Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đề xuất trao thẩm quyền cho Chủ tịch UBND TP Hà Nội trong việc quyết định thành lập các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng. Các đại biểu cho rằng, đây là chủ trương phù hợp xu thế phân cấp, phân quyền, góp phần tăng tính chủ động cho địa phương, song cần được thiết kế theo hướng “trao quyền có kiểm soát” để tránh hệ lụy về chất lượng đào tạo và bảo đảm cân đối phát triển nguồn nhân lực giữa các vùng miền.

Trao quyền phải đi đôi với kiểm soát và trách nhiệm giải trình

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) bày tỏ sự đồng tình với đề xuất, cho rằng đây là bước đi phù hợp với xu hướng cải cách thể chế và phân cấp, phân quyền.

“Đề xuất này là một bước đi mang tính phân quyền mạnh, phù hợp với tinh thần cải cách thể chế hiện nay. Đây cũng là sự chuyển dịch từ mô hình ‘xin – cho’ sang ‘trao quyền – chịu trách nhiệm’”, bà Nga nhấn mạnh.

Theo đại biểu Việt Nga, việc chuyển thẩm quyền từ Trung ương về địa phương sẽ giúp rút ngắn quy trình hành chính, tăng tính linh hoạt trong việc thành lập các cơ sở giáo dục đại học theo nhu cầu thực tiễn của Thủ đô.

Việc trao quyền sẽ giúp Hà Nội chủ động thiết kế hệ sinh thái đại học – nghiên cứu – đổi mới sáng tạo, gắn với quy hoạch đô thị và các ngành mũi nhọn như AI, bán dẫn, kinh tế số. Khi đó, đại học không chỉ là nơi đào tạo, mà trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế tri thức.

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức cần được kiểm soát chặt chẽ khi thực hiện cơ chế này, đặc biệt là nguy cơ chạy theo số lượng mà xem nhẹ chất lượng đào tạo.

“Khi thẩm quyền được phân cấp mạnh, có thể xuất hiện xu hướng thành lập trường theo phong trào, chạy theo số lượng mà thiếu đầu tư chiều sâu. Nếu không kiểm soát tốt, sẽ dẫn đến phân mảnh hệ thống, giảm chất lượng đào tạo và lãng phí nguồn lực xã hội”, bà Nga nhấn mạnh.

Theo bà, việc thành lập một trường đại học không chỉ là quyết định hành chính mà còn liên quan đến nhu cầu nhân lực, cơ cấu ngành nghề, năng lực đội ngũ và hạ tầng nghiên cứu. Do đó, cần nâng cao năng lực thẩm định của địa phương, đồng thời thiết lập cơ chế kiểm định độc lập và hậu kiểm nghiêm ngặt từ Trung ương.

Phân quyền không có nghĩa là buông lỏng, mà cần hệ thống kiểm định độc lập, cơ chế hậu kiểm nghiêm ngặt. Vai trò của Bộ Giáo dục và Đào tạo cần chuyển từ ‘cấp phép’ sang thiết lập chuẩn và giám sát tuân thủ.

“Thành công của cơ chế này không nằm ở việc trao quyền nhiều hay ít mà là trao quyền có kiểm soát, có chuẩn mực và có trách nhiệm giải trình”, bà Nga nhấn mạnh.

Hà Nội hút nhân tài: Nguy cơ “chảy máu chất xám” từ địa phương

Trong khi đó, đại biểu Bùi Xuân Hải, Hiệu trưởng Trường Đại học Hải Phòng, bày tỏ lo ngại về cơ chế thu hút nhân tài của Hà Nội. Theo ông, nếu áp dụng các chính sách ưu đãi vượt trội, Thủ đô có thể trở thành “điểm hút” nguồn nhân lực chất lượng cao từ các địa phương khác, qua đó gây áp lực lớn lên khả năng giữ chân nhân sự của các tỉnh, thành.

Ông cho rằng, trong bối cảnh nguồn lực giữa các địa phương còn chênh lệch, việc Hà Nội đưa ra mức đãi ngộ quá cao có thể khiến các trường đại học, bệnh viện tuyến tỉnh gặp khó khăn trong việc duy trì đội ngũ giảng viên, nhà khoa học và bác sĩ giỏi.

Dẫn chứng cụ thể, ông Bùi Xuân Hải nhắc tới nghị quyết được Hà Nội ban hành ngày 27/1 vừa qua, trong đó quy định mức hỗ trợ lên tới 1.000 lần lương cơ sở (khoảng 2,34 tỷ đồng) đối với giáo sư dưới 47 tuổi khi về làm việc. Các đối tượng như phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ chuyên khoa cũng được hưởng chính sách tương tự. Theo ông, với mức đãi ngộ như vậy, nhiều địa phương gần như không có khả năng cạnh tranh.

Từ thực tế này, đại biểu đề xuất cần điều chỉnh chính sách theo hướng hợp lý hơn. “Hà Nội nên tập trung thu hút nhân tài từ nước ngoài, đồng thời chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực tại chỗ, thay vì ‘hút’ từ các địa phương khác”, ông nói.

Nếu không có sự điều tiết phù hợp, chính sách thu hút nhân tài có thể dẫn tới mất cân đối phát triển giữa các vùng, đi ngược với vai trò “đầu tàu” của Thủ đô trong việc dẫn dắt và lan tỏa phát triển.