Vì sao nhà thầu chào giá thấp đều bị loại tại xã Phụng Hiệp?

Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, Phòng Kinh tế xã Phụng Hiệp (Thành phố Cần Thơ) đã hoàn tất việc lựa chọn nhà thầu cho dự án xây lắp hạ tầng giao thông trọng điểm trên địa bàn. Dự án mang tên "Nâng cấp, sửa chữa tuyến lộ ấp Mỹ Thuận 1, ấp Mỹ Thuận 2, ấp Xẻo Môn" có tổng mức đầu tư được duyệt là 6.383.124.000 đồng, sử dụng nguồn vốn cân đối ngân sách, tiền sử dụng đất và xổ số kiến thiết.

Loạt đối thủ chào giá thấp bị loại vì bảo lãnh và năng lực

Gói thầu xây lắp chính của dự án là "Gói thầu: Nâng cấp, sửa chữa tuyến lộ ấp Mỹ Thuận 1, ấp Mỹ Thuận 2, ấp Xẻo Môn" (Mã số TBMT: IB2600328466; Mã KHLCNT: PL2600103149). Kế hoạch lựa chọn nhà thầu được duyệt theo Quyết định số 85/QĐ-PKT ngày 21/04/2026. Hồ sơ mời thầu điện tử (E-HSMT) được ban hành kèm theo Quyết định số 148/QĐ-PKT ngày 02/07/2026 do ông Trần Trung Nhiệm, Trưởng phòng Kinh tế xã Phụng Hiệp ký duyệt. Đơn vị tư vấn lập E-HSMT và đánh giá hồ sơ dự thầu (E-HSDT) là Công ty TNHH CATICO; đơn vị thẩm định là Công ty TNHH MTV Trường Phát An Gia.

Gói thầu có giá dự toán được duyệt là 5.973.461.000 đồng, thực hiện theo hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng, hợp đồng trọn gói trong thời gian 90 ngày. Biên bản mở thầu ghi nhận 5 nhà thầu tham dự. Tuy nhiên, kết quả đánh giá hồ sơ cho thấy 3 nhà thầu nộp giá dự thầu rất cạnh tranh đều lần lượt bị loại từ các bước đánh giá đầu tiên.

Cụ thể, Công ty TNHH Một thành viên Tư vấn Đầu tư Xây dựng Hiệp Thành (MST: 2200702433) nộp giá dự thầu 5.974.246.229 đồng kèm thư giảm giá 17%, đưa giá sau giảm về mức 4.958.624.370 đồng (thấp nhất cuộc thầu). Dù vậy, nhà thầu bị đánh giá không đạt tính hợp lệ do Thư bảo lãnh dự thầu số NP282232 của Ngân hàng Agribank Chi nhánh Bạc Liêu (tỉnh Cà Mau) có thời hạn hiệu lực đến ngày 04/09/2026, tính từ thời điểm đóng thầu ngày 15/07/2026 chỉ còn hiệu lực 52 ngày, không đáp ứng yêu cầu tối thiểu 120 ngày theo quy định tại Mục E-CDNT 18.2 của E-HSMT.

Tương tự, Công ty TNHH Xây dựng 379 Hậu Giang (MST: 6300270978) nộp giá dự thầu 5.983.438.079 đồng kèm thư giảm giá 10,35%, giá sau giảm giá là 5.364.152.237,8235 đồng. Doanh nghiệp này cũng bị loại ngay từ vòng tính hợp lệ vì Thư bảo lãnh số MD2618863991 của Ngân hàng TMCP Sài Gòn Tài Lộc – Chi nhánh Hậu Giang (Thành phố Cần Thơ) chỉ có thời hạn hiệu lực 116 ngày tính từ ngày đóng thầu, không đủ điều kiện tối thiểu 120 ngày.

