"Việt Nam là công xưởng của thế giới”, nhưng 1 công cụ tạo ra 5.000 tỷ USD có thể giúp nước ta thay đổi cuộc chơi

Công cụ được đề cập đến là trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo Tập đoàn Dữ liệu quốc tế IDC, đến năm 2030, AI sẽ mang lại trị giá tương đương 5.000 tỷ USD cho kinh tế toàn cầu. Đây cũng là công nghệ đang mở ra nhiều cơ hội thay đổi lớn cho nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

Tuy nhiên, làm sao để tạo xung lực mới cho kỷ nguyên tăng trưởng của Việt Nam, nhất là khi AI đang bùng nổ? Đây cũng là chủ đề được thảo luận tại phiên tọa đàm cùng tên trong khuôn khổ Diễn đàn 3DEXPERIENCE Vietnam 2026 tại Hà Nội, ngày 4/11. Tọa đàm có sự tham gia của các chuyên gia trong và ngoài nước.

Việt Nam đang đi đúng hướng để vươn mình thành "trung tâm đổi mới sáng tạo toàn cầu"

Mở đầu tọa đàm, các chuyên gia bàn về vấn đề đâu là chuyển dịch căn bản giúp Việt Nam vươn mình từ "công xưởng sản xuất của thế giới" thành "trung tâm đổi mới sáng tạo toàn cầu"?.

Theo ông Pierre Barnabé, Giám đốc Vận hành Dassault Systèmes, nếu nhìn từ góc độ toàn cầu, chúng ta có thể thấy cách thức phát minh, thiết kế, phát triển, sản xuất và bảo trì (nói cách khác là toàn bộ vòng đời sản phẩm) đang thay đổi sâu sắc nhờ AI.

Giám đốc Vận hành Dassault Systèmes phân tích, thay vì chỉ tạo ra các sản phẩm rồi chờ người dùng đón nhận, AI cho phép chúng ta kiến tạo nên những giải pháp thực sự bao quanh và phục vụ cuộc sống con người. AI giúp các ngành công nghiệp vận hành hiệu quả hơn, đồng thời hỗ trợ các cá nhân bằng cách rút ngắn đáng kể tiến trình làm việc.

“Tại Dassault Systèmes, chúng tôi ước tính rằng AI có thể giúp đẩy nhanh gấp 3 lần thời gian thiết kế và kỹ thuật cho bất kỳ thành phần hay hệ thống nào. Đây thực sự là một sự thay đổi mang tính bước ngoặt”, ông Pierre Barnabé cho biết.

Theo ông, qua các nghị quyết và tuyên bố gần đây, có thể thấy Việt Nam đã nhận thức rõ rằng AI chính là chất xúc tác mạnh mẽ để phát triển công nghiệp. Điều này tạo tiền đề để Việt Nam trở thành một quốc gia dẫn đầu trong khu vực, thậm chí là trên phạm vi toàn cầu.

“Trong quá trình chuyển đổi này, chắc chắn sẽ có người thắng và kẻ thua, nhưng nhìn vào những gì Việt Nam đang thực hiện, tôi tin rằng các bạn đang đi đúng hướng”, Giám đốc Vận hành Dassault Systèmes nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, PGS. TS Nguyễn Chỉ Sáng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI), phân tích rõ về quan điểm "mua năng lực chứ không chỉ mua sắm thiết bị hay công nghệ" có ý nghĩa thực tiễn đối với doanh nghiệp sản xuất Việt Nam.

PGS cho rằng sở hữu thiết bị chưa phải là sở hữu năng lực. Ông lấy ví dụ, thực tế có khoảng 100% người dùng iPhone nhưng chỉ khai thác được tầm 50% tính năng. Tương tự, nhiều doanh nghiệp mua sắm dây chuyền hiện đại (như 50 máy CNC đắt tiền) nhưng sản phẩm làm ra vẫn khó cạnh tranh, bởi vì không phù hợp nhu cầu. Trong khi đó, đôi khi chỉ cần một máy cơ bản kèm đầu đá chuyên dụng là đã đạt hiệu quả tối ưu.

PGS nhấn mạnh: “Yếu tố cốt lõi không nằm ở việc mua máy móc đắt tiền, mà là khả năng làm chủ bí quyết công nghệ và đầu tư đúng nhu cầu thực tế”.

Do đó, theo ông, việc tối ưu chi phí trọn đời là cần thiết. Nếu đầu tư các công trình hạ tầng lớn (như hệ thống tàu điện ngầm) mà không tự chủ được năng lực vận hành, bảo hành và bảo trì trọn đời, tổng chi phí phải trả sẽ cao gấp 1,5 lần so với việc tự làm chủ công nghệ ngay từ đầu.

Làm rõ thêm ý kiến của các chuyên gia, TS Nguyễn Thị Hải Hằng (Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam), nhận định, bên cạnh yếu tố công nghệ thì con người (nhân lực) đóng vai trò quan trọng không kém trong quá trình chuyển dịch này.

