Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, công tác đấu thầu, lựa chọn nhà thầu tại các dự án đầu tư công luôn đặt mục tiêu tối thượng là cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, qua rà soát hồ sơ đấu thầu hàng loạt dự án hạ tầng cơ sở trên địa bàn xã Bến Cầu và xã Long Thuận (tỉnh Tây Ninh) thời gian qua, bức tranh tối ưu hóa ngân sách đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Sự xuất hiện dày đặc của Công ty TNHH Thúy Như với tỷ lệ trúng thầu tuyệt đối tại các gói thầu chỉ định rút gọn và chào hàng cạnh tranh, đi kèm với mức tiết kiệm ngân sách "nhỏ giọt", đang đặt ra những dấu hỏi cần làm rõ về công tác thẩm định và thương thảo giá.

Hiện tượng "tiết kiệm nhỏ giọt" mang tính hệ thống

Dữ liệu đấu thầu công khai cho thấy, trong giai đoạn đầu năm 2026, Công ty TNHH Thúy Như (địa chỉ trụ sở tại Tổ 16, ấp Long Phú, xã Long Thuận, tỉnh Tây Ninh) đã liên tiếp được lựa chọn làm đơn vị thi công cho nhiều dự án hạ tầng giao thông và công ích dân dụng. Điểm đáng chú ý là tại các gói thầu áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn hoặc chào hàng cạnh tranh có sự tham gia của nhà thầu này, tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước luôn dao động rập khuôn quanh mức từ 1% đến 2%.

Điển hình, tại gói thầu Xây lắp (Gói thầu số 01) thuộc dự án Sửa chữa chợ Cầu Long Thuận do Văn phòng HĐND & UBND xã Long Thuận làm Chủ đầu tư. Gói thầu có giá dự toán là 1.156.235.996 đồng. Kết quả, Công ty TNHH Thúy Như được lựa chọn trúng thầu với giá 1.133.111.000 đồng. Số tiền tiết kiệm cho ngân sách chỉ 23.124.996 đồng, tương đương tỷ lệ 2%.

Tương tự, tại gói thầu Xây lắp và Đảm bảo giao thông thuộc dự án Hẻm 90/32 - ấp Thuận Lâm, giá trúng thầu của doanh nghiệp này cũng chỉ tạo ra mức tiết kiệm tượng trưng là 8.397.644 đồng, tương đương tỷ lệ 1%. Tại các dự án quy mô lớn hơn được tổ chức chào hàng cạnh tranh qua mạng như Nâng cấp đường vào trường THCS Khưu Văn Chông hay Mương thoát nước Bách Hóa Xanh (do Ban Quản lý dự án xã Bến Cầu làm chủ đầu tư), tình trạng "một mình một ngựa" tham gia dự thầu và trúng với mức giảm giá siêu thấp tiếp tục lặp lại.

Sự trùng hợp về mặt toán học tại các gói thầu này không chỉ là những con số vô tri. Nó phản ánh một hiện tượng mang tính hệ thống, đặt ra câu hỏi lớn về tính thực chất của công tác thương thảo giá giữa Chủ đầu tư và nhà thầu. Khi các gói thầu xây dựng hạ tầng nông thôn đồng loạt cán mốc giảm giá tượng trưng, ngân sách nhà nước rõ ràng đã bị tuột mất những cơ hội tiết kiệm tài chính quý giá.

Đi ngược tinh thần Công văn 5557 và kỷ cương đấu thầu mới

Việc các gói thầu chỉ đạt tỷ lệ tiết kiệm 1-2% cần được soi chiếu dưới lăng kính của hệ thống pháp luật đấu thầu. Từ ngày 01/07/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15 của Quốc hội, toàn quốc đã chính thức bãi bỏ cấp chính quyền trung gian, mô hình quản lý hành chính địa phương chỉ còn 2 cấp là Cấp Tỉnh và Cấp Xã. Sự tinh gọn này đồng nghĩa với việc phân quyền, tự chủ mua sắm và thẩm quyền phê duyệt được giao tập trung, trực tiếp hơn cho các chủ đầu tư cấp xã (như xã Bến Cầu, xã Long Thuận). Quyền hạn lớn hơn đòi hỏi trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm soát ngân sách phải khắt khe gấp bội.

