Từ lợn bệnh đến 184 học sinh ngộ độc: Khi trách nhiệm bị "bỏ quên" cửa lớp [Kỳ 1]

Những văn bản chỉ đạo khẩn cấp từ Thủ tướng và Bộ Y tế dường như vẫn chưa đủ sức ngăn chặn thực phẩm bẩn khi các vụ việc liên tiếp xảy ra gióng lên hồi chuông cảnh báo.

Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, tính đến sáng ngày 11/4/2026, số học sinh nghi ngộ độc thực phẩm tại Trường tiểu học Bình Quới Tây (phường Bình Quới, TP HCM) đã tăng lên 184 ca. Trong đó, 141 trường hợp điều trị ngoại trú và 43 trường hợp điều trị nội trú. Kết quả xét nghiệm từ Bệnh viện Nhân dân Gia Định cho thấy vi khuẩn Salmonella đã xuất hiện trong phân của các học sinh này. Đáng báo động hơn, trong số 10 mẫu phân được lấy ban đầu, có tới 7 mẫu dương tính với loại vi khuẩn Salmonella.

11.png
Công điện số 26/CĐ-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ

Sự việc xảy ra ngay trong bối cảnh toàn hệ thống chính trị đang tập trung thực hiện Công điện số 26/CĐ-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về chấn chỉnh kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm tại các bếp ăn tập thể. Ngay sau đó, ngày 1/4/2026, Bộ Y tế đã ban hành Công văn số 2236/BYT-ATTP chỉ đạo UBND các tỉnh, thành phố tăng cường kiểm tra đột xuất các bếp ăn trường học. Các văn bản này nhấn mạnh mô hình bếp ăn tập thể là nơi phục vụ suất ăn quy mô lớn, đòi hỏi phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn thực phẩm.

11a-3619.png
Công văn số 2236/BYT-ATTP ngày 1/4/2026 của Bộ Y tế

Những quy định gắt gao đối diện thực tế phức tạp

Tại Công văn 2236/BYT-ATTP, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương xây dựng kế hoạch tăng cường kiểm tra, phát hiện sớm và xử lý nghiêm các vi phạm. Văn bản dẫn chiếu khoản 2 Điều 65 Luật An toàn thực phẩm quy định UBND các cấp có trách nhiệm quản lý hoạt động các bếp ăn trên địa bàn. Đồng thời, Chỉ thị 38/CT-TTg ngày 11/10/2024 cũng nêu rõ người đứng đầu đơn vị tổ chức bếp ăn tập thể phải chịu trách nhiệm về an toàn thực phẩm theo quy định.

2049917575104437372.jpg
Tính đến sáng ngày 11/4/2026, số học sinh nghi ngộ độc thực phẩm tại Trường tiểu học Bình Quới Tây (phường Bình Quới, TP HCM) đã tăng lên 184 ca. Ảnh HT - MO

Tuy nhiên, dưới góc độ của người trong cuộc, bà Diệp Thị Ngọc Tiên - Hiệu trưởng Trường tiểu học Bình Quới Tây - thông tin rằng các biểu hiện mệt mỏi, nôn ói của học sinh xuất hiện từ đầu giờ sáng ngày 8/4, khi học sinh chưa ăn bán trú tại trường. Điều này đặt ra câu hỏi về nguồn lây và tính khách quan khi quy trách nhiệm cho bếp ăn trường học. Các chủ đầu tư cho rằng, nhà trường không phải cơ quan chuyên môn có đủ trang thiết bị để kiểm định vi khuẩn Salmonella hàng ngày và họ buộc phải dựa vào hồ sơ năng lực của nhà cung cấp.

Dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư Vĩnh Long) cho rằng, dù nhà trường có lý do khách quan, nhưng theo Luật Đấu thầu 2023 và các nghị định hướng dẫn, chủ đầu tư vẫn là đơn vị chịu trách nhiệm giải trình chính khi lựa chọn nhà thầu không đảm bảo năng lực thực tế. "Lá chắn" từ Chính phủ chỉ thực sự hiệu quả khi khâu thực thi tại cơ sở không còn tình trạng "khoán gọn" hay phó mặc cho các đơn vị cung ứng trung gian.

