Hoạt động đấu thầu và mua sắm công luôn đóng một vai trò huyết mạch trong việc quản lý, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn ngân sách nhà nước. Mục tiêu tối thượng của hệ thống pháp luật về đấu thầu là hướng đến việc kiến tạo một môi trường cạnh tranh, công bằng, minh bạch, đảm bảo tối đa hóa hiệu quả kinh tế và đề cao trách nhiệm giải trình của các bên liên quan. Tuy nhiên, trên thực tế, việc áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu không thông qua đấu thầu rộng rãi, điển hình như hình thức chỉ định thầu, luôn là một vấn đề cần được soi chiếu và phân tích dưới những lăng kính cẩn trọng, khách quan để đảm bảo mọi quy trình đều tuân thủ đúng quy định pháp luật và tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công.

Theo các tài liệu được công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và hồ sơ thu thập được, vào ngày 13/03/2026, Trưởng phòng Kinh tế xã Đắk Song đã chính thức ký ban hành Quyết định số 19/QĐ-KT về việc phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu cho dự án: Đầu tư bổ sung hệ thống chiếu sáng công cộng tại khu vực trung tâm xã Đắk Song. Trong kế hoạch được phê duyệt này, hình thức lựa chọn nhà thầu đối với gói thầu thi công xây dựng công trình đã được ấn định ngay từ đầu là "chỉ định thầu".

Quy trình tiếp tục được triển khai khi đến ngày 03/04/2026, căn cứ trên các cơ sở pháp lý và quy định hiện hành về quản lý dự án đầu tư xây dựng, Trưởng phòng Kinh tế xã Đắk Song tiếp tục ký Quyết định số 40/QĐ-KT nhằm phê duyệt kết quả chỉ định thầu đối với gói thầu thi công xây dựng công trình thuộc dự án nêu trên. Theo nội dung chi tiết của quyết định này, nhà thầu được tin tưởng giao phó trọng trách thực hiện dự án là Công ty TNHH Việt Long.

Quyết định số 40/QĐ-KT thể hiện rất rõ, giá trị chỉ định thầu được phê duyệt dành cho Công ty TNHH Việt Long nằm ở mức 1.750.191.000 đồng. Văn bản pháp lý này cũng quy định rõ ràng rằng đây là loại hợp đồng trọn gói, một hình thức hợp đồng đòi hỏi nhà thầu phải có sự tính toán kỹ lưỡng về mọi rủi ro chi phí trong quá trình thi công. Thời gian thực hiện hợp đồng được kéo dài trong vòng 60 ngày kể từ ngày chính thức ký kết hợp đồng giữa chủ đầu tư và nhà thầu.

Hồ sơ năng lực của Công ty Việt Long

Để có cái nhìn toàn diện và khách quan nhất về đối tác vừa được Phòng Kinh tế xã Đắk Song ra quyết định chỉ định thầu, việc phân tích dữ liệu lịch sử trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia là vô cùng cần thiết. Hồ sơ công khai cho thấy, Công ty TNHH Việt Long (Mã số thuế: 6001007295) là một doanh nghiệp đã có bề dày hoạt động, được thành lập vào ngày 14/01/2010. Doanh nghiệp này hiện đang đăng ký địa chỉ trụ sở chính tại số 37 Nam Quốc Cang, phường Thành Nhất, tỉnh Đắk Lắk.

Dữ liệu lịch sử tham gia đấu thầu phác họa Công ty TNHH Việt Long là một nhà thầu dày dặn kinh nghiệm và có mức độ phủ sóng rộng khắp tại khu vực Tây Nguyên. Tính đến thời điểm dữ liệu được trích xuất, nhà thầu này đã ghi tên mình tham gia vào tổng cộng 291 gói thầu khác nhau. Trong số đó, doanh nghiệp đã xuất sắc trúng thầu 157 gói, trượt 122 gói, hiện còn 9 gói chưa có kết quả chính thức và có 3 gói thầu đã bị huỷ vì nhiều lý do khách quan.

Đi sâu vào phân tích giá trị kinh tế, tổng giá trị các gói thầu mà doanh nghiệp này đã trúng (bao gồm cả khi tham gia với vai trò độc lập và khi đứng trong đội hình liên danh) đạt một con số vô cùng ấn tượng: 624.499.002.176 đồng. Trong bức tranh tài chính khổng lồ này, ghi nhận có 3.890.671.796 đồng là giá trị đến từ các gói được chỉ định thầu.

Khi bóc tách chi tiết hơn để đánh giá năng lực tác chiến độc lập, tổng giá trị trúng thầu với tư cách một nhà thầu độc lập của Công ty TNHH Việt Long là 165.938.550.092 đồng (trong con số này bao gồm 2.235.771.796 đồng đến từ các quyết định chỉ định thầu). Mặt khác, khi kết hợp sức mạnh tập thể, tổng giá trị các gói thầu đã tham gia và trúng thầu với vai trò liên danh đạt mức 458.560.452.084 đồng. Trong mảng liên danh này, công ty đã từng bắt tay hợp tác với 39 nhà thầu khác nhau trong 56 gói thầu, mang về chiến thắng tại 45 gói thầu.

