Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, từ quá trình sàng lọc hồ sơ khắt khe tại Gói thầu SCXD02/2026: Cung cấp vật tư thiết bị và thi công sửa chữa công trình do Công ty Điện lực Lâm Đồng làm Chủ đầu tư, một bài học lớn về nghệ thuật quản trị nguồn vốn đầu tư công và thực thi trách nhiệm giải trình đã được rút ra. Sự việc Liên danh xây lắp Ngọc Khải bị loại vì sử dụng hợp đồng giao khoán thiếu văn bản chấp thuận của Chủ đầu tư dự án gốc không chỉ là một nghiệp vụ đấu thầu đơn thuần, mà còn là thước đo về bản lĩnh, sự liêm chính của những người cầm cân nảy mực.

Quyền tự chủ gắn liền với sức nặng giải trình

Bước vào kỷ nguyên hành chính mới từ ngày 01/07/2025, với việc toàn quốc sáp nhập chỉ còn 34 tỉnh/thành phố và tinh gọn bộ máy quản lý nhà nước địa phương xuống còn 2 cấp (Cấp Tỉnh và Cấp Xã), quyền tự chủ trong mua sắm công được giao tập trung lớn hơn cho các Chủ đầu tư tại địa phương. Sự tinh gọn bộ máy đi kèm với việc mở rộng phân quyền đồng nghĩa với rủi ro lạm quyền nếu thiếu đi cơ chế kiểm soát. Do đó, trách nhiệm giải trình trở thành "tấm khiên" cốt lõi và là nguyên tắc tối thượng bảo vệ tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.

Tại gói thầu SCXD02/2026, dù Liên danh xây lắp Ngọc Khải đưa ra mức giá dự thầu khá hấp dẫn là 1.664.859.709,7402 đồng (đứng thứ hai về giá), Tổ chuyên gia và Chủ đầu tư đã tuân thủ chặt chẽ "kỷ cương thép" của pháp luật, liên tiếp ban hành hai công văn (Công văn số 2736/PCLĐ-QLDA và Công văn số 3161/PCLĐ-QLDA) yêu cầu nhà thầu làm rõ tư cách hợp lệ của Hợp đồng giao khoán số 1011/DAKLAK-HĐGK.

Khi Công ty TNHH Xây dựng và Dịch vụ Thương mại Ngọc Khải từ chối bổ sung tài liệu và bất hợp tác, việc Giám đốc Công ty Điện lực Lâm Đồng - Phan Sỹ Duy ký Quyết định phê duyệt loại bỏ liên danh này là một minh chứng đanh thép cho việc đặt sự an toàn, chất lượng công trình và tính thượng tôn pháp luật lên trên hết. Nhờ quyết định dứt khoát đó, gói thầu đã được trao cho đơn vị có năng lực thực chất, mang lại tỷ lệ tiết kiệm ngân sách lên tới 25,01%.

Bình luận của chuyên gia: Chặn "sân sau", đề cao sự minh bạch

Đánh giá về nghiệp vụ và trách nhiệm giải trình của Công ty Điện lực Lâm Đồng, chuyên gia đấu thầu Đào Giang đã đưa ra những bình luận:

"Hành động kiên quyết loại bỏ hồ sơ năng lực không minh bạch của Liên danh Ngọc Khải phản ánh đúng tinh thần chỉ đạo tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ. Điều này cho thấy Chủ đầu tư và Tổ chuyên gia đã thực hiện xuất sắc vai trò gác cổng ngân sách, không để phát sinh cơ chế 'xin - cho', không nể nang hay tạo lợi thế cho bất kỳ nhà thầu nào.

Căn cứ theo Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15), người đứng đầu Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính minh bạch của dự án. Nếu họ nhắm mắt phê duyệt cho một nhà thầu mượn danh, sử dụng hợp đồng chuyển nhượng trái phép như Công ty Ngọc Khải trúng thầu, hậu quả để lại không chỉ là sự xuống cấp của công trình điện lưới 110kV mà chính Chủ đầu tư cũng sẽ phải đối mặt với các chế tài xử lý nghiêm khắc vì buông lỏng quản lý. Việc sàng lọc khắt khe này chính là biện pháp thanh lọc môi trường đầu tư công, khích lệ những nhà thầu làm ăn chân chính, cạnh tranh bằng năng lực cốt lõi".

Sự việc tại Điện lực Lâm Đồng chính là lời cảnh tỉnh sâu sắc cho các doanh nghiệp có tư tưởng dùng "hợp đồng bóng ma" để trục lợi, đồng thời thiết lập một tiền lệ chuẩn mực về trách nhiệm giải trình của người đứng đầu trong quản trị ngân sách quốc gia.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.