nghiêm các hành vi phá hoại.
Các cuộc biểu tình ôn hòa đã nhanh chóng trở nên bạo lực. Tại một số thành phố ở Pháp, những người biểu tình đã đốt phá các cơ sở giáo dục, phóng hỏa, dựng rào chắn và tấn công các cơ quan hành chính, đụng độ với cảnh sát. Ở thành phố Limoges, những kẻ cực đoan đã đốt cháy tòa thị chính lịch sử được xây dựng vào thế kỷ 19, dẫn đến sự sụp đổ của mái nhà và tòa tháp. Tại Marseille, những người biểu tình cũng đã đập phá tòa thị chính.
Các phần tử quá khích đã xông vào cướp phá siêu thị, hàng loạt các tiệm trang sức, cửa hàng thời trang, đồng hồ, đồ điện tử ở Paris, Lyon và Marseille.
Các cơ quan an ninh Pháp đã triển khai khoảng 80.000 cảnh sát, sử dụng hơi cay, dùi cui và vòi rồng để giải tán đám đông.
Bộ trưởng Nội vụ Pháp Laurent Núñez cho biết, cảnh sát đã bắt giữ hơn 5.000 người, trong đó khoảng 85% là trẻ vị thành niên. Các cuộc đụng độ trở nên vô cùng khốc liệt, 65 nhân viên giáo dục, học sinh và hơn 300 cảnh sát bị thương.
Cuộc khủng hoảng hệ thống hiện tại ở Pháp không phải là một hiện tượng đơn lẻ. Theo các nhà khoa học chính trị và kinh tế hàng đầu, đó là một biểu hiện tập trung của các vấn đề cấu trúc và hệ thống sâu sắc đã bao trùm toàn bộ châu Âu.
Khoảng 2.600 người đã tham gia một cuộc biểu tình ở trung tâm thủ đô Berlin, Đức vào ngày 10/10 để phản đối các chính sách của chính phủ liên bang và Thủ tướng Friedrich Merz. Ảnh: ua.news
Tại Đức, từ giữa tháng 9, khoảng 175.000 người đã xuống đường tại hơn 20 thành phố lớn nhỏ trên khắp nước Đức, trong đó có thủ đô Berlin, Hamburg, Munich, Düsseldorf, Stuttgart, Leipzig, Magdeburg, Mainz, Saarbrücken. Hamburg và đặc biệt là bang Saxony-Anhalt.
Những người biểu tình tại Đức đòi cải thiện điều kiện của các trường học và hệ thống giáo dục, chống lại sự gia tăng chi phí sinh hoạt và bất công xã hội, từ chối các biện pháp thắt lưng buộc bụng, phản đối khả năng khôi phục nghĩa vụ quân sự bắt buộc và các vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu. Người dân cũng phản đối cải cách xã hội và lao động của chính phủ và những thay đổi trong hệ thống lương hưu theo lời kêu gọi của Hiệp hội Công đoàn Đức (DGB), phản đối áp lực tài chính, lạm phát, chi phí năng lượng leo thang và các chính sách an sinh xã hội trong bối cảnh nền kinh tế Đức tăng trưởng chậm lại.
Tại Bỉ, vào ngày 7/10, các cuộc biểu tình hàng loạt của sinh viên đòi cải thiện môi trường giáo dục đã xảy ra tại thành phố Liege và Brussels. Những người biểu tình đã đụng độ với cảnh sát, và hơn 200 người đã bị bắt giữ, hơn một nửa trong số đó là trẻ vị thành niên. Ít nhất 43 cảnh sát đã bị thương trong các cuộc đụng độ.
Các sinh viên Bỉ phản đối sự xuống cấp của các trường học, lớp học quá đông và điều kiện học tập tồi tệ, thiếu giáo viên, đặc biệt việc tăng học phí tại các trường đại học từ 835 lên 1194 euro, cũng như tăng chi phí đi lại và tài liệu học tập.
Các công đoàn hàng đầu ở Bỉ, bao gồm"Tổng Liên đoàn Lao động" (FGTB), Liên đoàn Công đoàn Cơ đốc giáo (CSC và Synova), phản đối các biện pháp thắt lưng buộc bụng của chính phủ nước này, suy giảm sức mua và giảm việc làm trong ngành công nghiệp. Tình trạng bất ổn tại Bỉ một phần được lấy cảm hứng từ những hành động tương tự ở Pháp.
Tại Tây Ban Nha, vào ngày 3/10, khoảng 500.000 người dân đã xuống đường tuần hành tại thủ đô Madrid và hơn 50 thành phố lớn nhỏ khác như Barcelona và Valencia, phản đối chi phí sinh hoạt và giá thuê nhà tăng cao.
