Trong hệ thống các quy định về quản lý đầu tư công hiện hành, hoạt động đấu thầu đóng vai trò như một "bộ lọc" quan trọng nhằm hiện thực hóa hai mục tiêu song hành: Lựa chọn được nhà thầu đủ năng lực, kinh nghiệm để triển khai dự án chất lượng, đúng tiến độ; đồng thời tối ưu hóa, tiết kiệm tối đa nguồn vốn ngân sách nhà nước. Để giải quyết các tình huống cấp bách hoặc đối với các gói thầu có quy mô nhỏ, tính chất đơn giản, Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 cho phép các chủ đầu tư áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn. Dù quy trình được tinh giản nhằm tiết kiệm thời gian, hệ thống pháp luật vẫn luôn đề cao nguyên tắc cốt lõi về tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.

Tuy nhiên, thực tế triển khai tại một số địa phương cho thấy, sự linh hoạt của cơ chế chỉ định thầu đôi khi lại đi kèm với những con số tiết kiệm ngân sách mang tính "nhỏ giọt", "tượng trưng". Tình trạng các gói thầu được phê duyệt kết quả với mức giá trúng thầu bám sát gần như tuyệt đối vào giá dự toán đang đặt ra nhiều nghi vấn khách quan về công tác thẩm định giá và thương thảo hợp đồng. Gói thầu thi công xây dựng hệ thống chiếu sáng công cộng tại xã Quảng Tín (tỉnh Lâm Đồng) vừa được phê duyệt kết quả là một ví dụ điển hình, thu hút sự chú ý của giới chuyên môn khi tỉ lệ tiết kiệm khoảng 0,13%.

Dự án cấp thiết và tỉ lệ tiết kiệm thấp

Theo các hồ sơ, tài liệu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (muasamcong.mpi.gov.vn), dự án Sửa chữa, nâng cấp, đầu tư hệ thống chiếu sáng công cộng xã Quảng Tín là một công trình mang ý nghĩa thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng đời sống vật chất, tinh thần và đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông cho người dân địa phương. Ngày 13/03/2026, Chủ tịch UBND xã Quảng Tín đã ký Quyết định số 321/QĐ-UBND chính thức phê duyệt Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng công trình này.

Dự án được triển khai bằng nguồn vốn ngân sách xã (theo Quyết định số 2899/QĐ-UBND ngày 31/12/2025 của UBND tỉnh Lâm Đồng), với tổng mức đầu tư được duyệt là 1.860.848.000 đồng. Trong cơ cấu tổng mức đầu tư, chi phí xây dựng chiếm tỷ trọng lớn nhất với 1.650.247.000 đồng; phần còn lại phân bổ cho chi phí quản lý dự án, chi phí tư vấn đầu tư xây dựng, chi phí dự phòng và các khoản phí khác.

Căn cứ trên báo cáo kinh tế - kỹ thuật, đến ngày 26/03/2026, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Quảng Tín tiếp tục ban hành Quyết định số 15/QĐ-TTDVTH về việc điều chỉnh phụ lục kế hoạch lựa chọn nhà thầu. Quyết định này ấn định gói thầu trọng tâm "Thi công xây dựng công trình" có giá dự toán là 1.650.247.000 đồng, hình thức lựa chọn nhà thầu là chỉ định thầu rút gọn.

Quá trình lựa chọn nhà thầu diễn ra vô cùng khẩn trương. Chỉ chưa đầy một tuần sau đó, ngày 01/04/2026, kết quả chỉ định thầu đã được chính thức phê duyệt tại Quyết định số 18/QĐ-TTDVTH do Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Quảng Tín ký. Đơn vị được lựa chọn để gánh vác trách nhiệm thi công dự án dân sinh này là Công ty TNHH tư vấn xây dựng Phúc Việt Phát, với giá trúng thầu được chốt ở mức 1.648.000.000 đồng. Hợp đồng được áp dụng là loại hình hợp đồng trọn gói với thời gian thi công 180 ngày.

Phân tích số liệu tài chính từ quyết định phê duyệt, một chi tiết khiến dư luận và giới quan sát đấu thầu phải băn khoăn chính là mức độ tối ưu hóa dòng tiền đầu tư. So sánh giữa giá gói thầu (1.650.247.000 đồng) và giá trúng thầu (1.648.000.000 đồng), ngân sách nhà nước chỉ tiết kiệm được vỏn vẹn 2.247.000 đồng. Tỉ lệ tiết kiệm đạt khoảng 0,13% – một con số vô cùng khiêm tốn đối với một gói thầu xây lắp có giá trị hơn 1,6 tỷ đồng. Trong bối cảnh nguồn thu ngân sách cấp xã luôn cần được cân đối, chắt chiu cho nhiều mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội khác nhau, việc một gói thầu có tỉ lệ tiết kiệm tiệm cận mức 0% hoàn toàn là cơ sở hợp lý để dư luận băn khoăn về năng lực khảo sát giá vật tư thi công cũng như quá trình thương thảo, đàm phán hợp đồng từ phía chủ đầu tư.

Giải mã hồ sơ "bách chiến bách thắng" của nhà thầu Phúc Việt Phát

Thực hiện một dự án chiếu sáng công cộng đòi hỏi nhà thầu không chỉ mạnh về năng lực tài chính mà còn phải sở hữu bề dày kinh nghiệm thực chiến để đảm bảo công trình đạt chuẩn kỹ thuật, bền vững với thời gian. Khảo sát dữ liệu về đơn vị trúng thầu mang lại nhiều góc nhìn thú vị. Công ty TNHH tư vấn xây dựng Phúc Việt Phát (Mã số thuế: 6400424364) hiện có địa chỉ trụ sở tại TDP 1, Phường Đông Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng. Trên bản đồ mua sắm công, doanh nghiệp này thực sự là một đối thủ đáng gờm với một hồ sơ năng lực "bách chiến bách thắng".

