Nhiều ý kiến tâm huyết đã nhấn mạnh yêu cầu phân cấp mạnh mẽ, tư duy lập pháp không sao chép máy móc và sự chủ động chuẩn bị văn bản hướng dẫn để luật sớm đi vào cuộc sống.

Yêu cầu cấp thiết về phân quyền mạnh mẽ và thực chất

Tại hội thảo, các đại biểu nguyên lãnh đạo đều thống nhất rằng dự thảo luật cần thể hiện một tinh thần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ và dứt khoát. Nguyên Chủ tịch HĐND TP HCM Phạm Phương Thảo góp ý ban soạn thảo cần lược bỏ sự trùng lặp, không nhắc lại những quy định đã có và đang hoạt động tốt ở các luật khác nhằm đảm bảo tính ngắn gọn, súc tích. Bà Thảo nhấn mạnh việc luật hóa phải rõ ràng, tránh đưa vào quá nhiều nguyên tắc, điều kiện phức tạp hoặc những từ ngữ mang tính chất hạn chế quyền lực đã được giao. Thay vào đó, nên giao quyền quyết định trực tiếp cho Thành phố và bổ sung các chính sách thu hút chuyên gia, đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo để Thành phố tự chủ thực hiện.

Đồng quan điểm, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Thị Quyết Tâm nhận định, dù thời gian chuẩn bị rất ngắn nhưng Thành phố đã có một bản dự thảo khá hoàn chỉnh, chắt lọc được những khó khăn, vướng mắc từ thực tế. Tuy nhiên, bà Tâm đề xuất Thành phố cần mạnh dạn đòi hỏi thẩm quyền cao hơn dựa trên ba cơ sở vững chắc: năng lực, tiềm năng và lợi thế cạnh tranh đặc thù của địa phương. Việc chứng minh được năng lực thực thi với Trung ương sẽ là chìa khóa để xây dựng một khung pháp lý vượt trội so với các luật hiện hành, giúp khơi thông và phát huy tối đa các lợi thế sẵn có.

Dưới góc nhìn chuyên gia, ông Nguyễn Ngọc Trân, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban đối ngoại của Quốc hội, cho rằng việc xác định rõ đối tượng sẽ giúp luật bám sát với đặc thù phát triển của riêng Thành phố, tránh sự chung chung. Ông Trân khẳng định việc phân quyền thực chất sẽ loại bỏ cơ chế xin - cho, rút ngắn thủ tục hành chính và đẩy nhanh tiến độ dự án. Đặc biệt, luật cần đưa ra các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) về hạ tầng, dữ liệu và công nghệ để tạo không gian rộng mở cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và robot vào đời sống thực tế, phù hợp với xu hướng thế giới.

Tháo gỡ điểm nghẽn kinh tế và cân bằng an sinh xã hội

Bên cạnh thể chế quản lý, các đại biểu cũng tập trung đóng góp cho các chính sách phát triển kinh tế và an sinh xã hội. Bà Nguyễn Thị Yến, nguyên Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), đề xuất cần cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 68 vào dự thảo. Trong bối cảnh kinh tế tư nhân chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp và đóng góp 70% vào GRDP của TPHCM, luật phải tạo ra không gian phát triển thông thoáng cho khối này. Đồng thời, các quy định về phát triển, quản lý khu, cụm công nghiệp cần được thể hiện rõ nét để tiếp tục phát huy nền tảng công nghiệp mạnh mẽ của Thành phố. Riêng về chính sách xã hội, bà Yến kiến nghị bổ sung cơ chế phát triển "nhà ở xã hội cho thuê" như một hướng đi thiết thực, phù hợp với khả năng tài chính thực tế của người lao động hiện nay.