Tại Italia, một làn sóng biểu tình bùng nổ với khẩu hiệu "Ngày không có Meloni" thu hút khoảng 400.000 người tại thủ đô Roma và các thành phố lớn Milan, Turin, Bologna, Bergamo, Brescia, Florence... phản đối giá cả tăng vọt, mức lương thấp, đời sống khó khăn, giảm trợ cấp nhà nước cho giáo dục và tăng chi tiêu cho ngành công nghiệp quốc phòng. Các cuộc biểu tình ôn hòa nhanh chóng biến thành bạo loạn đường phố và đụng độ với lực lượng an ninh.
Milan trở thành tâm chấn của bạo lực. Các cuộc biểu tình trên quảng trường Duomo và phố mua sắm Via Torino đã dẫn đến các hành động đập phá, cướp bóc các siêu thị, cửa hàng lớn. Thủ tướng Italia Giorgia Meloni phải triệu tập họp khẩn cấp, quyết định điều động 500 binh sĩ tới Milan để hỗ trợ bảo vệ an ninh thành phố. Cảnh sát chống bạo động buộc phải sử dụng vòi rồng và hơi cay để giải tán đám đông. Hàng chục người, gồm cả trẻ vị thành niên đã bị bắt giữ, và nhiều nhân viên an ninh bị thương.
Mặc dù các lực lượng cảnh sát và quân đội đã can thiệp và đàn áp, đến nay các cuộc biểu tình vẫn tiếp tục và lan rộng sang một loạt các nước khác ở châu Âu. Ngoài Pháp, Đức, Bỉ, Italia, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, hàng trăm nghìn người đang xuống đường ở Albania, Hy Lạp và Serbia.
Tại Italia, một làn sóng biểu tình bùng nổ, thu hút khoảng 400.000 người tại thủ đô Roma và các thành phố lớn Milan, Turin, Bologna, Bergamo, Brescia, Florence... Ảnh: Reuters
Nguyên nhân bùng nổ phong trào biểu tình
Làn sóng biểu tình quần chúng và tình trạng bất ổn hiện nay ở các nước châu Âu được các nhà phân tích chính trị đánh giá là một cuộc khủng hoảng kinh tế xã hội phức tạp gây ra bởi sự bất mãn dồn ép từ lâu của người dân, đặc biệt là giới trẻ và sự sụt giảm mức sống.
Mặc dù có nhiều nguyên nhân khác nhau, lý do chung của các cuộc biểu tình là thế hệ trẻ ở châu Âu ồ ạt rút lại sự ủng hộ chính trị của mình đối với các đảng cầm quyền, bởi vì họ không thấy triển vọng cho tương lai.
Nhiều nhà phân tích đánh giá việc bùng nổ các cuộc biểu tình là hậu quả trực tiếp của áp lực kinh tế đối với người dân, trong đó có việc tăng lạm phát, tăng chi phí năng lượng, cải cách hệ thống lương hưu (như ở Pháp) và giảm chi tiêu xã hội của các nước, dẫn đến chi phí sinh hoạt tăng. Các cuộc biểu tình được coi là phản ứng tự nhiên của công dân đối với sự suy giảm mức sống và nỗ lực bảo vệ các lợi ích kinh tế cơ bản của họ.
Các nhà khoa học chính trị thì cho rằng, các làn sóng biểu tình báo hiệu khoảng cách ngày càng tăng giữa giới tinh hoa cầm quyền và xã hội. Người dân thường cảm thấy các đảng chính trị hiện nay không đại diện cho lợi ích của họ và các quyết định được đưa ra mà không tính đến ý kiến của đa số.
Châu Âu dành một khoản tiền lớn viện trợ Ukraine
Việc duy trì các gói viện trợ tài chính và quân sự khổng lồ cho Ukraine và từ chối nguồn cung năng lượng giá rẻ của Nga đã góp phần làm trầm trọng cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội hiện nay cho Liên minh châu Âu (EU) cũng như các quốc gia thành viên.
Kể từ khi bùng nổ xung đột Nga - Ukraine vào tháng 2/2022, đến tháng 10/2026, theo số liệu chính thức của Ủy ban châu Âu, EU và các quốc gia thành viên đã viện trợ cho Ukraine tổng cộng khoảng 228-231,5 tỷ euro (khoảng 260 tỷ USD), biến EU thành nhà tài trợ lớn nhất cho Ukraine.
Vào ngày 22/4/2026, EU đã chính thức thông qua gói hỗ trợ tài chính và quân sự quy mô lớn bổ sung cho Ukraine, bao gồm cho vay 90 tỷ euro (hơn 105 tỷ USD) cho giai đoạn 2026–2027, trong đó phân bổ 30 tỷ euro hỗ trợ trực tiếp cho ngân sách và 60 tỷ euro cho công nghiệp quốc phòng, mua sắm vũ khí, khiến mức nợ công vốn đã cao của châu Âu tiếp tục tăng.
Trong khi đó, Ukraine tiếp tục đưa ra các yêu cầu tài chính bổ sung lớn, lên đến 27 tỷ USD, buộc EU phải liên tục xoay xở giải ngân hoặc đẩy nhanh tiến độ các gói viện trợ.
