Thằn lằn ngón chân có viền ở sa mạc Colorado (Uma notata) là loài bò sát thích nghi kỳ lạ với môi trường cát khô khắc nghiệt ở Bắc Mỹ. Chúng sinh sống chủ yếu tại các đụn cát thuộc vùng sa mạc Sonoran, trải dài qua một phần California, Arizona và miền bắc Mexico.
Ảnh: californiaherps
Thoạt nhìn, Uma notata có vẻ khá đơn giản với cơ thể màu kem nhạt hoặc vàng cát, điểm thêm các vệt nâu và đốm trắng. Nhưng khi quan sát kỹ bàn chân của chúng, người ta sẽ thấy điều đặc biệt nhất: các ngón chân có những hàng vảy dài nhô ra hai bên như tua nhỏ. Chính “viền” này hoạt động như đôi giày chống lún tự nhiên, giúp con vật chạy cực nhanh trên cát mềm mà không bị chìm xuống.
Ảnh: californiaherps
Loài thằn lằn này còn có một khả năng sinh tồn gần như “siêu năng lực”: đào và tự chôn mình dưới cát chỉ trong vài giây. Khi bị săn đuổi bởi chim săn mồi hoặc rắn, Uma notata sẽ lao vụt đi rồi bất ngờ biến mất dưới mặt cát như thể chưa từng tồn tại. Chúng cũng thường vùi mình dưới lớp cát mát hơn để tránh cái nóng có thể vượt quá 50°C trên bề mặt sa mạc vào ban ngày.
Khác với nhiều loài bò sát có vẻ ngoài dữ dằn, Uma notata trông khá thanh thoát và “dễ thương” với đôi mắt to, chiếc đầu nhỏ và phần thân mảnh mai. Chúng chủ yếu ăn côn trùng nhỏ như kiến, bọ cánh cứng, nhện và đôi khi cả hoa hoặc lá non của thực vật sa mạc.
Ảnh: Wikimedia Commons.
Các nhà sinh học đặc biệt quan tâm tới loài này vì chúng là ví dụ điển hình cho tiến hóa thích nghi với môi trường cồn cát. Những chiếc “viền” ở ngón chân, màu sắc ngụy trang và tập tính đào cát đều là kết quả của hàng triệu năm chọn lọc tự nhiên trong điều kiện cực đoan.
Tuy nhiên, môi trường sống của Uma notata đang bị đe dọa bởi hoạt động phát triển đô thị, xe địa hình và sự thay đổi dòng chảy cát tự nhiên. Chỉ cần các đụn cát bị cây cối xâm lấn hoặc mặt cát bị nén chặt, loài thằn lằn này sẽ gặp khó khăn trong việc di chuyển và sinh tồn.
Trong thế giới động vật sa mạc, Uma notata giống như một “vận động viên chạy cát” tí hon: nhẹ, nhanh và hoàn toàn hòa làm một với màu sắc của đất trời khô nóng. Giữa biển cát tưởng như vô hồn, chúng chứng minh rằng thiên nhiên luôn tìm ra những cách đáng kinh ngạc để sự sống tồn tại.
