Một nghịch lý đang diễn ra tại Công ty Điện lực Đồng Tháp khi gói thầu xây lắp quy mô hơn 37 tỷ đồng được tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng nhưng kết quả cuối cùng lại là màn "độc diễn" của một liên danh duy nhất. Đáng chú ý, tỉ lệ tiết kiệm cho ngân sách tại gói thầu này chỉ đạt mức 0,5%.
"Một mình một chợ"
Theo tìm hiểu của phóng viên Báo Tri thức và Cuộc sống, ngày 02/04/2026, ông Thái Minh Cương – Giám đốc Công ty Điện lực Đồng Tháp đã ký Quyết định số 1965/QĐ-PCĐT, phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu Gói thầu: Thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình Lộ ra trạm 110kV Tân Thành và công trình Nâng cấp, cải tạo và phát triển lưới điện khu vực TP Sa Đéc và huyện Châu Thành (năm 2026).
Gói thầu này có giá dự toán là 37.924.332.915 đồng. Tuy nhiên, theo Biên bản mở thầu ngày 25/03/2026, Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia ghi nhận chỉ có duy nhất Liên danh Công ty TNHH Quang Nhựt - Công ty Cổ phần Xây lắp và Thương mại Công nghiệp Việt Nam (ITACO) nộp hồ sơ dự thầu.
Việc một gói thầu xây lắp điện có giá trị lớn, sử dụng nguồn vốn đầu tư phát triển và vốn vay thương mại lại không thu hút được sự quan tâm của các nhà thầu khác trên thị trường là một dấu hỏi lớn về tính cạnh tranh. Hệ quả của việc "một mình một chợ" là liên danh này đã trúng thầu với giá 37.733.836.315 đồng. Như vậy, sau hoạt động đấu thầu, số tiền tiết kiệm được cho chủ đầu tư chỉ vỏn vẹn khoảng 190 triệu đồng, tương đương tỉ lệ tiết kiệm "siêu thấp" 0,5%.
Chân dung liên danh "độc diễn"
Theo dữ liệu lịch sử năng lực, Công ty TNHH Quang Nhựt (trụ sở tại số 29, Nguyễn Quang Diêu, Phường Cao Lãnh, Đồng Tháp) là một cái tên không hề xa lạ tại địa phương. Doanh nghiệp này đã có gần 30 năm hoạt động và thường xuyên góp mặt tại các dự án xây lắp điện trên địa bàn tỉnh. Đối tác liên danh là Công ty Cổ phần Xây lắp và Thương mại Công nghiệp Việt Nam (ITACO), có trụ sở tại Quận Hà Đông, TP Hà Nội, cũng là một đơn vị dày dạn kinh nghiệm trong ngành điện.
Nghịch lý ở chỗ, dù cả hai thành viên trong liên danh đều là những nhà thầu có năng lực, nhưng việc họ xuất hiện đơn độc trong một cuộc thầu "rộng rãi" khiến dư luận không khỏi băn khoăn. Liệu hồ sơ mời thầu (E-HSMT) có tồn tại những rào cản kỹ thuật hay tiêu chuẩn đặc thù nào khiến các nhà thầu tiềm năng khác phải "chùn bước"? Bởi lẽ, mục tiêu tối thượng của đấu thầu rộng rãi là tạo ra môi trường cạnh tranh sòng phẳng để chủ đầu tư lựa chọn được phương án tối ưu nhất về cả kỹ thuật lẫn kinh tế.
Góc nhìn từ các chuyên gia
Phân tích về thực trạng này, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư tỉnh Vĩnh Long) cho biết: "Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 nhấn mạnh tính cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế. Khi một gói thầu rộng rãi chỉ có một nhà thầu tham dự, chủ đầu tư có trách nhiệm rà soát lại toàn bộ quy trình, đặc biệt là các tiêu chí trong hồ sơ mời thầu để đảm bảo không vi phạm các hành vi bị cấm như nêu điều kiện hạn chế nhà thầu. Hiệu quả kinh tế không chỉ nằm ở việc trúng thầu đúng quy trình mà phải thể hiện qua tỉ lệ tiết kiệm thực tế cho ngân sách".
