Khảo sát bước đầu từ Liên đoàn Lao động TPHCM cho thấy áp lực lớn về nhu cầu an cư của người lao động. Trong số 33.520 trường hợp có nhu cầu tiếp cận nhà ở, có đến 30.339 trường hợp mong muốn thuê mua (chiếm hơn 90%) và 3.181 trường hợp có nhu cầu thuê. Thực trạng hiện nay là phần lớn công nhân phải sinh sống tại các khu nhà trọ diện tích nhỏ, hạn chế về vệ sinh môi trường, phòng cháy chữa cháy, an ninh trật tự và thiếu thốn các thiết chế văn hóa, y tế, giáo dục.

Để giải quyết căn cơ bài toán này, giải pháp trọng tâm được đề xuất là nghiên cứu mô hình phát triển đồng bộ khu công nghiệp gắn liền với khu dân cư và nhà ở cho công nhân. TPHCM cần hoàn thiện cơ chế tài chính, tín dụng hỗ trợ, đồng thời tăng cường đầu tư hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và khai thác hiệu quả quỹ đất, quỹ nhà thuộc sở hữu nhà nước. Việc chăm lo chỗ ở cho công nhân được xác định là khoản đầu tư cho tương lai, giúp ổn định quan hệ lao động, giữ chân nguồn nhân lực và nâng cao năng lực cạnh tranh của TPHCM.

Đề xuất cơ chế đặc thù cho phân khúc nhà ở cho thuê

Hiệp hội Bất động sản TPHCM nhìn nhận số lượng dự án nhà ở xã hội cho thuê hiện tại quá ít, chưa đáp ứng được nhu cầu của người thu nhập thấp đô thị. Thực tế, hệ thống nhà trọ do cá nhân đầu tư đang gánh vác phần lớn nhu cầu này khi cung cấp chỗ ở cho khoảng 1,4 triệu người (theo số liệu từ 60.470 khu nhà trọ với 560.000 phòng vào năm 2018). Dù đóng góp lớn, các chủ nhà trọ vẫn chưa được công nhận "chính danh" là loại hình "nhà ở xã hội do cá nhân đầu tư kinh doanh" để hưởng các chính sách ưu đãi theo Luật Nhà ở.

Do đặc thù các dự án nhà ở xã hội cho thuê có thời gian hoàn vốn kéo dài không dưới 20 năm, các chuyên gia đề xuất TPHCM cần có các cơ chế ưu đãi mạnh mẽ. Cụ thể là miễn tiền sử dụng đất, miễn tiền thuê đất đối với diện tích đất doanh nghiệp tự thỏa thuận nhận chuyển quyền sử dụng để làm dự án trong suốt vòng đời công trình. Đồng thời, kiến nghị áp dụng mức nộp chỉ 30% thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp cho các dự án cam kết vận hành cho thuê tối thiểu 20 năm.

Xây dựng quy định riêng và quy chuẩn thiết kế điển hình

Hội Khoa học Kỹ thuật Xây dựng TPHCM kiến nghị cần xem nhà ở cho thuê là một cấu phần quan trọng của hạ tầng đô thị hiện đại để xây dựng các quy định riêng về quy hoạch, thiết kế, đầu tư và quản lý vận hành. TPHCM cần sớm xây dựng các mô hình nhà ở cho thuê điển hình, các mẫu thiết kế chuẩn cho hộ gia đình trẻ, hộ bốn người, công nhân và chuyên gia.

Song song đó, chương trình cải tạo, nâng cấp hệ thống nhà trọ hiện hữu phải được đưa vào làm nhiệm vụ trọng tâm. TPHCM sẽ có các cơ chế hỗ trợ phù hợp để khuyến khích chủ cơ sở từng bước nâng cao chất lượng công trình và môi trường sống cho người thuê, hướng tới hình thành một thị trường nhà ở cho thuê chuyên nghiệp.

Quyết tâm điều chỉnh lệch lạc thị trường, ưu tiên quỹ đất an sinh

Chỉ đạo tại hội nghị, Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được thẳng thắn chỉ ra nghịch lý của thị trường bất động sản hiện nay khi nhà ở cao cấp chiếm đến 70%, nhà ở trung bình chiếm 30%, còn nhà ở xã hội chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Sự mất cân đối này dẫn đến tình trạng đầu cơ, nhiều dự án bỏ trống trong khi người có nhu cầu thực sự lại không thể tiếp cận. TPHCM cam kết sẽ hành động quyết liệt để điều chỉnh sự lệch lạc này, tập trung giải quyết nhu cầu thiết yếu về nhà ở xã hội và nhà cho thuê.

Tính đến thời điểm hiện tại, các doanh nghiệp đã đăng ký tham gia xây dựng gần 100.000 căn nhà ở xã hội và nhà cho thuê, mở ra tín hiệu rất khả quan để TPHCM hoàn thành mục tiêu 199.000 căn được Trung ương giao đến năm 2030. Để tạo điều kiện thuận lợi nhất, đối với quỹ đất dành cho nhà ở xã hội và nhà cho thuê do doanh nghiệp tự tạo, TPHCM sẽ hỗ trợ tối đa trong việc chuyển mục đích sử dụng đất. Đồng thời, TPHCM sẽ bố trí sẵn quỹ đất phù hợp trong tổng thể quy hoạch chung của TPHCM, xác định phát triển nhà ở cho thuê là nhiệm vụ chiến lược để nâng cao chất lượng sống của người dân và phát triển đô thị bền vững.