Ẩn mình trên các vách đá ngầm ở vùng biển Đại Tây Dương và quanh quần đảo Anh, hải miên da voi (Pachymatisma johnstonia) thường khiến thợ lặn nhầm tưởng là một khối đá mềm hoặc "mảnh da màu xám" bị bỏ quên dưới nước.

Ảnh: asturnatura

Thoạt nhìn, sinh vật này chẳng có gì giống động vật. Nó không mắt, không miệng, không tim, cũng chẳng có não. Thế nhưng Pachymatisma johnstonia thực sự là một loài động vật đa bào thuộc ngành hải miên, nhóm sinh vật được xem là một trong những nhánh động vật cổ xưa nhất còn tồn tại trên Trái Đất. Tổ tiên của chúng đã xuất hiện từ hơn 600 triệu năm trước, thậm chí trước cả thời đại khủng long rất lâu.

Ảnh: marlin.ac

Hải miên da voi thường có dạng khối tròn hoặc gồ ghề, màu xám, tím nhạt hay nâu, bề mặt dày và nhăn nheo như da voi thật. Chúng có thể phát triển đến kích thước hơn 30 cm và bám chặt vào đá dưới đáy biển sâu. Dù trông bất động, bên trong cơ thể Pachymatisma là cả một hệ thống lọc nước hoạt động liên tục. Hàng nghìn lỗ nhỏ li ti trên bề mặt hút nước biển vào cơ thể, giữ lại vi khuẩn và các hạt hữu cơ làm thức ăn rồi đẩy nước ra ngoài qua một lỗ lớn hơn ở phía trên.

Điều đáng kinh ngạc là một cá thể hải miên có thể lọc lượng nước gấp nhiều lần thể tích cơ thể mỗi ngày. Nhờ vậy, chúng đóng vai trò như “máy lọc sinh học” giúp duy trì độ sạch của môi trường biển. Một số nghiên cứu còn cho thấy các loài hải miên có khả năng hấp thu vi nhựa và chất ô nhiễm, khiến chúng trở thành đối tượng được giới khoa học quan tâm trong nghiên cứu môi trường.

Ảnh: marlin.ac

Cơ thể của hải miên da voi cũng chứa nhiều cấu trúc silica siêu nhỏ gọi là spicule, hoạt động như bộ khung nâng đỡ và lớp phòng thủ tự nhiên. Dưới kính hiển vi, những cấu trúc này có hình dạng phức tạp và đẹp đến mức trông giống các tác phẩm nghệ thuật thủy tinh tí hon.

Dù đơn giản về cấu tạo, hải miên lại có khả năng tái sinh đáng kinh ngạc. Nếu bị tách thành nhiều mảnh, các tế bào của chúng có thể tự tập hợp lại để hình thành cá thể mới. Đặc tính này khiến giới khoa học xem hải miên là “cửa sổ” giúp nghiên cứu nguồn gốc tiến hóa của động vật đa bào và cơ chế tái tạo tế bào.

Ngày nay, Pachymatisma johnstonia vẫn âm thầm tồn tại dưới làn nước lạnh của Bắc Đại Tây Dương, gần như không thay đổi qua hàng trăm triệu năm. Trong khi vô số loài sinh vật xuất hiện rồi tuyệt chủng, “cục da voi sống” này vẫn tiếp tục lọc nước biển từng ngày, như một chứng nhân lặng lẽ của lịch sử tiến hóa sự sống trên hành tinh.