Ở góc độ nâng cao chất lượng sống, nguyên Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM Võ Thị Dung đề xuất cần có sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và an sinh xã hội. Bà Dung đề nghị bổ sung các điều khoản giao thẩm quyền cho HĐND Thành phố tự quyết định các chính sách về không gian đô thị xanh, an toàn vệ sinh thực phẩm và giải quyết triệt để các vấn đề môi trường như ô nhiễm, sụt lún, ngập lụt. Theo bà, một đô thị đặc biệt không chỉ mạnh về kinh tế mà phải là nơi đáng sống. Đây là cơ hội lịch sử để hoàn thiện một đạo luật chặt chẽ, khả thi nhằm khơi thông nguồn lực cho Thành phố bứt phá.

Nhấn mạnh về mục tiêu tối cao của đạo luật, ông Huỳnh Đảm, nguyên Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, khẳng định Luật Đô thị đặc biệt phải tháo gỡ được những vướng mắc hiện hữu, tạo động lực mới để Thành phố phát triển nhanh, bền vững, mang lại hạnh phúc đích thực cho Nhân dân và bám sát định hướng xã hội chủ nghĩa. Về phân cấp thẩm quyền, ông Đảm đề xuất mô hình triệt để: ngoại trừ ba lĩnh vực mang tính cốt lõi quốc gia là An ninh, Quốc phòng và Ngoại giao, các lĩnh vực còn lại Thành phố phải được tự quyết, tự làm, tự chịu trách nhiệm và được trao toàn quyền lựa chọn cách thức thực hiện bằng nguồn lực thực tế.

Khẳng định vị thế đổi mới và quyết tâm xây dựng thể chế vượt trội

Phát biểu kết luận hội thảo, Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Văn Được bày tỏ lòng tri ân sâu sắc trước những ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm của các nguyên lãnh đạo Trung ương và Thành phố. Ông khẳng định TPHCM luôn là cái nôi thử nghiệm các cơ chế, chính sách kinh tế mới của cả nước và các thế hệ đi trước đã để lại những dấu ấn lịch sử tự hào.

Minh chứng cho hiệu quả của các cơ chế đặc thù thời gian qua, Chủ tịch Nguyễn Văn Được chia sẻ những con số kinh tế ấn tượng. Kể từ năm 2025, tốc độ tăng trưởng của Thành phố đã nhích lên đạt 8,03%. Đặc biệt, trong Quý I năm 2026, tốc độ tăng trưởng đạt mức 8,27%, đánh dấu Quý I đầu tiên trong vòng 5 năm qua đạt mức tăng trưởng trên 8%. Những kết quả này cho thấy các chính sách đặc thù đang phát huy hiệu quả mạnh mẽ, giúp Thành phố từng bước giải quyết các tồn tại kéo dài. Đây vừa là niềm tự hào, vừa là áp lực lớn để hệ thống chính trị Thành phố quyết tâm xây dựng một thể chế vượt trội.

Thông tin về quan điểm xây dựng Dự án Luật Đô thị đặc biệt, Chủ tịch UBND Thành phố làm rõ hai hướng cốt lõi là kế thừa và đề xuất cơ chế vượt trội. Về mặt kế thừa, Thành phố sẽ chọn lọc kỹ lưỡng, không sao chép một cách máy móc các quy định ưu việt từ Luật Thủ đô hay các chính sách đặc thù đang có hiệu quả. Về các đề xuất vượt trội, ông khẳng định Thành phố xin cơ chế không phải để vượt quyền, mà là để vượt qua những rào cản đang kìm hãm sự phát triển.

Đáng chú ý, để đảm bảo tính thực thi cao nhất, Thường trực Thành ủy đã chỉ đạo nhất quán việc Thành phố phải chủ động chuẩn bị sẵn sàng toàn bộ các văn bản hướng dẫn dưới luật. Mục tiêu là ngay khi Quốc hội thông qua Luật Đô thị đặc biệt, Thành phố sẽ có ngay hệ thống văn bản chi tiết để lập tiếp triển khai vào thực tiễn cuộc sống, không để xảy ra tình trạng chậm trễ do chờ đợi hướng dẫn. Những góc nhìn quý báu từ hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để ban soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện dự thảo luật ở mức tốt nhất và khả thi nhất.