Nhằm siết chặt kỷ cương quản lý vốn, Bộ Tài chính đã ban hành Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/5/2026. Văn bản này mang tính chất "kỷ cương thép", yêu cầu các địa phương triển khai đồng bộ giải pháp cắt giảm chi phí, đặc biệt nhấn mạnh: "Thực hiện nghiêm yêu cầu tiết kiệm tối thiểu 5% đối với gói thầu xây lắp quy định tại điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP".

Bình luận về vấn đề này dựa trên dữ liệu hồ sơ thu thập được, Luật sư Nguyễn Văn Lập đánh giá: "Chỉ định thầu là hình thức đặc thù, được thiết kế để giải quyết các tình huống cấp bách hoặc quy mô nhỏ. Việc pháp luật yêu cầu mức tiết kiệm tối thiểu 5% đối với gói thầu xây lắp quy định tại điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP là một màng lọc bảo vệ dòng vốn công khi yếu tố cạnh tranh (đua giá giữa nhiều nhà thầu) bị triệt tiêu. Hiện tượng tiết kiệm nhỏ giọt 1-2% tại các dự án mà Công ty TNHH Thúy Như tham gia đặt ra dấu hỏi lớn về tính thực chất trong thương thảo giá, có dấu hiệu đi ngược lại tinh thần tối ưu ngân sách theo Công văn 5557 của Bộ Tài chính".

Cần làm rõ trách nhiệm giải trình của Chủ đầu tư

Không chỉ dừng lại ở vấn đề hiệu quả kinh tế, tỷ lệ tiết kiệm thấp kỷ lục tại chuỗi dự án này còn gióng lên hồi chuông về trách nhiệm kiểm tra, giám sát của người đứng đầu các đơn vị chủ đầu tư.

Theo Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm toàn diện đối với việc thực hiện công tác đấu thầu thuộc phạm vi do mình quản lý. Chỉ thị yêu cầu kiên quyết khắc phục tình trạng đấu thầu hình thức, không để phát sinh cơ chế "xin - cho" nhằm trục lợi, tiêu cực. Mọi hoạt động từ lập Tờ trình, đánh giá hồ sơ đến phê duyệt kết quả phải được số hóa, tạo "dấu vết điện tử" trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo Thông tư 79/2025/TT-BTC.

Đồng quan điểm về tính rành mạch pháp lý, chuyên gia đấu thầu Lê Hân phân tích: "Trong kỷ nguyên chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay, thẩm quyền của cấp cơ sở là rất lớn. Do đó, khi một nhà thầu siêu nhỏ trúng thầu liên tiếp với mức giá sát nút dự toán, cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu cấp Tỉnh có đầy đủ thẩm quyền và trách nhiệm phải đưa các dự án này vào diện giám sát thường xuyên. Chủ đầu tư không thể chỉ giải trình bằng điệp khúc 'đúng quy trình', mà phải chứng minh được quy trình đó đã mang lại hiệu quả kinh tế thực sự như thế nào cho ngân sách xã hội".

Việc hàng loạt gói thầu hạ tầng tại xã Bến Cầu và xã Long Thuận lặp lại điệp khúc "siêu tiết kiệm" đang là một điểm nghẽn cần được tháo gỡ. Để bảo vệ kỷ cương pháp luật, tránh nguy cơ thất thoát dòng vốn đầu tư công, các cơ quan chức năng tỉnh Tây Ninh cần vào cuộc rà soát lại toàn bộ hồ sơ dự toán, biên bản thương thảo giá của chuỗi dự án nêu trên, qua đó làm rõ tính khách quan, minh bạch trong quá trình lựa chọn nhà thầu.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Nghịch lý phân cấp công trình và dấu hiệu tạo rào cản kỹ thuật tại dự án Trường Mầm non Long Thuận

GHI CHÚ:

Sapo: