Hoạt động đấu thầu đóng vai trò huyết mạch trong việc quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư công. Mục tiêu tối thượng của công tác này, theo tinh thần của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, không chỉ dừng lại ở việc lựa chọn nhà thầu đủ năng lực mà còn phải thúc đẩy tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và đặc biệt là hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, kết quả lựa chọn nhà thầu tại một gói thầu xây lắp quy mô cấp xã tại tỉnh Khánh Hòa đang gợi mở nhiều vấn đề cần được nhìn nhận một cách khách quan, đa chiều về tính thực chất của việc tiết kiệm ngân sách trong đầu tư công hiện nay.

Cận cảnh gói thầu sát giá tại xã Phước Dinh

Theo hồ sơ tài liệu do phóng viên Báo Tri thức và Cuộc sống thu thập, ngày 12/3/2026, Chủ tịch UBND xã Phước Dinh đã đặt bút ký Quyết định số 543/QĐ-UBND phê duyệt báo cáo kinh tế kỹ thuật đầu tư xây dựng dự án: Bê tông mương tiêu từ Bầu Tá đến sông Lưu (L=2000m), thuộc thôn Tuấn Tú. Dự án có tổng mức đầu tư được xác định là 2.500.000.000 đồng, trích từ nguồn vốn kế hoạch đầu tư công năm 2026 của địa phương. Đây là công trình hạ tầng thiết yếu, có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống thủy lợi, phục vụ sản xuất và đời sống dân sinh của bà con tại khu vực ven biển.

Quá trình triển khai dự án được cụ thể hóa bằng việc phê duyệt Kế hoạch lựa chọn nhà thầu tại Quyết định số 279/QĐ-BQL ngày 09/4/2026 do Giám đốc Ban quản lý dự án xã Phước Dinh ký. Tâm điểm của dự án là Gói thầu số 04: Thi công xây dựng, với giá dự toán được phê duyệt ở mức 1.991.431.331 đồng.

Mọi sự chú ý đổ dồn vào ngày 10/4/2026, khi Giám đốc Ban quản lý dự án xã Phước Dinh ký Quyết định số 280/QĐ-BQL phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu. Theo đó, Công ty TNHH Thương mại và Đầu tư Xây dựng Minh Huy đã chính thức được lựa chọn để thực hiện gói thầu. Loại hợp đồng áp dụng là hợp đồng trọn gói, với thời gian thực hiện ngắn gọn trong vòng 90 ngày.

Đáng nói, khi đặt giá dự toán và giá trúng thầu lên bàn cân, những con số tài chính đã phát đi tín hiệu khiến dư luận không khỏi băn khoăn về hiệu quả kinh tế. Cụ thể, Công ty TNHH Thương mại và Đầu tư Xây dựng Minh Huy đã trúng thầu với mức giá 1.986.431.331 đồng. Như vậy, qua một cuộc đấu thầu chính quy, số tiền tiết kiệm được cho ngân sách nhà nước chỉ vỏn vẹn 5.000.000 đồng.

Làm một phép tính nhanh, tỷ lệ tiết kiệm đạt xấp xỉ 0,25% - một con số cực kỳ thấp đối với một gói thầu xây lắp có giá trị gần 2 tỷ đồng. Trong bối cảnh Chính phủ đang ráo riết chỉ đạo thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí trong đầu tư công, thì một gói thầu có giá trúng sát giá dự toán như tại xã Phước Dinh là một vấn đề cần được phân tích kỹ lưỡng dưới góc độ quản lý nhà nước.

Nhà thầu Minh Huy và bảng thành tích "đánh đâu thắng đó"

Cái tên Công ty TNHH Thương mại và Đầu tư Xây dựng Minh Huy không phải là cái tên xa lạ trong giới xây lắp tại khu vực Nam Trung Bộ. Có mã số thuế 4500531493, doanh nghiệp này được thành lập từ năm 2012, đăng ký trụ sở chính tại số 59/18 đường Trương Định, phường Bảo An, tỉnh Khánh Hòa.

Hồ sơ năng lực của nhà thầu này khiến bất kỳ đối thủ nào cũng phải nể phục về xác suất thành công. Tính đến thời điểm hiện tại, Công ty TNHH Thương mại và Đầu tư Xây dựng Minh Huy đã tham gia 45 gói thầu, trong đó ghi nhận mức trúng thầu gần như tuyệt đối: 44 gói trúng và chỉ duy nhất 1 gói trượt. Tổng giá trị các gói thầu đã trúng (bao gồm cả tư cách độc lập và liên danh) lên tới hơn 205 tỷ đồng.

Trong số đó, giá trị trúng thầu với vai trò độc lập đạt hơn 39,9 tỷ đồng. Đáng lưu ý hơn cả là chỉ số "tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán" của đơn vị này luôn duy trì ở mức cao ngất ngưởng: 99,1%. Điều này có nghĩa là, hầu hết các gói thầu mà doanh nghiệp này tham gia trúng thầu đều có mức tiết kiệm cực kỳ thấp, thường chỉ ở mức dưới 1% như trường hợp tại gói thầu số 04 xã Phước Dinh.

Lịch sử đấu thầu cũng cho thấy nhà thầu này khi từng liên danh với 9 đối tác trong 8 gói thầu và đạt tỷ lệ thắng 100%. Về địa bàn hoạt động, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính theo quy định mới, nhà thầu tập trung trọng tâm tại tỉnh Khánh Hòa với 23 gói thầu tham gia.

Dù đến nay, Công ty TNHH Thương mại và Đầu tư Xây dựng Minh Huy chưa ghi nhận bất kỳ quyết định xử phạt nào về vi phạm đấu thầu, nhưng việc một nhà thầu liên tục trúng sát giá ở nhiều dự án khác nhau luôn khiến dư luận đặt câu hỏi về tính cạnh tranh thực chất.

Góc nhìn chuyên gia: Cần nâng cao trách nhiệm giải trình của Chủ đầu tư

Phân tích về hiện tượng trúng thầu sát giá và lịch sử trúng thầu 99% của doanh nghiệp, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ cho rằng, đây là bài toán cần được giải quyết từ gốc rễ của công tác lập dự toán. Theo chuyên gia Nguyễn Quốc Vũ, mặc dù việc lập dự toán hiện nay được thực hiện theo các định mức, đơn giá cứng của nhà nước, nhưng Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Nghị định 214/2025/NĐ-CP đã nhấn mạnh vai trò của việc khảo sát giá thị trường thực tế.

"Tỷ lệ tiết kiệm 0,25% là một chỉ số phản ánh tính cạnh tranh thấp. Trong hoạt động đấu thầu qua mạng, mục tiêu cốt lõi là huy động tối đa các nhà thầu có năng lực tham gia để ép giá thành xuống mức tiệm cận giá trị thực của thị trường. Nếu giá trúng luôn sát giá dự toán, chủ đầu tư cần rà soát lại xem khâu khảo sát giá khi lập báo cáo kinh tế kỹ thuật đã thực sự bám sát thực tế chưa, hay chỉ áp dụng máy móc các định mức vốn đã có độ trễ so với thị trường", chuyên gia Nguyễn Quốc Vũ nhận định.

Đồng thời, sự ra đời của Thông tư 79/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính đã xác định rõ trách nhiệm giải trình thuộc về Chủ đầu tư. Mỗi đồng vốn ngân sách khi được giải ngân phải mang lại giá trị tương xứng. Việc nhà thầu trúng thầu sát giá không vi phạm luật, nhưng nó đặt ra yêu cầu cao hơn về công tác giám sát thi công và nghiệm thu.

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) nhấn mạnh: "Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và các luật sửa đổi năm 2024, 2025 đã thiết lập hàng rào kỹ thuật rất chặt chẽ để ngăn chặn tình trạng thông thầu, dàn xếp thầu. Tuy nhiên, ở cấp độ cơ sở như cấp xã, năng lực của bên mời thầu và tổ chuyên gia đôi khi còn hạn chế, dẫn đến việc lập HSMT có thể vô tình tạo ra các điều kiện khu biệt. Cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư công tại tỉnh Ninh Thuận và Khánh Hòa cần tăng cường hậu kiểm, rà soát tính hệ thống của các gói thầu sát giá để đảm bảo môi trường kinh doanh công bằng cho mọi doanh nghiệp".

Gói thầu số 04 tại xã Phước Dinh dù giá trị không quá lớn so với các dự án trọng điểm quốc gia, nhưng lại là một lát cắt điển hình cho câu chuyện hiệu quả đầu tư công tại cấp cơ sở. Sự kỳ vọng của người dân thôn Tuấn Tú vào một tuyến mương tiêu vững chắc, đúng tiến độ 90 ngày của Công ty TNHH Thương mại và Đầu tư Xây dựng Minh Huy là hoàn toàn chính đáng.