Số liệu thống kê chuyên sâu cho thấy, tính đến thời điểm hiện tại, Công ty TNHH tư vấn xây dựng Phúc Việt Phát đã tham gia tổng cộng 15 gói thầu và xuất sắc trúng tuyệt đối cả 15 gói. Tỷ lệ trúng thầu đạt 100% (trượt 0 gói, không có gói nào bị hủy hay chưa có kết quả). Tổng giá trị các gói thầu đã trúng (bao gồm cả tư cách tham gia độc lập và liên danh) đạt con số ấn tượng 17.372.137.000 đồng. Trong đó, giá trị trúng thầu với vai trò độc lập là 3.275.383.000 đồng (phần lớn đến từ 2.587.383.000 đồng các gói chỉ định thầu). Tổng giá trị các gói thầu đã tham gia và trúng thầu với vai trò liên danh là khoảng 14.096.754.000 đồng.

Ngoài lĩnh vực xây lắp cốt lõi, doanh nghiệp này còn cho thấy sự đa năng khi từng tham gia tư vấn 01 gói thầu. Điểm cộng lớn là trong suốt quá trình hoạt động, nhà thầu chưa từng nhận bất kỳ quyết định xử phạt nào do vi phạm quy định về đấu thầu. Về địa bàn hoạt động, sau khi sắp xếp địa giới hành chính, nhà thầu tập trung toàn lực tại Lâm Đồng (15 gói); trước đó từng thi công 12 gói tại Đắk Nông. Đơn vị này cũng thiết lập mối quan hệ làm việc với 9 bên mời thầu, từng đánh bại 3 nhà thầu trong 2 cuộc cạnh tranh trực tiếp và giữ vững ngôi vương.

Tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán của Công ty TNHH tư vấn xây dựng Phúc Việt Phát duy trì ở mức khoảng 99,72%. Ngay cả ở gói thầu có tỷ lệ chào giá cạnh tranh nhất, con số này cũng chỉ dừng ở mức 97%. Việc một doanh nghiệp liên tục trúng thầu với kịch bản giá bám sát trần dự toán (tiết kiệm cực thấp) dường như đã trở thành một mô típ xuyên suốt.

Nghịch lý nằm ở chỗ, một nhà thầu có năng lực thi công vượt trội, dạn dày kinh nghiệm (thắng 15/15 gói) về nguyên tắc sẽ có khả năng tối ưu hóa chi phí quản lý, vật tư, nhân công tốt hơn các đối thủ. Do đó, mức giá chào thầu thường sẽ cạnh tranh và mang lại tỷ lệ tiết kiệm cao hơn cho ngân sách. Thế nhưng, con số tiết kiệm 0,13% tại gói thầu chiếu sáng xã Quảng Tín lại đi ngược với kỳ vọng đó, khiến giới chuyên môn phải băn khoăn.

Minh bạch hóa quản lý vốn, đề cao trách nhiệm giải trình

Phân tích sự việc dưới lăng kính của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15), nguyên tắc "hiệu quả kinh tế" luôn được đặt ngang hàng với "cạnh tranh, công bằng và minh bạch". Tại Điều 23, pháp luật cho phép áp dụng chỉ định thầu đối với những gói thầu có tính chất cấp thiết nhằm phục vụ nhân dân, nhưng không cho phép sự dễ dãi trong việc định giá và thẩm định năng lực.

Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích chuyên sâu: "Quy trình chỉ định thầu rút gọn có ưu điểm là thời gian tổ chức rất nhanh, giúp công trình sớm đi vào phục vụ xã hội. Nhưng mặt trái của nó là thiếu vắng sự cạnh tranh trực tiếp qua đấu thầu rộng rãi, dẫn đến nguy cơ nhà thầu được chọn trúng thầu với giá rất sát dự toán. Khi một gói thầu hơn 1,6 tỷ đồng chỉ tiết kiệm hơn 2 triệu đồng, cơ quan quản lý nhà nước và chủ đầu tư cần có trách nhiệm giải trình rõ ràng bằng các chứng từ lưu vết điện tử, chứng minh rằng quá trình khảo sát giá thị trường, lập dự toán thiết kế và thương thảo hợp đồng đã được thực hiện nghiêm túc, khách quan, không gây thất thoát ngân sách".

Thêm vào đó, tại Nghị định 214/2025/NĐ-CP và Thông tư 79/2025/TT-BTC, Chính phủ và Bộ Tài chính đã thiết lập các cơ chế giám sát chặt chẽ, đặc biệt là việc khuyến khích áp dụng hợp đồng điện tử đối với hình thức chỉ định thầu nhằm minh bạch hóa dòng tiền. Đối với hợp đồng trọn gói (như dự án tại Quảng Tín), nhà thầu phải gánh chịu rủi ro biến động giá. Việc trúng thầu sát giá yêu cầu chủ đầu tư phải giám sát công trường cực kỳ nghiêm ngặt, đảm bảo nhà thầu không vì tối ưu hóa lợi nhuận mà cắt xén, thay đổi chủng loại vật tư, ảnh hưởng đến tuổi thọ của hệ thống chiếu sáng.