Về lăng kính hiệu quả kinh tế và bài toán tiết kiệm ngân sách, tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán của Công ty TNHH Việt Long được ghi nhận ở mức 96,78% (con số này được tính toán dựa trên các gói thầu có công bố giá dự toán hoặc giá gói thầu rõ ràng). Điều này đồng nghĩa với việc, tỷ lệ tiết kiệm trung bình mang lại cho ngân sách nhà nước qua các gói thầu mà doanh nghiệp này tham gia rơi vào khoảng 3,22%. Dù tỷ lệ tiết kiệm trung bình ở mức không quá cao, nhưng lịch sử cũng từng ghi nhận doanh nghiệp này có tỷ lệ chào giá thấp nhất khi tham gia lên đến 43,5% tại một gói thầu cụ thể, cho thấy khả năng cạnh tranh về giá trong những điều kiện nhất định.

Trong suốt chặng đường hơn một thập kỷ hoạt động trên thị trường mua sắm công, Công ty TNHH Việt Long đã thiết lập mạng lưới quan hệ rộng mở, từng tham gia dự thầu với 46 bên mời thầu khác nhau. Trên "chiến trường" đấu thầu, công ty đã từng đối đầu trực tiếp với 171 nhà thầu đối thủ trong 219 gói thầu (kết quả thắng 86 gói, thua 122 gói). Một điểm sáng đáng ghi nhận trong hồ sơ năng lực của doanh nghiệp này là tính đến nay, họ chưa phải nhận bất kỳ một quyết định xử phạt nào do vi phạm các quy định pháp luật về đấu thầu. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng từng chứng minh năng lực chuyên môn khi tham gia tư vấn tại 6 gói thầu với 4 vai trò khác nhau.

Về bản đồ hoạt động, theo cập nhật địa giới hành chính mới nhất, địa bàn hoạt động trúng thầu của Công ty TNHH Việt Long tập trung với mật độ dày đặc tại khu vực Tây Nguyên và một phần duyên hải. Cụ thể: Tỉnh Đắk Lắk dẫn đầu với 158 gói thầu; tiếp đó là tỉnh Lâm Đồng với 77 gói thầu (gồm 67 gói thầu diễn ra tại địa bàn tỉnh Đắk Nông cũ); tỉnh Gia Lai đóng góp 22 gói thầu; tỉnh Quảng Ngãi có 4 gói thầu; Thủ đô Hà Nội ghi nhận 1 gói thầu và có 29 gói thầu không xác định rõ địa bàn theo phân loại hệ thống.

Góc nhìn chuyên gia pháp lý về hoạt động chỉ định thầu

Để cung cấp cho độc giả một góc nhìn sâu sắc, toàn diện và có cơ sở khoa học về hành lang pháp lý quản lý hình thức chỉ định thầu, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) đã có những phân tích cặn kẽ dưới góc độ áp dụng pháp luật hiện hành. Theo quan điểm của Luật sư Lập, pháp luật đấu thầu của Việt Nam ngày càng được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, minh bạch, quy định rất rõ ràng về các giới hạn, điều kiện và trường hợp cụ thể được phép áp dụng hình thức chỉ định thầu nhằm ngăn chặn triệt để tình trạng lạm dụng, tạo cơ chế "xin - cho" hay khép kín trong hoạt động đầu tư công.

Phân tích chi tiết vào luật, Luật sư Lập cho biết, theo quy định tại Điều 23 của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (đạo luật này đã được Quốc hội liên tục cập nhật, sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và mới đây nhất là Luật số 90/2025/QH15), quá trình tổ chức thực hiện chỉ định thầu không mang tính tùy nghi mà bắt buộc phải tuân thủ một cách nghiêm ngặt, rành mạch các quy định chi tiết được hướng dẫn tại Nghị định số 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ. Đồng thời, các quy trình về mặt tài chính, thông tin phải tuân thủ Thông tư số 79/2025/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành. Mục đích tối thượng của hệ thống văn bản pháp quy đan xen này là nhằm thiết lập một vòng kim cô pháp lý, đảm bảo nâng cao tối đa trách nhiệm giải trình của Bên mời thầu, Chủ đầu tư cũng như Cấp có thẩm quyền phê duyệt dự án.

“Dù một dự án được áp dụng bằng bất kỳ hình thức lựa chọn nhà thầu nào đi chăng nữa, từ đấu thầu rộng rãi, chào hàng cạnh tranh cho đến chỉ định thầu, thì nguyên tắc cốt lõi nhất của Luật Đấu thầu vẫn luôn phải là sự Cạnh tranh, Công bằng, Minh bạch và Hiệu quả kinh tế. Riêng đối với những gói thầu được áp dụng hình thức chỉ định thầu, Chủ đầu tư và Bên mời thầu càng phải tự đặt lên vai mình áp lực lớn hơn về việc nâng cao trách nhiệm giải trình. Việc đánh giá năng lực, kinh nghiệm thực tiễn, khả năng huy động tài chính, nhân sự, máy móc thiết bị của nhà thầu được đề xuất chỉ định phải được thực hiện một cách cực kỳ khắt khe, khoa học và khách quan để đảm bảo từng đồng vốn ngân sách nhà nước được xuất ra đều được sử dụng một cách xứng đáng, mang lại những công trình có chất lượng tốt nhất, phục vụ thiết thực cho đời sống cộng đồng,” Luật sư Nguyễn Văn Lập nhấn mạnh.