Sappho là nhà thơ trữ tình nổi tiếng của Hy Lạp cổ đại, sống vào khoảng cuối thế kỷ VII đến đầu thế kỷ VI trước Công nguyên. Bà sinh ra trên đảo Lesbos, thuộc vùng biển Aegean, nhưng những thông tin chính xác về cuộc đời bà vẫn còn nhiều tranh luận. Có giả thuyết cho rằng bà xuất thân từ một gia đình quý tộc và từng sống tại Mytilene, thành phố lớn trên đảo. Trong thời đại mà văn chương và hoạt động sáng tác chủ yếu do nam giới chi phối, Sappho trở thành một trong những tiếng nói nữ giới hiếm hoi được lưu danh trong lịch sử văn học phương Tây.

Khác với những trường ca anh hùng thường kể về chiến tranh, thần linh và những chuyến phiêu lưu, thơ của Sappho tập trung vào thế giới nội tâm con người, đặc biệt là tình yêu, nỗi nhớ, ghen tuông, khát vọng và vẻ đẹp. Những bài thơ của bà thường được sáng tác để hát cùng đàn lia, vì vậy mang nhịp điệu giàu cảm xúc và gần gũi với âm nhạc. Một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất là bài thơ thường được gọi là Ode to Aphrodite, trong đó nữ thi sĩ cầu khẩn nữ thần tình yêu Aphrodite giúp mình vượt qua nỗi đau tình cảm.

Ảnh: historysnob.com

Sappho từng được người Hy Lạp cổ đại đánh giá cao đến mức triết gia Plato được cho là đã gọi bà là “Nàng thơ thứ mười”, bên cạnh chín nàng thơ trong thần thoại. Tên tuổi của bà cũng xuất hiện trên tiền xu và các tác phẩm điêu khắc thời cổ đại. Một thể thơ có cấu trúc đặc biệt, gồm những nhịp điệu và số âm tiết riêng, ngày nay được gọi là Sapphic stanza (khổ thơ Sappho), phản ánh ảnh hưởng sâu rộng của bà đối với thi ca phương Tây.

Một khía cạnh khiến Sappho tiếp tục được quan tâm là những bài thơ thể hiện tình cảm mãnh liệt giữa phụ nữ. Các tác phẩm của bà có những lời ca ngợi vẻ đẹp nữ giới, nỗi nhớ và sự khao khát đối với những người phụ nữ khác. Tuy nhiên, cần thận trọng khi diễn giải đời tư của nữ thi sĩ theo các khái niệm tình dục hiện đại, bởi những chuẩn mực xã hội thời Hy Lạp cổ đại rất khác ngày nay. Dẫu vậy, tên hòn đảo Lesbos nơi bà sinh sống đã trở thành nguồn gốc của từ lesbian trong nhiều ngôn ngữ hiện đại.

Ảnh: Wikimedia Commons

Điều đáng tiếc là phần lớn di sản văn chương của Sappho đã thất lạc. Các tác phẩm của bà từng được tập hợp thành chín quyển trong thời cổ đại, với tổng số hàng nghìn câu thơ. Tuy nhiên, thời gian, sự mai một của vật liệu viết và những biến động lịch sử khiến phần lớn chúng biến mất. Ngày nay, chỉ còn một bài thơ tương đối hoàn chỉnh cùng hàng trăm mảnh thơ rời rạc được bảo tồn thông qua những trích dẫn cổ và các mảnh giấy cói khai quật tại Ai Cập. Một số phát hiện khảo cổ vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX đã giúp giới nghiên cứu phục hồi thêm những câu thơ tưởng chừng đã mất.

Cuộc đời Sappho cũng bị bao phủ bởi nhiều giai thoại, nổi tiếng nhất là câu chuyện bà tự gieo mình từ vách đá Leucadian vì tình yêu không được đáp lại dành cho chàng thủy thủ Phaon. Tuy nhiên, đây được xem là truyền thuyết xuất hiện trong văn chương thời kỳ sau, không có bằng chứng lịch sử đáng tin cậy xác nhận. Những gì còn lại chắc chắn hơn chính là các vần thơ giàu cảm xúc, cho thấy một cá tính nghệ thuật đặc biệt. Hơn hai thiên niên kỷ trôi qua, Sappho vẫn được xem là một trong những nữ thi sĩ có ảnh hưởng lớn nhất lịch sử, người đã biến những cảm xúc riêng tư thành di sản văn chương của nhân loại.