Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, câu chuyện Liên danh xây lắp Ngọc Khải bị loại tại Gói thầu SCXD02/2026 do Công ty Điện lực Lâm Đồng làm Chủ đầu tư không đơn thuần là một trường hợp trượt thầu thông thường. Sự việc nhà thầu sử dụng hợp đồng giao khoán thiếu sự chấp thuận bằng văn bản của Chủ đầu tư dự án gốc đã đặt ra hàng loạt câu hỏi mang tính bản chất về ranh giới vi phạm pháp luật, tính minh bạch trong quản trị và trách nhiệm liên đới của các thành viên khi quyết định bắt tay liên danh đấu thầu.

Dấu hiệu vi phạm điều cấm và hệ quả "quýt làm, cam chịu"

Căn cứ theo quy định của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15), việc Công ty TNHH Xây dựng và Dịch vụ Thương mại Ngọc Khải cung cấp Hợp đồng giao khoán số 1011/DAKLAK-HĐGK nhưng vắng bóng văn bản chấp thuận tư cách nhà thầu phụ đã bộc lộ dấu hiệu vi phạm điều cấm về hành vi chuyển nhượng thầu quy định tại Khoản 8 Điều 16. Hành lang pháp lý hiện hành đã xác lập nguyên tắc: Mọi hành vi giao khoán "ngoài luồng" không có sự đồng ý chính thức của Chủ đầu tư dự án gốc đều bị vô hiệu hóa khi dùng làm minh chứng năng lực kinh nghiệm cho các kỳ dự thầu tiếp theo.

Đứng dưới lăng kính kinh tế và quản trị rủi ro doanh nghiệp, hậu quả pháp lý trực tiếp của sai phạm này đã kéo đổ toàn bộ nỗ lực dự thầu của cả một khối liên danh. Theo thỏa thuận liên danh được thiết lập tại Gói thầu SCXD02/2026, Công ty TNHH Xây dựng và Dịch vụ Thương mại Ngọc Khải (thành viên đứng đầu liên danh) và Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Tổng hợp Đức Phúc chia đều tỷ lệ đảm nhận công việc là 50% - 50%.

Do lỗi kê khai hợp đồng tương tự bất hợp pháp của thành viên đứng đầu Ngọc Khải, năng lực kinh nghiệm của liên danh bị đánh giá "Không đạt", dẫn đến việc toàn bộ hồ sơ dự thầu bị loại trực tiếp. Tình cảnh này khiến Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Tổng hợp Đức Phúc phải chịu cảnh "quýt làm, cam chịu", rơi vào tình trạng trượt thầu liên đới một cách đáng tiếc dù bản thân doanh nghiệp này sở hữu năng lực tài chính vững vàng và nghĩa vụ nộp thuế đầy đủ.

Phân hóa rạch ròi trách nhiệm pháp lý theo Nghị định số 214/2025/NĐ-CP

Tuy nhiên, xem xét hành lang pháp lý trong kỷ nguyên hành chính mới, các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh sự phân hóa rạch ròi và đầy tính nhân văn của các quy định hiện hành nhằm bảo vệ những nhà thầu làm ăn chân chính. Nếu như trước đây, hành vi gian lận hoặc vi phạm của một thành viên có thể dẫn đến việc "cấm thầu chùm" đối với tất cả các đơn vị trong liên danh, thì nay, Nghị định số 214/2025/NĐ-CP đã thiết lập một "tấm khiên" bảo vệ ranh giới pháp lý vô cùng rõ ràng.

Bình luận sâu về ranh giới phân hóa chế tài này, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích sắc bén dựa trên các quy định mới nhất:

"Theo dữ liệu hồ sơ gói thầu được lưu vết trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, Công ty TNHH Xây dựng và Dịch vụ Thương mại Ngọc Khải (mã số thuế: 0316294797) là đơn vị trực tiếp đính kèm tài liệu giao khoán có dấu hiệu vi phạm điều cấm. Do đó, căn cứ theo quy định tại Điểm b Khoản 1 Điều 133 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, người có thẩm quyền sẽ ban hành quyết định cấm tham gia hoạt động đấu thầu từ 01 năm đến 03 năm đối với riêng doanh nghiệp trực tiếp thực hiện hành vi vi phạm này. Thời hiệu áp dụng biện pháp cấm thầu nghiêm khắc này lên tới 10 năm tính từ ngày xảy ra hành vi vi phạm.

Ngược lại, đối với Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Tổng hợp Đức Phúc (mã số thuế: 0318131004), do doanh nghiệp này là thành viên không trực tiếp thực hiện hoặc đồng thuận với hành vi vi phạm, áp dụng quy định ngoại lệ có lợi tại Khoản 1 Điều 133 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, đơn vị này hoàn toàn không bị liên đới cấm thầu. Công ty Đức Phúc được bảo toàn nguyên vẹn tư cách hợp lệ để độc lập hoặc liên danh với đối tác khác tham gia các dự án đầu tư công tiếp theo trên địa bàn thuộc Điện lực Lâm Đồng hay toàn quốc".

Sự việc tại Gói thầu SCXD02/2026 của Công ty Điện lực Lâm Đồng là một bài học xương máu về công tác quản trị rủi ro pháp lý đối với các doanh nghiệp khi quyết định bắt tay hợp lực dự thầu. Việc "chọn mặt gửi vàng" không chỉ đơn thuần dựa trên tiềm lực tài chính bề nổi mà đòi hỏi các bên phải rà soát, soát xét kỹ lưỡng tính minh bạch, chân thực trong hồ sơ kinh nghiệm thực tế của đối tác liên danh.

Kỷ cương công khai "danh sách đen" trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia

Bên cạnh chế tài xử lý nghiêm khắc đối với nhà thầu vi phạm, trách nhiệm giải trình và kỷ cương công khai thông tin của Chủ đầu tư cũng được pháp luật siết chặt thành một chu trình giám sát khép kín. Theo quy định tại Thông tư số 79/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính, khi có quyết định xử lý vi phạm pháp luật về đấu thầu (bao gồm các hình thức xử lý hành chính, chấm dứt hợp đồng, cấm thầu hoặc khóa tài khoản), Chủ đầu tư có trách nhiệm bắt buộc phải đăng tải công khai Quyết định xử lý lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (địa chỉ muasamcong.mof.gov.vn) chậm nhất trong vòng 07 ngày làm việc.

Màng lọc công nghệ này giúp thiết lập một "danh sách đen" minh bạch, tạo cơ chế giám sát chéo hiệu quả để các Chủ đầu tư trên toàn quốc kịp thời tra cứu, thanh lọc và ngăn chặn những nhà thầu yếu kém, thiếu trung thực lách luật làm ảnh hưởng đến chất lượng công trình công. Nếu thông tin xử lý vi phạm không được đăng tải đúng thời hạn, Chủ đầu tư sẽ phải chịu trách nhiệm giải trình nghiêm khắc trước pháp luật về tính minh bạch của toàn bộ cuộc thầu.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Nâng cao trách nhiệm giải trình và bài học quản trị nguồn vốn công tại Điện lực Lâm Đồng