Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, từ những gói thầu quy mô nhỏ vài tỷ đồng trúng thầu sát giá dự toán tại các dự án trường học, cho đến việc "ngã ngựa" đầy khó hiểu tại Công ty Điện lực Lâm Đồng, bức tranh đấu thầu của Công ty TNHH MTV Xây dựng Đắk Ngọc đang đặt ra một bài toán lớn về tính hiệu quả, minh bạch trong sử dụng vốn ngân sách nhà nước. Những con số thống kê trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia không chỉ phản ánh năng lực thâu tóm thị phần của một doanh nghiệp, mà còn phơi bày những lỗ hổng cần được các cơ quan quản lý nghiêm túc rà soát.

Doanh thu nội tại mỏng nhưng "gánh" siêu dự án trăm tỷ

Dữ liệu thống kê cho thấy, tổng giá trị các gói thầu mà Công ty TNHH MTV Xây dựng Đắk Ngọc đã trúng lên tới hơn 273 tỷ đồng. Tuy nhiên, một chi tiết đáng chú ý là sự phụ thuộc rất lớn vào mô hình liên danh để trúng các dự án quy mô "khủng". Cụ thể, giá trị trúng thầu dưới vai trò độc lập của doanh nghiệp này chỉ khoảng 63,4 tỷ đồng, trong khi giá trị trúng thầu dưới vai trò thành viên liên danh lên tới gần 210 tỷ đồng.

Điển hình nhất là tại cơ quan y tế thuộc tỉnh Đắk Nông cũ (nay đã sáp nhập vào tỉnh Lâm Đồng theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội). Tại đây, Công ty Đắk Ngọc chỉ tham gia 01 gói thầu nhưng đã trúng ngay siêu dự án có giá trị lên tới gần 120 tỷ đồng (chính xác là 119.567.909.000 đồng) dưới tư cách liên danh. Gói thầu khổng lồ này chiếm tới gần một nửa tổng doanh thu trúng thầu trong toàn bộ lịch sử hoạt động của công ty.

Sự chênh lệch giữa quy mô các gói thầu và "sức khỏe tài chính" tự thân của doanh nghiệp là một điểm nghẽn cần được làm rõ. Dữ liệu từ báo cáo tài chính ghi nhận doanh thu bình quân 3 năm (2023-2025) của Đắk Ngọc chỉ đạt hơn 16,4 tỷ đồng/năm. Việc một nhà thầu có doanh thu nội tại khá mỏng nhưng lại liên tục góp mặt trong các liên danh để nhận những "siêu dự án" trăm tỷ tiềm ẩn nguy cơ rất lớn về năng lực huy động máy móc, thiết bị và nhân sự chuyên môn thực tế tại công trường.

Trách nhiệm giải trình của người đứng đầu

Nguồn vốn đầu tư công, thay vì được tiết kiệm tối đa qua cơ chế đấu thầu minh bạch, lại thường xuyên được chi trả với mức chênh lệch giảm trừ không đáng kể. Điển hình như Đối với 03 dự án trường học cấp tỉnh (Lương Thế Vinh, Nguyễn Tất Thành, Nguyễn Đình Chiểu), tình trạng "một mình một ngựa" tham gia dự thầu cũng chỉ mang lại mức tiết kiệm nhỏ giọt loanh quanh 1%.

Dẫn chiếu hệ thống quy phạm pháp luật hiện hành, từ Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi bởi Luật số 90/2025/QH15) cho đến Thông tư 79/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính và Chỉ thị 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, trách nhiệm đầu tiên và cao nhất trong công tác lựa chọn nhà thầu luôn thuộc về người đứng đầu cơ quan, đơn vị làm chủ đầu tư.

Phân tích dưới lăng kính pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) đánh giá: "Dữ liệu từ các gói thầu mà doanh nghiệp trúng thầu với tỷ lệ tiết kiệm dưới 1%, hoặc thậm chí 0% trong bối cảnh vắng bóng đối thủ cạnh tranh là những chỉ dấu bất thường về hiệu quả kinh tế. Theo Chỉ thị 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, người đứng đầu chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm giải trình toàn diện về kết quả này. Tuyệt đối cấm hành vi đùn đẩy trách nhiệm hoặc tạo cơ chế 'xin - cho'. Nếu cơ quan thanh tra, kiểm toán vào cuộc và phát hiện hồ sơ mời thầu bị cài cắm rào cản kỹ thuật phi lý nhằm hạn chế nhà thầu khác, thì người ký quyết định phê duyệt phải chịu trách nhiệm về hành vi buông lỏng quản lý, gây lãng phí ngân sách nhà nước".

Đồng quan điểm về việc bảo vệ tính hiệu quả kinh tế, Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ nhấn mạnh: "Việc một nhà thầu có doanh thu nội tại khiêm tốn nhưng lại trúng hàng loạt gói thầu lớn, từ xây lắp trường học đến siêu dự án y tế, đòi hỏi công tác giám sát, hậu kiểm của cơ quan quản lý nhà nước phải được tăng cường tối đa. Tại bối cảnh tinh gọn bộ máy hành chính xuống còn 34 tỉnh/thành phố và 2 cấp quản lý, quyền tự chủ mua sắm của địa phương được mở rộng, nhưng phải đi kèm với kỷ luật thép. Cơ quan quản lý cần kiểm tra chéo năng lực thực tế tại hiện trường, đối chiếu cam kết trong hồ sơ với số lượng nhân sự cơ hữu, máy móc thiết bị đang hoạt động. Việc này nhằm triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ 'bán thầu', chuyển nhượng thầu trái phép hoặc thi công kém chất lượng do không đủ nguồn lực".

Sự minh bạch trong đấu thầu không thể chỉ dừng lại ở việc đăng tải thông báo lên hệ thống mạng một cách hình thức, mà phải được chứng minh bằng chất lượng cởi mở của hồ sơ mời thầu, bằng số lượng nhà thầu tham gia "đua giá" quyết liệt và đặc biệt là tỷ lệ tiết kiệm thực tế mang lại cho ngân sách quốc gia. Đã đến lúc cần thiết lập một kỷ cương thép, thực thi nguyên tắc "không có vùng cấm", "không có ngoại lệ" để xử lý nghiêm các biểu hiện cản trở cạnh tranh, bảo đảm từng đồng vốn đầu tư công được sử dụng hiệu quả, minh bạch và đúng pháp luật.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.