Theo tìm hiểu của PV Báo Tri Thức và Cuộc Sống, đằng sau những khay cơm học đường là một chuỗi cung ứng phức tạp nơi hoạt động đấu thầu và lựa chọn đơn vị cung cấp đang tồn tại không ít rủi ro. Thực phẩm thường không đi thẳng từ cơ sở sản xuất đến bếp ăn mà phải qua nhiều tầng trung gian, nơi sự kiểm soát chất lượng bị xem nhẹ so với lợi ích kinh tế.

Doanh nghiệp trung gian và "bẫy" hồ sơ đẹp

Một trong những lỗ hổng lớn nhất nằm ở khâu thẩm định hồ sơ đấu thầu. Theo phản ánh, nhiều doanh nghiệp như Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ xuất nhập khẩu Nhật Anh đã từng sử dụng hồ sơ khống về tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm để gửi các cơ quan chức năng thẩm định trúng thầu.

Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ cho rằng, nếu công tác giám sát chỉ dừng lại ở việc kiểm tra các loại giấy chứng nhận, hồ sơ năng lực trên giấy tờ thì "cửa" cho thực phẩm bẩn vẫn luôn rộng mở. "Nhà thầu có thể xuất trình đầy đủ giấy phép kinh doanh, giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện, nhưng thực tế vận chuyển bằng xe bò, chế biến cạnh cống rãnh thì hồ sơ hoàn hảo cũng vô nghĩa", ông Vũ chia sẻ trên tinh thần thúc đẩy tính minh bạch.

Trách nhiệm người đứng đầu: Không thể "khoán trắng"

Thực tế tại nhiều trường học cho thấy tình trạng "khoán gọn" bữa ăn cho đơn vị cung cấp suất ăn. Mặc dù theo quy định, nhà trường là đơn vị tổ chức và chịu trách nhiệm kiểm soát nhà cung cấp thông qua kiểm thực 3 bước và lưu mẫu, nhưng ở không ít nơi, việc này chỉ mang tính hình thức.

Ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, khẳng định thẩm quyền và trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục là rất rõ ràng trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm bán trú. Tuy nhiên, từ góc độ pháp lý, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư Vĩnh Long) nhận định: "Nhà trường thường là mắt xích yếu nhất do thiếu chuyên môn, nhân lực để kiểm định thực phẩm ngay tại đầu vào. Họ buộc phải đặt niềm tin vào giấy kiểm dịch và nhà thầu". Đây chính là "khe hở" để những doanh nghiệp như Công ty TNHH thực phẩm Cường Phát đưa thịt lợn bệnh vào bếp ăn.

Cần chế tài đủ sức răn đe

Trao đổi với báo chí, bà Trần Thị Dung nhấn mạnh sự cần thiết của việc xác lập rõ trách nhiệm ở từng khâu: Từ người sản xuất, doanh nghiệp trúng thầu đến cơ quan quản lý thú y và nhà trường. Nếu doanh nghiệp biết rõ thực phẩm không an toàn mà vẫn đưa vào trường học, đây không còn là vi phạm hành chính mà có dấu hiệu vi phạm hình sự.

Đồng quan điểm, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) kiến nghị cần tăng mức xử phạt giống như cách đã áp dụng trong lĩnh vực giao thông để tạo sự chuyển biến rõ rệt. "Mức phạt vài chục triệu đồng hiện nay quá thấp so với lợi nhuận từ việc tiêu thụ hàng trăm tấn thịt lợn bệnh. Chúng ta cần những bản án đủ nặng để không ai dám đánh đổi sức khỏe của học sinh lấy tiền bạc", Luật sư Lập bày tỏ.

Để bịt kín các kẽ hở, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các trường phải công khai minh bạch danh tính các đơn vị cung cấp suất ăn trên các kênh thông tin để phụ huynh và xã hội cùng giám sát. Đồng thời, các địa phương cần nhanh chóng ban hành các đề án về suất ăn bán trú, quy định rõ trách nhiệm giải trình của các bên liên quan. Chỉ khi trách nhiệm được thực thi nghiêm minh, cánh cửa vào học đường của thực phẩm bẩn mới thực sự được khép lại.

Báo Tri Thức và Cuộc Sống tiếp tục thông tin./.