Trình bày tham luận tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ III năm 2026 (CEF III) chiều 8/10, PGS.TS Trần Đình Thiên đặt vấn đề Hà Nội không chỉ cần nhiều doanh nghiệp hơn hay doanh nghiệp có quy mô lớn hơn, mà phải hình thành một lực lượng đủ sức đi đầu, dẫn dắt cả nước và cạnh tranh ở tầm quốc tế.
“Doanh nghiệp Hà Nội phải xứng tầm Thủ đô” vì thế, theo ông, cần trở thành một yêu cầu phát triển thực chất.
Có người giỏi nhưng phải tạo được “việc khó” cho người giỏi
Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Hà Nội có hai lợi thế nổi bật: vị thế Thủ đô và sự hội tụ nhân tài. Năm 2024, tỷ lệ lao động qua đào tạo của Hà Nội đạt 53,9%, cao hơn đáng kể mức 28,4% của cả nước. Thành phố cũng có 121 trường đại học, học viện.
Nhưng nghịch lý là nguồn lực lớn chưa đồng nghĩa với năng lực phát triển lớn. Năm 2024, 96,2% doanh nghiệp Hà Nội có dưới 50 lao động. Giai đoạn 2015-2024, số doanh nghiệp có kết quả sản xuất kinh doanh tăng 56,7%, trong khi lao động chỉ tăng 19,9%.
Ông cho rằng doanh nghiệp nhỏ không nhất thiết là yếu, nhưng nếu phần lớn doanh nghiệp khó lớn lên, khó tham gia các chuỗi giá trị lớn thì lợi thế về nhân lực vẫn chưa được khai thác hết.
“Hà Nội không chỉ cần có người giỏi, mà phải tạo ra việc khó cho người giỏi. Nhân lực chất lượng cao chỉ trở thành lợi thế kinh tế khi có môi trường để nghiên cứu, sáng tạo, phát triển sản phẩm và giải quyết những bài toán lớn", ông nhấn mạnh.
Cũng vì vậy, ông cho rằng ùn tắc, ngập úng, ô nhiễm, thiếu hạ tầng hay chi phí đô thị cao không chỉ là vấn đề của đời sống đô thị mà còn là chi phí trực tiếp của doanh nghiệp. Đầu tư vào giao thông, hạ tầng số, năng lượng, môi trường, nhà ở và dịch vụ đô thị phải được nhìn như một chính sách phát triển doanh nghiệp.
Trao quyền phải đi cùng năng lực và trách nhiệm
Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Luật Thủ đô, Quy hoạch Thủ đô và chương trình phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 đang mở ra không gian hành động mới cho Hà Nội. Nhưng trao quyền không đồng nghĩa tự động tạo ra năng lực phát triển.
“Quyền của chính quyền phải đi cùng năng lực và trách nhiệm”, ông nói.
Quan hệ giữa chính quyền và doanh nghiệp vì thế cần chuyển từ tư duy “Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp” sang đồng kiến tạo. Chính quyền mở không gian, đặt ra bài toán và tạo điều kiện; doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu cùng tham gia giải quyết và chịu trách nhiệm về kết quả.
Trong đó, Hà Nội cần đặc biệt tập trung vào những lĩnh vực có khả năng tạo khác biệt như kinh tế số, đổi mới sáng tạo và công nghiệp văn hóa. Theo định hướng của Thành phố, đến năm 2030 kinh tế số được đặt mục tiêu đóng góp 40% GRDP và công nghiệp văn hóa khoảng 8% GRDP.
Ông cho rằng công nghiệp văn hóa không nên chỉ dừng ở bảo tồn hay sự kiện, mà phải biến tài nguyên văn hóa thành sản phẩm có khách hàng, doanh thu và thị trường.
Với khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, thước đo cũng cần thay đổi: không phải có bao nhiêu cuộc thi hay dự án được ươm tạo, mà là có bao nhiêu doanh nghiệp đi được đến thị trường, có khách hàng trả tiền và có khả năng mở rộng.
Hà Nội đã công bố 30 bài toán lớn giai đoạn 2026-2030. Theo ông, Thành phố có thể lựa chọn khoảng 10 bài toán đủ điều kiện về người sử dụng, dữ liệu và nguồn lực để triển khai trước, qua đó tạo “đất” cho doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học cùng cạnh tranh giải quyết.
Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Hà Nội có hai lợi thế nổi bật là vị thế Thủ đô và sự hội tụ nhân tài.
Ba quyết định để doanh nghiệp Hà Nội thực sự chuyển động
Kết lại tham luận, PGS.TS. Trần Đình Thiên đề xuất 3 quyết định. Một là, mở không gian hành động cho doanh nghiệp, từ dữ liệu, hạ tầng, mặt bằng đến các quyền phù hợp.
Hai là, giao những nhiệm vụ đủ lớn để doanh nghiệp, người tài, trường đại học và viện nghiên cứu cùng tham gia giải quyết.
Ba là, gắn trách nhiệm với kết quả cuối cùng, không đo bằng kế hoạch hay biên bản ghi nhớ mà bằng sản phẩm được sử dụng, hợp đồng được thực hiện, năng lực doanh nghiệp được nâng lên và giá trị thực tế tạo ra.
Theo ông, mỗi nhiệm vụ phát triển phải trả lời được bốn câu hỏi: ai chịu trách nhiệm, nguồn lực ở đâu, khi nào có sản phẩm và đo kết quả bằng gì.
“Hà Nội có tiềm năng lớn cần một cách tổ chức phát triển tương xứng. Với kinh tế số, đổi mới sáng tạo và công nghiệp văn hóa, Hà Nội có thể đi đầu bằng trí tuệ sáng tạo và văn minh, tạo cơ hội phát triển cho doanh nghiệp, người dân và cả vùng”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh.
