Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, hiện tượng một nhà thầu duy nhất "bao sân" hàng loạt gói thầu hoặc trúng thầu rộng rãi không có đối thủ cạnh tranh đang đặt ra dấu hỏi cực kỳ lớn về vai trò quản lý, điều hành của các cơ quan làm Chủ đầu tư cấp cơ sở, Bên mời thầu trên địa bàn Tây Ninh. Đáng chú ý, khi soi chiếu trình tự thủ tục và kết quả lựa chọn nhà thầu với các quy định pháp luật đấu thầu hiện hành, hiệu quả kinh tế mang lại cho ngân sách nhà nước tại các dự án này đang ở mức báo động đỏ.

Đấu thầu rộng rãi nhưng "quên" khảo sát thị trường?

Tại Ban Quản lý dự án phường Ninh Thạnh, gói thầu Thi công xây dựng Đường số 31 Điện Biên Phủ (khu phố Ninh Hòa) có giá trị dự toán hơn 4,47 tỷ đồng. Mặc dù hình thức được lựa chọn là Đấu thầu rộng rãi qua mạng nhằm thu hút tối đa các nhà thầu có năng lực trên toàn quốc tham gia cạnh tranh giảm giá. Thế nhưng, thực tế diễn ra lại vô cùng tẻ nhạt khi chỉ có một mình Công ty TNHH MTV Nam Trạng (Công ty Nam Trạng) nộp hồ sơ tham dự và hiển nhiên trúng thầu.

Nhiều chủ đầu tư thường dùng lý do "đã đăng tải công khai trên mạng, việc có 1 nhà thầu tham gia là do thị trường quyết định" để hợp thức hóa kết quả. Tuy nhiên, lập luận này hoàn toàn không có cơ sở khi đối chiếu với Chỉ thị 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Việc đăng tải công khai chỉ là thủ tục bắt buộc tối thiểu. Trách nhiệm của Chủ đầu tư là phải rà soát, đánh giá nguyên nhân vì sao một dự án xây lắp quy mô hàng tỷ đồng lại không thu hút được thị trường. Liệu hồ sơ mời thầu có vô tình hay cố ý "cài cắm" các rào cản kỹ thuật khiến các nhà thầu khác nản lòng, bỏ cuộc? Sự thiếu vắng cạnh tranh này đã dẫn đến hệ lụy tất yếu: Giá trúng thầu của Công ty Nam Trạng chỉ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước 1,52%, đi ngược lại tiềm năng tiết kiệm vốn có của hình thức đấu thầu rộng rãi.

Dấu hiệu bất thường trong quy trình chỉ định thầu tại xã Long Chữ

Bất cập hơn nữa là tình trạng lạm dụng cơ chế khép kín tại Phòng Kinh tế xã Long Chữ. Trong bối cảnh quản lý hành chính mới từ ngày 01/07/2025 (toàn quốc chỉ còn cấp Tỉnh và cấp Xã), vai trò tự chủ của cấp cơ sở được nâng cao tột độ, đi kèm với đó là yêu cầu khắt khe về tính minh bạch. Tuy nhiên, hàng loạt dự án đầu tư công tại xã Long Chữ lại có dấu hiệu được "chẻ" ra và áp dụng hình thức "Chỉ định thầu rút gọn".

Điển hình là gói thầu Bê tông đường LH.32 (giá hơn 743 triệu đồng) và gói thầu Sửa chữa các hạng mục thuộc trụ sở HĐND và UBND xã (giá hơn 1,34 tỷ đồng) đều được ông Trần Văn Chửa - Trưởng phòng Kinh tế xã ký duyệt giao thẳng cho Công ty Nam Trạng. Hệ lụy của việc giao thầu khép kín này là tỷ lệ tiết kiệm ngân sách luôn nằm ở mức "đáy", chỉ đạt đúng 1% (gói LH.32 chênh lệch chưa tới 8 triệu đồng so với dự toán).

Đáng quan ngại hơn, quá trình rà soát hồ sơ gốc do Phòng Kinh tế xã Long Chữ ban hành đã làm lộ ra những dấu hiệu hợp thức hóa văn bản với trình tự thời gian ngược đời. Cụ thể, tại gói thầu Sửa chữa đường LH.17, Quyết định phê duyệt Kế hoạch lựa chọn nhà thầu (số 28/QĐ-PKT) được ông Trần Văn Chửa ký ban hành vào ngày 09/12/2025. Tuy nhiên, một điều phi lý đã xảy ra khi Quyết định phê duyệt kết quả chỉ định thầu (số 29/QĐ-PKT) lại được ký trước đó 5 ngày, tức ngày 04/12/2025. Việc "nhà thầu trúng trước khi có kế hoạch" là một sai phạm hành chính cực kỳ nghiêm trọng, phản ánh sự yếu kém trong quản lý và dấu hiệu thao túng hồ sơ.

Phân tích sâu về khía cạnh pháp lý bảo vệ ngân sách, Luật sư Nguyễn Thị Hương thẳng thắn: "Pháp luật cho phép chỉ định thầu trong một số trường hợp cụ thể nhằm đẩy nhanh tiến độ dự án, nhưng tuyệt đối không đồng nghĩa với việc buông lỏng đàm phán giá. Đặc biệt, Công văn 5557/BTC-QLĐT ngày 05/5/2026 của Bộ Tài chính đã quán triệt rất rõ: Đối với gói thầu xây lắp áp dụng cơ chế chỉ định thầu thuộc trường hợp tại điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, chủ đầu tư bắt buộc phải thương thảo giá, bảo đảm tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu. Việc Phòng Kinh tế xã Long Chữ liên tục chỉ định thầu xây lắp với tỷ lệ tiết kiệm chỉ xoay quanh 1% cần được các cơ quan chức năng có thẩm quyền kiểm tra, giám sát chặt chẽ về quá trình thương thảo giá thực chất, xem xét trách nhiệm giải trình của người đứng đầu".

Rõ ràng, việc lựa chọn hình thức đấu thầu và đàm phán giá là trách nhiệm trực tiếp của các cơ quan được giao vốn. Việc để xảy ra tình trạng thiếu vắng cạnh tranh, tỷ lệ tiết kiệm thấp không đơn thuần là chiến lược của nhà thầu, mà phản ánh trực diện năng lực, trách nhiệm bảo vệ tài sản công của những người đứng đầu tại Ban Quản lý dự án phường Ninh Thạnh và Phòng Kinh tế xã Long Chữ.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Kỷ cương đấu thầu tại Tây Ninh: Ai chịu trách nhiệm khi ngân sách "thất thu"?

​