Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, song song với hiện tượng đấu thầu rộng rãi nhưng thiếu vắng sức cạnh tranh từ các đối thủ, bài toán về quản lý hiệu quả nguồn vốn ngân sách tại khu vực Tây Nam Bộ đang để lộ nhiều vấn đề đáng quan tâm. Phân tích dữ liệu từ các gói thầu có sự tham gia của Công ty TNHH MTV Xây dựng Hương Nhi cho thấy, tỷ lệ tiết kiệm (tỷ lệ giảm giá qua đấu thầu) tại nhiều dự án đang ở mức khiêm tốn. Đáng nói hơn, doanh nghiệp này còn nhận được các công trình thông qua hình thức chỉ định thầu rút gọn, với mức giảm giá mang tính chất "tượng trưng".

Chỉ định thầu rút gọn và tỷ lệ tiết kiệm mang tính "tượng trưng" tại xã Bình An

Một minh chứng rõ nét cho vấn đề này là công trình Đường Phòng thuốc Nam (giai đoạn 01) tọa lạc trên địa bàn xã Bình An. Tại dự án này, Phòng Kinh tế xã Bình An được giao trọng trách làm chủ đầu tư, trực tiếp quản lý và sử dụng nguồn ngân sách để thực hiện việc lựa chọn nhà thầu thi công. Chủ đầu tư đã quyết định áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn cho gói thầu số 01: Xây dựng mới.

Ngày 08/05/2026, ông Danh Phương, Trưởng phòng Kinh tế xã Bình An, đã ký ban hành quyết định số 23/QĐ-PKT chính thức phê duyệt kết quả chỉ định thầu. Quyết định này giao quyền thi công công trình cho Công ty TNHH MTV Xây dựng Hương Nhi. Căn cứ vào hồ sơ, gói thầu có giá dự toán được cấp có thẩm quyền phê duyệt ban đầu là 1.893.677.445 đồng. Khi tiến hành thương thảo và chốt giá trị hợp đồng trọn gói qua hình thức chỉ định thầu, mức giá được ấn định là 1.874.740.671 đồng.

Thông qua các phép tính số học cơ bản, có thể thấy tỷ lệ giảm giá so với giá dự toán gói thầu dừng lại ở mức tròn trĩnh 1%. Đối với một gói thầu có quy mô xấp xỉ 1,9 tỷ đồng, tỷ lệ tiết kiệm 1% đồng nghĩa với việc ngân sách nhà nước chỉ giữ lại được chưa tới 19 triệu đồng. Con số này được giới chuyên môn đánh giá là ở mức thấp, chỉ mang tính chất thủ tục nhằm đáp ứng yêu cầu có giảm giá khi làm hồ sơ chỉ định thầu, thay vì phản ánh năng lực tối ưu hóa chi phí thực sự của nhà thầu.

Điệp khúc tỷ lệ tiết kiệm thấp lặp lại ở các gói thầu lớn

Nếu như việc tiết kiệm thấp ở gói chỉ định thầu có thể được lý giải bởi tính chất đặc thù, quy trình rút gọn thiếu sự cạnh tranh trực tiếp, thì kết quả tại các gói thầu tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng cũng chưa mang lại những con số khả quan hơn.

Cụ thể, tại gói thầu số 01: Xây dựng mới thuộc dự án Đường bờ Tây kênh Lình Huỳnh (xã Hòn Đất), dù dự án có giá trị dự toán khá lớn lên đến 4.689.090.984 đồng, mức độ cạnh tranh vẫn bằng không. Với tư cách là đơn vị duy nhất nộp hồ sơ, Liên danh Đường bờ Tây kênh Lình Huỳnh (có Công ty Xây dựng Hương Nhi tham gia) đã trúng thầu ở mức giá 4.601.274.393 đồng. Ngân sách nhà nước chi ra gần 4,7 tỷ đồng nhưng chỉ thu về mức tiết kiệm là 1,87%. So với mặt bằng chung kỳ vọng của ngành xây lắp (thường ở mức tiết kiệm từ 3% đến 6% mới được xem là tốt), các chỉ số này rõ ràng đang phát đi những tín hiệu cần phải xem xét lại khâu lập và thẩm định dự toán ban đầu.

Bài toán hiệu quả kinh tế và dấu hỏi về năng lực thẩm định

Nhìn nhận vấn đề từ góc độ chuyên môn về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, chuyên gia đấu thầu Lê Hào chỉ rõ: "Hiệu quả kinh tế là thước đo sống còn, là mục tiêu cuối cùng của mọi công tác đấu thầu sử dụng vốn nhà nước. Khi một dự án tổ chức đấu thầu rộng rãi với quy mô gần 4,7 tỷ đồng mà chỉ mang lại mức tiết kiệm 1,87%, hoặc một gói thầu chỉ định rút gọn giá trị gần 1,9 tỷ đồng lại giảm giá đúng 1%, thì câu hỏi lớn nhất không nằm ở khâu chấm thầu, mà phải đặt ra cho khâu lập, thẩm định và phê duyệt dự toán của chủ đầu tư".

Chuyên gia Lê Hào nhấn mạnh thêm: "Việc các gói thầu trên địa bàn một số xã liên tục duy trì tỷ lệ tiết kiệm rất thấp, kết hợp với hiện tượng một nhà thầu thường xuyên xuất hiện trúng thầu hoặc được chỉ định thầu, cho thấy năng lực kiểm soát chi phí thực tế trên thị trường của các phòng ban chuyên môn tại địa phương đang bộc lộ lỗ hổng. Nếu dự toán lập ra quá 'rộng rãi', không bám sát đơn giá vật tư, nhân công hiện hành, thì dù có giảm giá 1% hay 2%, mức giá trúng thầu thực tế vẫn có thể cao hơn rất nhiều so với giá trị thực của công trình. Điều này đòi hỏi các cấp chính quyền, các cơ quan chức năng cần phải có những biện pháp giám sát chặt chẽ hơn, làm rõ vai trò gác cổng ngân sách của từng cá nhân được giao phó trách nhiệm".

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3] Chống lãng phí trong đấu thầu cấp cơ sở tại An Giang: Cần quy rõ trách nhiệm người đứng đầu