Khám phá ZIL-4104 - Limousine huyền thoại của Liên Xô

Các nguyên thủ quốc gia từ lâu luôn di chuyển bằng những mẫu xe sang cỡ lớn đầy uy nghi, thường do chính nước họ sản xuất. Hoàng gia Anh thường xuất hiện trên những chiếc Bentley, Land Rover hoặc Range Rover. Thủ tướng Đức thường sử dụng Mercedes-Benz S-Class bọc thép. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ di chuyển bằng mẫu limousine Cadillac bọc thép đặc biệt có tên The Beast.

Tuy nhiên, những chiếc xe dành cho lãnh đạo chính phủ đạt đến đỉnh cao về tính biểu tượng trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh khi căng thẳng chính trị toàn cầu ở mức rất cao. Một trong những mẫu xe đó chính là ZIL-4104 của nhà sản xuất Nga Zavod Imeni Likhachyova (ZIL). Xe được phát triển từ ZIL-114 - mẫu xe ra mắt năm 1967 và từng được sử dụng làm limousine chính thức cho nhiều nguyên thủ quốc gia, trong đó có Tổng thống Mông Cổ.

Một trong những chiếc còn tồn tại đến ngày nay là ZIL-41045 sản xuất năm 1985 từng phục vụ Tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachev. Đây có thể là một trong những mẫu xe mang vẻ ngoài uy nghi và đáng gờm nhất từng được chế tạo. Nhà máy Ô tô Moscow (AMO) được thành lập năm 1916. Ban đầu, doanh nghiệp này sản xuất xe tải, chủ yếu dựa trên thiết kế của Fiat 15.

Đến thập niên 1930, công ty được đổi tên thành ZIS (Zavod Imeni Stalin) nhằm vinh danh Joseph Stalin và bắt đầu sản xuất các mẫu sedan dựa trên các xe Buick của Mỹ. Tuy nhiên, thay vì hợp tác với General Motors, ZIS chỉ đơn giản là mua một chiếc xe hoàn chỉnh rồi nghiên cứu, sao chép và chế tạo lại. Năm 1942, Stalin mong muốn có một mẫu limousine sang trọng dành riêng cho mình và ZIS tiếp tục áp dụng cách làm tương tự với một mẫu Packard của Mỹ.

Sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, ZIS được đổi tên thành ZIL nhằm vinh danh cựu giám đốc nhà máy Ivan A. Likhachev. Khi ZIL-114 ra mắt vào cuối thập niên 1960, mẫu xe này tiếp tục thể hiện rõ cảm hứng thiết kế đến từ những mẫu sedan hạng sang của Mỹ. Thiết kế của xe mang nhiều nét tương đồng với Chrysler Imperial limousine thời đó. Động cơ cũng mang đậm phong cách Mỹ khi sử dụng máy V8, dung tích 7.0L kiểu OHV.

Người kế nhiệm của ZIL-114 là ZIL-4104 nhanh chóng trở thành mẫu sedan sang trọng dành cho giới lãnh đạo Liên Xô. Xe được sản xuất với 2 phiên bản là chiều dài cơ sở ngắn và dài, tương ứng với các mã 41041 và 41047. Phiên bản ngắn là xe sedan trong khi phiên bản dài là limousine.

Tất cả đều sử dụng chung khối động cơ V8, dung tích 7.7L được lắp ráp thủ công, sản sinh công suất tối đa 300 mã lực và kết hợp với hộp số tự động 2 cấp hoặc 3 cấp. Sức mạnh này là cần thiết bởi chiếc limousine dành cho nguyên thủ có khối lượng xấp xỉ 3,2 tấn.

Một chiếc xe dành cho nguyên thủ quốc gia thường phải đáp ứng hai yêu cầu quan trọng nhất là sự sang trọng và khả năng bảo vệ. Nhiệm vụ của xe là đưa đón những nhân vật quyền lực trong điều kiện thoải mái tối đa, đồng thời bảo đảm an toàn trước các nguy cơ như ám sát, biểu tình hoặc các mối đe dọa khác.

Chiếc ZIL-41045 đời 1985 từng phục vụ ông Gorbachev và được bán đấu giá trên Bring a Trailer vào năm 2023 cho thấy rõ mức độ xa hoa của chiếc xe. Nội thất sở hữu ghế trước bọc da màu đen cao cấp, hàng ghế sau sử dụng vật liệu mohair sang trọng, thảm trải sàn dày và nhiều chi tiết ốp gỗ xuất hiện khắp nơi.

Khoang hành khách phía sau được trang bị điện thoại, hệ thống âm thanh Radiotehnika và rèm cửa nhằm hạn chế tầm nhìn từ bên ngoài. Ngoài ra, xe còn có vách ngăn kính điều khiển điện giữa khoang lái và khoang hành khách. Đối với tiêu chuẩn của Liên Xô trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, đây là một trong những chiếc xe sang trọng nhất có thể sở hữu.

Về mặt an ninh, ZIL-41045 được thiết kế như một chiếc xe tăng hạng nặng. Xe sử dụng kính cửa sổ ba lớp, có công tắc khẩn cấp để kích hoạt còi và đèn ưu tiên. Đồng thời, xe trang bị các hệ thống dự phòng cho bơm nhiên liệu, hệ thống đánh lửa và ắc quy. Không có nhiều thông tin chính thức về khả năng chống đạn hoặc chống lựu đạn của mẫu xe này.

Ngày nay, những chiếc limousine ZIL-41045 sở hữu sức hút đặc biệt đối với giới sưu tầm xe. Đó cũng là lý do vì sao chiếc ZIL-41045 từng phục vụ ông Gorbachev được bán với giá 140.000 USD (khoảng gần 3,7 tỷ đồng).

Ngày nay, Tổng thống Nga Vladimir Putin sử dụng mẫu limousine hiện đại hơn là Aurus Senat. Dù sở hữu mức độ sang trọng và công nghệ vượt trội, nhiều người cho rằng mẫu xe này vẫn không có được cá tính và sức hút đặc biệt như những chiếc ZIL cổ điển thời Liên Xô.