Dưới góc độ chuyên môn, chuyên gia đấu thầu Lê Tấn Việt nhận định, việc tỉ lệ tiết kiệm chỉ đạt 0,5% là con số quá khiêm tốn đối với hình thức đấu thầu rộng rãi. Điều này cho thấy tính cạnh tranh của gói thầu gần như bằng không. Theo Nghị định 214/2025/NĐ-CP, chủ đầu tư cần minh bạch trách nhiệm giải trình trong việc thiết kế hồ sơ mời thầu và quá trình đánh giá để chứng minh gói thầu đã thực sự được tổ chức một cách khách quan.
Việc tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư là yêu cầu bắt buộc đối với các đơn vị nhà nước như Công ty Điện lực Đồng Tháp. Tình trạng "độc diễn" tại các gói thầu lớn với tỉ lệ tiết kiệm sát nút giá dự toán chắc chắn sẽ là nội dung cần các cơ quan quản lý chuyên ngành lưu tâm giám sát.
QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TÍNH CẠNH TRANH VÀ HIỆU QUẢ TRONG ĐẤU THẦU
Để bạn đọc và các đơn vị liên quan có cái nhìn rõ hơn về các quy định hiện hành, Báo Tri Thức và Cuộc Sống trích dẫn các điều khoản cụ thể liên quan đến trường hợp đấu thầu rộng rãi ghi nhận ít nhà thầu tham dự:
1. Về mục tiêu và nguyên tắc đấu thầu (Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15):
- Khoản 1 Điều 4: Quy định mục tiêu của hoạt động đấu thầu nhằm bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình.
- Khoản 3 Điều 44: Quy định về Hồ sơ mời thầu: "Hồ sơ mời thầu không được nêu bất cứ điều kiện nào nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu hoặc nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng".
2. Xử lý tình huống chỉ có một nhà thầu tham dự (Nghị định 214/2025/NĐ-CP):
- Điều 30: Quy định về quy trình đánh giá E-HSDT. Đối với trường hợp đấu thầu rộng rãi qua mạng, nếu tại thời điểm đóng thầu chỉ có 01 nhà thầu nộp hồ sơ, bên mời thầu có thể mở thầu ngay mà không nhất thiết phải gia hạn (để đảm bảo tiến độ), nhưng phải bảo đảm quy trình đánh giá nghiêm ngặt về năng lực và kinh nghiệm theo hồ sơ mời thầu đã duyệt.
- Điều 124 (Xử lý tình huống): Trong trường hợp có ít hơn 03 nhà thầu nộp hồ sơ, chủ đầu tư/bên mời thầu phải xem xét, phân tích nguyên nhân dẫn đến việc ít nhà thầu tham dự để có biện pháp xử lý phù hợp, đảm bảo mục tiêu hiệu quả kinh tế.
3. Về hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình (Thông tư 79/2025/TT-BTC):
- Điều 15: Nhấn mạnh trách nhiệm của Chủ đầu tư trong việc đăng tải dự toán gói thầu và công khai kết quả lựa chọn nhà thầu. Việc trúng thầu với tỉ lệ tiết kiệm thấp (như trường hợp 0,5%) dù không vi phạm điều cấm về giá, nhưng là cơ sở để các cơ quan thanh tra, kiểm tra xem xét về tính hiệu quả trong việc sử dụng vốn nhà nước và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu đơn vị phê duyệt.
- Phụ lục tiêu chuẩn đánh giá: Yêu cầu các tiêu chí về năng lực thiết bị, nhân sự và tài chính phải phù hợp với quy mô gói thầu, không được đưa ra các yêu cầu quá cao hoặc quá đặc thù làm giảm tính cạnh tranh của cuộc thầu.
4. Hành vi bị cấm trong đấu thầu (Luật Đấu thầu 2023):
- Khoản 3 Điều 16: Cấm hành vi thông thầu, bao gồm việc thỏa thuận giữa các nhà thầu để một hoặc các bên chuẩn bị hồ sơ cho các bên tham dự thầu để một bên trúng thầu; hoặc thỏa thuận để một nhà thầu rút hồ sơ dự thầu... nhằm tạo điều kiện cho một bên "độc diễn".
