Kostiantyn Vlasenko, một lính bộ binh Ukraine, bị thương nặng trong cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Nga hồi tháng 2.
Anh mất bàn chân trái, còn chân phải bị gãy, khiến việc di chuyển vô cùng khó khăn. Mắc kẹt trong hố trú ẩn dưới phòng lò hơi của một ngôi trường đổ nát, khoảng ba tháng sau, anh buộc phải tự cắt bỏ bàn chân phải để tìm cơ hội sống sót.
Quyết định sinh tồn của người lính Ukraine
Ngày 4/10, sau gần tám tháng ẩn náu trong phòng lò hơi và 491 ngày ở chiến tuyến đầy máy bay không người lái, người đàn ông 49 tuổi được giải cứu trong một chiến dịch đặc biệt. Một chiếc máy bay không người lái khổng lồ có sáu cánh quạt, được điều khiển từ xa, đưa anh lên cao trong tư thế treo lơ lửng bằng dây đai an toàn, rồi chở anh đến nơi an toàn cách đó 15 km.
Theo các chỉ huy Ukraine, đây là chiến dịch giải cứu binh sĩ bằng máy bay không người lái đầu tiên được biết đến trong cuộc xung đột kéo dài 5 năm. Cuộc chiến đã chứng kiến công nghệ này được sử dụng với quy mô và sức sát thương chưa từng có, góp phần định hình lại chiến tranh hiện đại.
Vlasenko đã trải qua một trong những đợt triển khai dài nhất trong lịch sử quân đội Ukraine dọc tiền tuyến. Khu vực này được ví như vùng tử thần, nơi những đội máy bay không người lái đông đảo phủ kín bầu trời, khiến mọi hoạt động di chuyển đều có thể đe dọa tính mạng. Không nơi nào thực sự an toàn.
Binh sĩ cả hai bên buộc phải đào hầm trú ẩn dưới lòng đất và thường mắc kẹt tại vị trí của mình suốt nhiều tháng. Thương vong vẫn ở mức cao, dù ưu thế của máy bay không người lái phần nào đã ngăn chặn được đà tiến công của Nga.
Cuộc giải cứu ngoạn mục đánh dấu bước ngoặt đối với Vlasenko, người gần như đã từ bỏ hy vọng sống sót sau những tháng ngày đau đớn kể từ khi tự cắt cụt chân.
"Tôi đã tự chôn vùi chính mình rồi", người lính nói với Reuters từ giường bệnh tại thành phố Kharkiv, miền đông bắc Ukraine, khi nhìn xuống hai phần chân được băng bó. "Tôi biết rằng không còn hy vọng nào nữa."
Vlasenko phục vụ trong Lữ đoàn Cơ giới số 30 đóng tại vùng Kharkiv. Tháng 5 năm ngoái, anh được điều ra tiền tuyến để hội quân với một đồng đội có mật danh Basky.
Vlasenko đang hồi phục tại bệnh viện ở thành phố Kharkiv. Ảnh: Reuters
Hai người lính sống chen chúc trong một hầm trú ẩn chật hẹp, nhận đồ tiếp tế hằng ngày bằng máy bay không người lái. Vào ngày sinh nhật Vlasenko, những món quà được gửi đến còn có cả sô cô la và thuốc lá cao cấp.
Đến mùa thu năm ngoái, khi đơn vị chuẩn bị luân chuyển quân, hai binh sĩ được cử đến thay thế họ đã thiệt mạng trên đường tiếp cận vị trí, theo lời Vlasenko. Hai người khác được điều đến thu hồi thi thể cũng thiệt mạng.
"Lúc đó tôi mới nhận ra rằng đây chắc chắn sẽ là một bước ngoặt", người lính đã có gia đình nói. "Rằng sẽ không còn ai thoát ra được nữa."
Chiến trường khốc liệt
Sau 10 tháng chiến đấu cùng nhau, Vlasenko và Basky buộc phải rời vị trí vào giữa tháng 2, khi hầm trú ẩn bị ngập nước. Hai người chuyển đến ẩn náu trong một ngôi trường đổ nát.
Nhưng khoảng thời gian yên ổn chẳng kéo dài lâu. Một máy bay không người lái trinh sát của Nga nhanh chóng phát hiện hai người khi họ ra ngoài nhận một gói quần áo khô và thức ăn do đồng đội thả xuống.
Một máy bay không người lái khác của Nga ném bom, khiến Basky thiệt mạng và Vlasenko bị thương.