TS phân tích, Việt Nam không thiếu các cá nhân xuất sắc, nhưng lại thiếu hụt đội ngũ nhân lực kỹ thuật quy mô lớn khi bước vào các dự án công nghiệp trọng điểm. Ví dụ, một dự án trung tâm bảo dưỡng tàu bay lớn (MRO) tại Việt Nam cần tới hơn 3.000 kỹ sư và kỹ thuật viên, tạo ra áp lực thiếu hụt nhân lực rất lớn.

Vì vậy, theo TS, cần chuẩn hóa kỹ năng số cho thế hệ kỹ sư mới.

“Đội ngũ kỹ sư thế hệ mới không chỉ cần kiến thức chuyên môn vững chắc mà phải thành thạo các công cụ và kỹ năng số để tạo ra giá trị gia tăng thực sự”, bà nhấn mạnh.

Ở góc độ là người có nhiều năm kinh nghiệm đào tạo nhân lực cho ngành hàng không, TS Nguyễn Thị Hải Hằng khẳng định: “Giáo dục phải đi trước một bước nhằm đào tạo con người có đủ khả năng hấp thụ công nghệ mới, làm nền tảng cho sáng tạo và tự chủ công nghệ trong tương lai”.

Ở góc độ cơ quan quản lý Nhà nước, TS Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC, Bộ Tài chính), nhìn nhận ưu tiên hàng đầu là hỗ trợ doanh nghiệp trong nước chủ động ứng dụng, làm chủ công nghệ cũng như tự phát triển những sản phẩm công nghiệp mới.

Phó Giám đốc NIC đưa ra 3 nhóm giải pháp trọng tâm. Thứ nhất, nâng cao sức mạnh doanh nghiệp nội địa, cụ thể là tập trung nguồn lực phát triển các doanh nghiệp công nghệ trong nước. Thứ hai, thắt chặt sự hợp tác giữa “ba nhà” - Nhà nước - Trường đại học - Doanh nghiệp, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và hỗ trợ. Cuối cùng, các cơ quan Trung ương và địa phương cần đưa ra các bài toán đủ lớn kèm nguồn lực tương ứng, tạo không gian thực chiến để doanh nghiệp giải quyết và trưởng thành về công nghệ.

Các chuyên gia đều thống nhất quan điểm, để nâng tầm vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc mua sắm thêm thiết bị hay công nghệ đơn thuần, mà yếu tố quyết định là nâng cao năng lực nội tại của con người và xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững.

Doanh nghiệp công nghiệp Việt Nam cần “chọn bạn mà chơi”

Vậy, để phát triển và ứng dụng AI hiệu quả, hạ tầng và hệ thống dữ liệu cần được chuẩn bị theo chiến lược nào?

Theo ông Pierre Barnabé, Giám đốc Vận hành Dassault Systèmes, chúng ta cần phải có cơ sở vật chất rất cụ thể và chính xác để có thể phát triển AI.

“Trước tiên, chúng ta cần có ba thứ. Một là cơ sở vật chất. Hai là chọn bạn mà chơi. Ba là chúng ta cần phải hướng dẫn nhân viên sử dụng AI đúng cách”, Giám đốc Vận hành Dassault Systèmes nhấn mạnh.

Trong khi đó, theo PGS. TS Nguyễn Chỉ Sáng, AI hiện là công cụ rất mạnh, đặc biệt là với Việt Nam: “Mọi người đang nghĩ Việt Nam đang là công xưởng của thế giới, đương nhiên là công xưởng nhỏ thôi. Rất may là AI, nền tảng số rất phát triển nên là một cơ hội cho Việt Nam có thể không phải phát triển thành công xưởng lớn của thế giới, thay vào đó nắm bắt để thu hẹp khoảng cách với các nước phát triển”.

Tuy nhiên, sử dụng AI như thế nào?

Theo PGS. TS Nguyễn Chỉ Sáng: “Tôi cho rằng thách thức hàng đầu không nằm ở chi phí hay nguồn nhân lực, mà ở việc doanh nghiệp (cả DN nhỏ và DN lớn) chưa hình dung được AI có thể làm được gì cụ thể và hiệu quả mang lại có đáng để đầu tư hay không”.

Theo ông, các doanh nghiệp Việt Nam cần đào tạo nhân sự sử dụng AI đúng cách. Cụ thể, đội ngũ nhân viên cần được hướng dẫn tỉ mỉ và đào tạo kỹ năng sử dụng AI một cách chuẩn xác, hiệu quả trong công việc thay vì tiếp cận tự phát.

Đồng thời, cần tùy biến AI theo bài toán thực tế. Theo đó, các công cụ AI không thể áp dụng chung chung mà phải được tùy biến theo tập dữ liệu và nhu cầu đặc thù của từng doanh nghiệp (như rút ngắn thời gian thiết kế sản phẩm). 

(Ảnh: MH/BTC)