Bệnh viện E vừa tiếp nhận, chẩn đoán chính xác và điều trị cho một trường hợp người bệnh 20 tuổi bị tràn khí trung thất tự phát thứ phát sau những cơn ho kéo dài nhờ dấu hiệu đặc trưng "Hiệu ứng Macklin" trên phim chụp cắt lớp vi tính (CLVT) lồng ngực.

Tràn khí trung thất tự phát (Spontaneous Pneumomediastinum - SPM) là một bệnh lý tương đối ít gặp, chủ yếu xảy ra ở nam giới trẻ tuổi.

Bác sĩ thăm khám cho bệnh nhân. Ảnh BV

Bệnh nhân nam, 20 tuổi, tiền sử khỏe mạnh, nhập viện trong tình trạng mệt mỏi, ho và đau ngực. Bệnh tiến triển sau một tuần ho từng cơn kèm khó thở nhẹ. Qua thăm khám lâm sàng, bệnh nhân tỉnh táo, thở nhanh, ho có đờm, nghe phổi có rale nổ hai đáy, ấn lép bép dưới da thượng đòn, các cơ quan khác chưa ghi nhận bất thường. Các xét nghiệm cận lâm sàng về huyết học, đông máu và sinh hóa của bệnh nhân đều trong giới hạn bình thường, ngoại trừ chỉ số viêm CRP tăng nhẹ 9,37

Kết quả chụp cắt lớp vi tính (CLVT) lồng ngực không tiêm thuốc cản quang ghi nhận phổi hai bên có các dải khí nhỏ chạy dọc theo các bó mạch phế quản hướng từ ngoại vi về rốn phổi và đi vào trung thất gây tràn khí trung thất, kèm theo tràn khí dưới da vùng nền cổ hai bên, chưa phát hiện tràn khí màng phổi hay tổn thương đông đặc nhu mô. Hình ảnh này thể hiện rõ rệt hiệu ứng Macklin, hoàn toàn phù hợp với cơ chế vỡ phế nang tự phát gây tràn khí trung thất tự phát và tràn khí dưới da vùng nền cổ hai bên.

Tràn khí trung thất tự phát là gì?

Tràn khí trung thất (Pneumomediastinum) là tình trạng khí tự do xuất hiện trong khoang trung thất. Bệnh lý này được chia làm hai nhóm chính: Tràn khí trung thất thứ phát: Do chấn thương ngực trực tiếp, thủng thực quản, thủng đường thở lớn hoặc các tai biến thủ thuật y khoa. Tràn khí trung thất tự phát (SPM): Xảy ra hoàn toàn tự nhiên mà không liên quan đến chấn thương lồng ngực. Tỷ lệ mắc SPM tương đối hiếm, dao động từ 1/8.005 đến 1/42.000 ca cấp cứu và chủ yếu gặp ở nam giới trẻ tuổi.

Hiệu ứng Macklin là chìa khóa giải thích cơ chế hình thành tràn khí trung thất tự phát:

Vỡ phế nang: Các hoạt động làm tăng áp lực trong lồng ngực đột ngột (như ho dữ dội, cơn hen phế quản, nôn nhiều, rặn mạnh hoặc gắng sức khi tập luyện) khiến các phế nang ngoại vi bị căng giãn quá mức dẫn đến rách vi thể.

Khí di chuyển hướng tâm: Không khí thoát ra từ các phế nang bị vỡ sẽ len lỏi vào mô kẽ phổi, di chuyển dọc theo các bao mạch máu – phế quản (bronchovascular sheath) để hướng về phía rốn phổi. 3. Lan vào trung thất: Từ rốn phổi, dòng khí rò rỉ bóc tách vào trung thất tạo ra tình trạng tràn khí trung thất. Từ đây, khí có thể tiếp tục len lỏi lên vùng cổ gây tràn khí dưới da (sờ lép bép dưới da).

Vai trò của chụp CLVT trong chẩn đoán và phân biệt nguyên nhân: Chụp CLVT lồng ngực là tiêu chuẩn vàng giúp các bác sĩ phát hiện sớm hiệu ứng Macklin – biểu hiện bằng các dải khí dạng đường thẳng nằm dọc theo các bó mạch phế quản.

Phương pháp điều trị và chăm sóc người bệnh

Phần lớn các trường hợp tràn khí trung thất tự phát đơn thuần do hiệu ứng Macklin có tiên lượng rất lành tính. Người bệnh thường chỉ cần điều trị bảo tồn (nghỉ ngơi tại giường, thở oxy hỗ trợ, dùng thuốc giảm ho, giảm đau) và khí tự do sẽ tự hấp thu dần sau vài ngày đến vài tuần. Với bệnh nhân trên, sau điều trị 3 ngày hiện đã hết tràn khí trung thất, không thấy tổn thương thực quản qua nội soi.

Tuy nhiên, đối với những trường hợp có suy hô hấp đi kèm, việc lựa chọn phương pháp hỗ trợ hô hấp cần hết sức cẩn trọng nhằm tránh làm tăng áp lực phế nang, khiến khí rò rỉ nhiều hơn:

Hỗ trợ hô hấp không xâm lấn: Tăng cường giám sát hô hấp nâng cao, tránh thông khí áp lực dương (ưu tiên sử dụng thở oxy dòng cao HFNC đơn thuần) kết hợp nằm sấp chủ động. Cân nhắc chỉ định ECMO thức tỉnh (Awake ECMO) không thông khí xâm lấn nếu cần thiết.

Hỗ trợ hô hấp xâm lấn: Nếu người bệnh phải thở máy, các bác sĩ sẽ áp dụng chiến lược thông khí siêu bảo vệ phổi (Ultraprotective ventilation) hoặc chỉ định hỗ trợ tuần hoàn ngoài cơ thể (ECMO) sớm để phổi được nghỉ ngơi và tự chữa lành các tổn thương phế nang.

Điều trị thành công tràn khí trung thất tự phát nhờ chẩn đoán chính xác bằng cắt lớp vi tính. Ảnh BV

Khuyến cáo từ bác sĩ Bệnh viện E: Tràn khí trung thất tự phát có thể khởi phát chỉ từ những cơn ho dữ dội hoặc gắng sức mạnh ở người trẻ. Khi xuất hiện các triệu chứng đau ngực, khó thở hoặc cảm giác "lép bép" dưới da vùng cổ sau các cơn ho, người dân không nên chủ quan tự điều trị tại nhà. Hãy đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám, chụp CLVT lồng ngực chẩn đoán kịp thời và điều trị đúng cách, tránh những biến chứng nguy hiểm.