Đáng chú ý, Công ty TNHH Thương mại Xây dựng Năm Bạn (MST: 6300089987) chào giá dự thầu 4.973.336.258 đồng (thấp hơn mức giá trúng thầu của đơn vị được lựa chọn). Vượt qua tính hợp lệ nhưng nhà thầu Năm Bạn bị loại ở bước đánh giá năng lực và kinh nghiệm. Tổ chuyên gia chỉ rõ: nhà thầu không cung cấp thông báo tiếp nhận và chấp nhận tờ khai thuế năm 2024, 2025; cam kết tín dụng của Ngân hàng TMCP Á Châu không có tài liệu chứng minh thẩm quyền người ký. Đồng thời, 2 hợp đồng tương tự kê khai có giá trị 2,634 tỷ đồng và 2,231 tỷ đồng (đều thấp hơn mức yêu cầu tối thiểu 2,986 tỷ đồng) và không kèm hóa đơn GTGT; nhân sự chỉ huy trưởng hết hạn chứng nhận an toàn lao động; thiết bị đo đạc hết hạn kiểm định. Ngày 03/08/2026, Chủ đầu tư ban hành Văn bản số 141/PKT yêu cầu làm rõ, nhưng nhà thầu không phản hồi hay bổ sung tài liệu.

Một nhà thầu khác tham dự là Liên danh thi công gói thầu IB2600328466 (MST: 6300102388) chào giá sau giảm giá 7,5% là 5.045.043.906 đồng, vượt qua các bước đánh giá nhưng xếp hạng thứ hai do giá cao hơn.

Công ty TNHH Quang Minh trúng thầu sau khi giảm giá 16,04%

Sau khi các đối thủ bị loại, Công ty TNHH Quang Minh (MST: 6300047190; địa chỉ tại Số 296, Quốc Lộ 61, Ấp Xẻo Cao, Xã Thạnh Xuân, Thành phố Cần Thơ; đại diện pháp luật là bà Nguyễn Thị Cẩm Loan) là đơn vị được lựa chọn. Giá dự thầu ban đầu của doanh nghiệp là 5.960.772.428 đồng kèm thư giảm giá 16,04%.

Theo Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 190/QĐ-PKT ngày 14/08/2026 do Trưởng phòng Kinh tế xã Phụng Hiệp Trần Trung Nhiệm ký, Công ty TNHH Quang Minh chính thức trúng thầu với giá 5.004.664.439 đồng. Gói thầu đạt giá trị tiết kiệm 968.796.561 đồng, tương ứng tỷ lệ tiết kiệm 16,22% cho ngân sách nhà nước, thời gian thực hiện hợp đồng 90 ngày.

Theo KHLCNT được duyệt tại Quyết định số 85/QĐ-PKT, bên cạnh gói thầu xây lắp chính, dự án còn có 4 gói thầu tư vấn được áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn theo đúng quy định gồm: Tư vấn Quản lý dự án (180.637.000 đồng); Tư vấn Lập hồ sơ mời thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu (25.130.000 đồng - chỉ định cho Công ty TNHH CATICO); Tư vấn Thẩm định hồ sơ mời thầu và thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu (12.566.000 đồng - chỉ định cho Công ty TNHH MTV Trường Phát An Gia); và Tư vấn Giám sát (191.330.000 đồng).

Nhận định của chuyên gia và luật sư về cuộc thầu

Đánh giá về quá trình tổ chức lựa chọn nhà thầu, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định: "Quy trình lựa chọn nhà thầu qua mạng tại gói thầu này được Chủ đầu tư và Tổ chuyên gia thực hiện phù hợp với các trình tự quy định tại Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15) cùng Nghị định số 214/2025/NĐ-CP ngày 04/08/2025 của Chính phủ. Việc loại bỏ các hồ sơ dự thầu có bảo đảm dự thầu không đáp ứng yêu cầu về thời hạn hiệu lực là tuân thủ đúng quy định tại Điều 14 Luật Đấu thầu và tiêu chuẩn quy định tại Mục 18 Chương I của hồ sơ mời thầu (E-HSMT)."

Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ cho rằng: "Hiện tượng nhiều nhà thầu cùng nộp thư bảo lãnh không đáp ứng thời hạn hiệu lực hoặc việc nhà thầu chào giá thấp từ chối phản hồi văn bản làm rõ năng lực là diễn biến cần được lưu ý dưới góc độ bảo đảm cạnh tranh thực chất của cuộc thầu. Mặc dù bên mời thầu đã thực hiện đúng quy trình gửi yêu cầu làm rõ theo quy định tại Điều 30 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, việc nhà thầu không thực hiện quyền giải trình để chứng minh năng lực và chấp nhận bị loại bỏ đã làm hạn chế mức độ cạnh tranh thực tế của cuộc thầu, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tiết kiệm dôi dư cho tài chính công."

Bên cạnh đó, các chuyên gia pháp lý ghi nhận tỷ lệ giảm giá 16,04% của đơn vị trúng thầu (tương ứng giá trị tiết kiệm dôi dư hơn 968 triệu đồng cho ngân sách nhà nước) là phù hợp với định hướng tối ưu hóa chi tiêu đầu tư công theo Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ và hướng dẫn của Bộ Tài chính tại Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/05/2026.

QUY ĐỊNH PHÁP LÝ VỀ BẢO ĐẢM CẠNH TRANH VÀ TRÁCH NHIỆM KIỂM SOÁT THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG KHI GIẢM GIÁ SÂU

Căn cứ khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15), hồ sơ mời thầu (E-HSMT) tuyệt đối không được nêu bất kỳ điều kiện nào nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu hoặc nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng. Bám sát khoản 4 Điều 44 Luật này, trường hợp E-HSMT có các nội dung vi phạm quy định hạn chế cạnh tranh thì các nội dung đó bị coi là vô hiệu, không phải là căn cứ để xem xét, đánh giá hồ sơ dự thầu (E-HSDT) và loại bỏ nhà thầu.

Về tính hợp lệ của bảo đảm dự thầu, Điều 14 Luật Đấu thầu và mẫu hồ sơ ban hành kèm theo Thông tư số 79/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính quy định rõ nhà thầu tham dự thầu phải thực hiện biện pháp bảo đảm trách nhiệm dự thầu trước thời điểm đóng thầu. Căn cứ khoản 5 Điều 14 Luật Đấu thầu, thời gian có hiệu lực của bảo đảm dự thầu được quy định trong E-HSMT bằng thời gian có hiệu lực của hồ sơ dự thầu cộng thêm 30 ngày. Trường hợp thư bảo lãnh có thời hạn hiệu lực ngắn hơn so với yêu cầu của E-HSMT thì hồ sơ dự thầu bị đánh giá là không đáp ứng điều kiện tiên quyết về tính hợp lệ và bị loại bỏ ngay từ bước đánh giá ban đầu.

Đối với nghĩa vụ quản lý thực hiện hợp đồng, Điều 35 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP ngày 04/08/2025 của Chính phủ quy định: nội dung quản lý bao gồm tiến độ thực hiện, chất lượng, chi phí và các nội dung khác của hợp đồng; trong đó Chủ đầu tư chịu trách nhiệm toàn diện về công tác quản lý này. Đồng thời, bám sát khoản 2 Điều 35 Nghị định này, Chủ đầu tư bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ cập nhật tiến độ thực tế thực hiện hợp đồng lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (e-GP) ngay sau khi hoàn thành từng mốc tiến độ cụ thể quy định trong hợp đồng.

Thực hiện nghiêm túc Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ và hướng dẫn của Bộ Tài chính tại Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/05/2026, đối với các gói thầu có tỷ lệ giảm giá lớn, người đứng đầu cơ quan chủ quản và chủ đầu tư có trách nhiệm tăng cường công tác kiểm tra, giám sát chặt chẽ hiện trường. Chủ đầu tư cùng đơn vị tư vấn giám sát có nghĩa vụ kiểm soát thực địa, đôn đốc nhà thầu tập trung huy động nhân sự chủ chốt, thiết bị chuyên dụng và cam kết năng lực tài chính đúng như cam kết trong E-HSDT. Cơ chế rà soát này nhằm phòng ngừa rủi ro nhà thầu tự ý cắt giảm quy trình kỹ thuật do đơn giá thấp hoặc thi công trì trệ, bảo đảm tiến độ, tiêu chuẩn chất lượng công trình và tối ưu hóa hiệu quả thực chất của nguồn vốn ngân sách nhà nước