Về viện trợ song phương, Đức là một trong những nước châu Âu viện trợ lớn nhất cho Ukraine. Theo số liệu cập nhật từ Viện Kinh tế Thế giới Kiel (Kiel Institute) và chính phủ Đức, tổng viện trợ của Berlin cho Kyiv vượt mốc 50 tỷ euro. Năm 2026, Đức nâng viện trợ cho Ukraine lên mức kỷ lục 11,5 tỷ euro. Tháng 10/2026, Thủ tướng Đức Friedrich Merz tiếp tục công bố thêm gói viện trợ mới trị giá 1,5 tỷ USD.
Trong khi đó, Pháp đã chi tổng cộng 26,2 tỷ euro hỗ trợ Ukraine kể từ năm 2022, tạo sức ép lớn lên việc cân đối ngân sách và giảm thâm hụt trong nước, không còn đủ nguồn lực cho các lĩnh vực giáo dục và xã hội.
Cảnh sát mặc đồ chống bạo động đứng sau một xe bọc thép khi vòi phun nước của xe phun nước về phía người biểu tình ở thủ đô Tirana, Albania, vào ngày 24/10. Ảnh: Reuters
Châu Âu và thế giới đứng trước những thay đổi lớn
Năm 2027 là năm bầu cử quan trọng tại nhiều nước châu Âu, đáng chú ý nhất là cuộc bầu cử Tổng thống Pháp và các cuộc bầu cử cấp bang tại Đức.
Trong bối cảnh bất ổn chính trị hiện nay, các đảng cực hữu và dân túy tại Pháp, Đức và nhiều nước châu Âu khác tiếp tục tạo ra các "cơn địa chấn" chính trị, tận dụng sự bất mãn của người dân để tranh thủ phiếu bầu.
Tại Pháp, các cuộc thăm dò dư luận cho thấy lực lượng cực hữu, tiêu biểu là đảng Tập hợp Quốc gia (Rassemblement National) của bà Marine Le Pen đang đứng trước cơ hội lớn nhất từ trước đến nay để giành thắng lợi trong cuộc bầu cử tổng thống dự kiến được tổ chức vào tháng 4/2027.
Đảng Phục hưng (Renaissance) của Tổng thống Emmanuel Macron và liên minh Chung sức (Ensemble) của ông đang trải qua cuộc khủng hoảng chính trị sâu sắc nhất và đứng trước nguy cơ thất bại nặng nề và mất quyền kiểm soát quốc hội Pháp. Một loạt các thất bại chính trị trong nước, sự sụt giảm xếp hạng cá nhân của Tổng thống và các cuộc biểu tình xã hội quy mô lớn đã đặt phe trung dung tại Pháp vào một vị trí cực kỳ khó khăn.
Nếu phe cực hữu giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tại Pháp năm 2027, chính trường nước này có nguy cơ rơi vào kịch bản chia rẽ sâu sắc, buộc Tổng thống Macron phải tìm cách xoay xở qua các liên minh ôn hòa hoặc chấp nhận sự thay đổi căn bản trong chính sách đối ngoại và quan hệ với EU.
Tại Đức, đảng cực hữu Sự lựa chọn vì nước Đức (AfD) được ủng hộ ở mức cao kỷ lục, đang củng cố vị thế của mình, trong khi liên minh cầm quyền gồm hai đảng bảo thủ, trung hữu lớn nhất tại Đức gồm Liên minh Dân chủ Kitô giáo (CDU) và đảng Liên minh Xã hội Kitô giáo (CSU) của Thủ Tướng Friedrich Merz rơi xuống mức tín nhiệm thấp chưa từng có.
Liên minh "đèn giao thông" gồm ba đảng chính trị có màu sắc trùng với tín hiệu đèn giao thông: đỏ (Đảng Dân chủ Xã hội Đức - SPD), vàng (Đảng Dân chủ Tự do -FDP) và xanh lá cây (Union-90) tan rã do bất đồng nội bộ, cũng nhường chỗ cho đảng cánh hữu AfD.
Các cuộc bầu cử ở Áo, Hà Lan và các quốc gia khác cho thấy xu hướng tương tự, cử tri bỏ phiếu chống lại các đảng cầm quyền hiện nay.
Châu Âu đang chìm trong khủng hoảng, tập trung giải quyết các vấn đề nội bộ. Mỹ "sa lầy" vào cuộc chiến với Iran, khó khăn trong nước và có xu hướng thu hẹp bớt cam kết dàn trải để tập trung vào khu vực Tây bán cầu. Trong khi đó, Trung Quốc và Nga cam kết xây dựng một thế giới đa cực, cân bằng lợi ích của tất cả các nước, đang gia tăng ảnh hưởng của mình. Thế giới đang dịch chuyển từ trật tự đơn cực do Mỹ dẫn dắt sang đa cực. Xu hướng này đang được nhiều nước ủng hộ.
Đại sứ Nguyễn Quang Khai
Nguyên Đại sứ Việt Nam tại một số nước Trung Đông, Ủy viên thường trực Hội đồng Hòa Bình Việt Nam