Gần như không thể di chuyển, Vlasenko tìm được một hố trú ẩn rộng khoảng 80 x 60 cm bên dưới chiếc lò hơi bằng kim loại từng được dùng để sưởi ấm trường học.
Khi Vlasenko dần mất hy vọng, các chỉ huy của anh ở phía sau tiền tuyến phối hợp với Lữ đoàn Xung kích số 92 và các đơn vị khác để tìm cách đưa anh ra ngoài.
Theo sĩ quan phụ trách lập kế hoạch chiến dịch, người chỉ tiết lộ mật danh Alex, việc sơ tán thương binh khỏi khu vực giao tranh bằng xe bán tải hoặc xe bọc thép gần như bất khả thi do mối đe dọa từ máy bay không người lái.
Các đơn vị Ukraine đã bắt đầu sử dụng phương tiện mặt đất không người lái chạy bằng bánh xe hoặc bánh xích, nhưng những phương tiện này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Alex cho biết hai phương tiện như vậy từng cố gắng tiếp cận Vlasenko, song cả hai đều bị máy bay không người lái Nga phá hủy.
Các binh sĩ Ukraine cho rằng việc giải cứu gần như không thể thực hiện.
Sau đó, các sĩ quan biết đến một loại máy bay không người lái hạng nặng mới do nhà sản xuất trong nước Gurzuf Defence chế tạo. Với sáu cánh quạt bố trí theo phương thẳng đứng và bộ khung màu đen, thiết bị trông giống một con côn trùng khổng lồ. Nó có thể nâng tải trọng lên tới 90 kg và hoạt động trong phạm vi 25 km.
Chiếc máy bay cần đưa Vlasenko, người được các sĩ quan ước tính chỉ còn nặng khoảng 70 kg sau hơn một năm ở tiền tuyến, vượt quãng đường 15 km đến một vị trí an toàn hơn phía sau chiến tuyến.
Nhiệm vụ này đầy rẫy nguy hiểm. Các máy bay không người lái cỡ lớn của Ukraine thường bị những thiết bị nhỏ hơn của Nga trang bị hệ thống góc nhìn thứ nhất (FPV) đánh chặn. Công nghệ FPV cho phép người điều khiển từ xa quan sát hiện trường theo góc nhìn của máy bay trong thời gian thực.
Quá trình giải cứu Vlasenko. Đồ họa: Reuters
Cuộc giải cứu nghẹt thở của "con bọ đen khổng lồ"
Đầu tháng 10, Vlasenko phát hiện những món đồ bất thường trong một kiện hàng tiếp tế thường lệ: bộ dây đai kỳ lạ và một chiếc điện thoại lưu sẵn video hướng dẫn sử dụng.
Anh hiểu rõ những rủi ro, nhưng cũng biết đây có thể là cơ hội tốt nhất để thoát khỏi nơi trú ẩn.
Ngày hôm sau, 4/10, chiếc máy bay không người lái khổng lồ với sáu cánh quạt xuất hiện. Vlasenko đeo bộ dây đai an toàn hình tam giác, móc mình vào hệ thống tời của máy bay rồi được nâng lên độ cao 70 m.
Sau nhiều tháng ẩn náu trong phòng lò hơi của ngôi trường bị hư hại do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Nga, anh cuối cùng cũng rời khỏi nơi trú ẩn.
Chiếc máy bay không người lái cất cánh, đưa anh vượt quãng đường 15 km đến nơi an toàn.
Ba máy bay không người lái nhỏ hơn, mỗi chiếc có sáu cánh quạt, hộ tống thiết bị cứu hộ nhằm đánh lạc hướng các máy bay tấn công của Nga.
Trong khi đó, bốn kíp điều khiển máy bay không người lái FPV của Ukraine, cùng các kíp pháo binh và những máy bay không người lái cánh cố định cỡ lớn hơn, liên tục tấn công các vị trí vận hành máy bay không người lái của Nga trong suốt hai giờ nhằm chế áp hỏa lực đối phương.
Sau 15 phút căng thẳng, máy bay không người lái cứu hộ hạ cánh tại điểm đến. Quân đội Ukraine giữ kín vị trí chính xác vì lý do an ninh.
Ngay cả sau tất cả những nỗi kinh hoàng đã trải qua, hành trình đến nơi an toàn vẫn khiến Vlasenko sợ hãi theo một cách riêng.
"Tôi không sợ ngã, ví dụ như ngã vào rừng chẳng hạn", anh nói. "Nhưng tôi sợ ngã xuống nước, vì tôi không biết bơi."