TRÁCH NHIỆM CỦA CHỦ ĐẦU TƯ VÀ NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU

Căn cứ Chỉ thị số 38/CT-TTg ngày 11/10/2024 và Công điện số 26/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Người đứng đầu các cơ sở giáo dục phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về an toàn thực phẩm tại đơn vị theo quy định. UBND các cấp có trách nhiệm quản lý hoạt động các bếp ăn tập thể trên địa bàn theo Khoản 2 Điều 65 Luật An toàn thực phẩm.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] "Ma trận" cung ứng và nút thắt trách nhiệm khi thực phẩm bẩn "lọt lưới"

Đấu thầu suất ăn bán trú: Đừng để "niềm tin" đặt nhầm vào những doanh nghiệp gian dối [Kỳ 2]

Phân tích quy trình đấu thầu suất ăn học đường cho thấy vai trò mờ nhạt của khâu hậu kiểm và trách nhiệm chưa rõ ràng của những người ký hợp đồng cung cấp.

Theo tìm hiểu của PV Báo Tri Thức và Cuộc Sống, đằng sau những khay cơm học đường là một chuỗi cung ứng phức tạp nơi hoạt động đấu thầu và lựa chọn đơn vị cung cấp đang tồn tại không ít rủi ro. Thực phẩm thường không đi thẳng từ cơ sở sản xuất đến bếp ăn mà phải qua nhiều tầng trung gian, nơi sự kiểm soát chất lượng bị xem nhẹ so với lợi ích kinh tế.

Doanh nghiệp trung gian và "bẫy" hồ sơ đẹp

Minh bạch hóa thực phẩm học đường: Không thể để "trường hợp đặc biệt" thành "lệ" [Kỳ 3]

Bài toán trách nhiệm của các bên trong việc đảm bảo sức khỏe cho hàng vạn học sinh Thủ đô cần được giải bằng sự giám sát chặt chẽ từ cộng đồng và pháp luật.

Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, sự hiện diện của Công ty Cổ phần Dịch vụ Suất ăn công nghiệp Hà Nội không chỉ gói gọn tại Hà Nội (93 gói thầu) mà còn lan rộng sang Bắc Ninh (21 gói), Hưng Yên (20 gói) và Ninh Bình (10 gói).

Trong bối cảnh hành chính năm 2026, khi cấp huyện không còn tồn tại, vai trò giám sát của UBND cấp xã (nơi quản lý trực tiếp các trường tiểu học) và các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh trở nên vô cùng quan trọng. Việc lựa chọn nhà thầu theo hình thức đặc biệt theo Điều 84 và 85 Nghị định 214/2025/NĐ-CP đòi hỏi hồ sơ phương án lựa chọn nhà thầu phải cực kỳ chặt chẽ.

Khi "lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt" tại các gói thầu suất ăn chưa mang lại sự tiết kiệm [Kỳ 2]

Phân tích từ PV Báo Tri Thức và Cuộc Sống cho thấy hàng loạt gói thầu suất ăn tại TP Hà Nội có tỷ lệ tiết kiệm bằng 0 đồng, đặt ra nghi vấn về hiệu quả sử dụng ngân sách hỗ trợ bán trú.

Tiếp tục vệt bài về Công ty Cổ phần Dịch vụ Suất ăn công nghiệp Hà Nội, PV Báo Tri Thức và Cuộc Sống ghi nhận những nghịch lý về hiệu quả kinh tế trong đấu thầu. Theo kết quả phân tích từ thông tin các gói thầu công khai trên mạng đấu thầu quốc gia, tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán của nhà thầu này là 100%. Đây là con số "biết nói", cho thấy giá trúng thầu thường xuyên bằng giá dự toán ban đầu.

Tại hàng loạt trường học, tỷ lệ tiết kiệm ngân sách gần như bằng 0 đồng. Điển hình: