Thanh toán số và bài toán bảo mật dữ liệu
Tại họp báo Ngày Thanh toán số Việt Nam 2026 ngày 8/10, trả lời câu hỏi về bài toán cân bằng giữa thuận tiện, bảo mật và quyền riêng tư trong thanh toán số, ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước - cho rằng đây là một trong những bài toán đánh đổi điển hình của kỷ nguyên số.
Theo ông Tuấn, khi các ngân hàng tăng cường xác thực bằng sinh trắc học, yêu cầu quản trị và bảo vệ dữ liệu cũng trở nên phức tạp hơn. Vì vậy, quan điểm của Ngân hàng Nhà nước là dữ liệu sinh trắc học phải được coi là dữ liệu nhân thân đặc biệt nhạy cảm và được bảo vệ ở mức độ an ninh cao nhất.
"Chúng tôi tiếp cận theo nguyên tắc: Phòng ngừa trước, phát hiện sớm, phản ứng nhanh", ông Tuấn nói.
Một yêu cầu quan trọng là các tổ chức tín dụng không lưu trữ dữ liệu sinh trắc học gốc của khách hàng dưới dạng hình ảnh hay vân tay thô, mà phải mã hóa thành các chuỗi ký tự theo tiêu chuẩn quốc tế.
Cùng với đó, Ngân hàng Nhà nước đang phối hợp với Bộ Công an trong triển khai Đề án 06, từng bước kết nối hệ thống của các ngân hàng với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Theo cơ chế này, ngân hàng có thể đối chiếu thông tin trực tiếp qua hệ thống của Bộ Công an và chỉ nhận kết quả "trùng khớp" hoặc "không trùng khớp", thay vì phải tự thu thập và lưu trữ một kho dữ liệu lớn.
Giải pháp này vừa nâng cao khả năng xác thực khách hàng, vừa hạn chế nguy cơ dữ liệu nhạy cảm bị thu thập và lưu trữ không cần thiết.
Tuy nhiên, ông Tuấn cho rằng an toàn thanh toán số không chỉ phụ thuộc vào ngân hàng và cơ quan quản lý, mà còn nằm ở chính người sử dụng. Ngân hàng Nhà nước đang yêu cầu các tổ chức tín dụng tăng cường tuyên truyền về các hình thức gian lận, lừa đảo để người dân chủ động bảo vệ tài khoản và dữ liệu cá nhân.
"Khách hàng tuyệt đối không chia sẻ thông tin cá nhân, không cài đặt các ứng dụng không rõ nguồn gốc có yêu cầu quyền truy cập camera, micro", ông Tuấn khuyến cáo. Khi thanh toán số ngày càng gắn với điện thoại và thiết bị cá nhân, việc bảo vệ "điểm cuối" này cũng trở thành một mắt xích quan trọng trong phòng ngừa gian lận.
Ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước. Ảnh: BTC
Đưa thanh toán số đến vùng sâu, vùng xa
Theo Vụ trưởng Vụ Thanh toán, mở rộng hệ sinh thái thanh toán số tới vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo là một nhiệm vụ trọng tâm trong Chiến lược Tài chính toàn diện Quốc gia giai đoạn 2026-2030.
Thời gian tới, các điểm thanh toán bằng QR, điện thoại di động và tiền di động sẽ được mở rộng tại chợ dân sinh và những khu vực còn hạn chế về hạ tầng tài chính. Các điểm bán hàng không nhất thiết phải đầu tư hệ thống chấp nhận thanh toán phức tạp vẫn có thể tham gia hệ sinh thái này.
Song song với mở rộng mạng lưới, cơ quan quản lý sẽ tăng cường thẩm định, giám sát và phát hiện sớm những điểm chấp nhận thanh toán có dấu hiệu bất thường hoặc nguy cơ bị lợi dụng cho gian lận.
Theo ông Tuấn, khi người dân ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa và hải đảo hình thành thói quen thanh toán số, đây sẽ là bước đệm để họ tiếp cận các dịch vụ tài chính sâu hơn như tiết kiệm, tín dụng, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu tài chính toàn diện.
QR xuyên biên giới tăng tốc
Không chỉ mở rộng trong nước, thanh toán số Việt Nam đang tăng tốc kết nối với các hệ thống thanh toán trong khu vực.
Ông Nguyễn Quang Minh, Tổng giám đốc NAPAS, cho biết đơn vị này đã hoàn tất kết nối thanh toán với 6 quốc gia gồm Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Singapore và Hàn Quốc.
Trong đó, Việt Nam đã kết nối hai chiều với Thái Lan, Lào, Campuchia, Singapore và Trung Quốc. Người Việt có thể sử dụng các ứng dụng thanh toán quen thuộc để quét QR khi ra nước ngoài, trong khi du khách quốc tế có thể sử dụng phương thức tương tự khi đến Việt Nam.
Với Hàn Quốc, NAPAS đã hoàn tất chiều thanh toán của du khách Hàn Quốc tại Việt Nam và dự kiến sớm hoàn thành chiều ngược lại.
NAPAS cũng đang triển khai kết nối với Đài Loan (Trung Quốc), Ấn Độ và mở rộng chiều thanh toán còn lại với các thị trường đã kết nối.
Ông Nguyễn Quang Minh, Tổng giám đốc NAPAS. Ảnh: BTC
Số liệu 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy tốc độ tăng trưởng đáng chú ý. Tại Thái Lan, Lào và Campuchia, số lượng và giá trị giao dịch của du khách ba nước thanh toán tại Việt Nam qua QR xuyên biên giới tăng 11 lần so với cùng kỳ năm 2025.
Ở chiều ngược lại, số lượng giao dịch của người Việt Nam tại ba thị trường này tăng 5 lần, trong khi giá trị giao dịch tăng 4 lần.
Trung Quốc cũng ghi nhận mức tăng trưởng mạnh sau khi NAPAS lần lượt kết nối với UPI vào tháng 12/2025, Alipay vào tháng 4/2026 và Weixin Pay vào tháng 8/2026. Riêng tháng 9/2026, giao dịch của du khách Trung Quốc quét mã VietQRGlobal tại Việt Nam tăng 3 lần cả về số lượng và giá trị so với cùng kỳ.
Những con số này cho thấy QR đang trở thành một hạ tầng quan trọng để kết nối người dùng, thúc đẩy thanh toán trong hoạt động du lịch và giao thương giữa Việt Nam với các thị trường quốc tế.
Theo ông Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, Trưởng Ban Tổ chức Ngày Thanh toán số Việt Nam 2026, việc đổi tên từ Ngày Thẻ Việt Nam sang Ngày Thanh toán Số Việt Nam phản ánh sự thay đổi của thị trường.
Sau 5 mùa tổ chức, hệ sinh thái thanh toán đã vượt xa chiếc thẻ truyền thống, với sự phát triển nhanh của QR, Mobile Banking, ví điện tử, thanh toán không tiếp xúc và sinh trắc học.
Ông Sưởng cho biết chương trình năm nay hướng tới việc đưa thanh toán số, bảo mật và công nghệ đến gần hơn với người trẻ, đồng thời góp phần hình thành thói quen thanh toán an toàn, văn minh và bền vững trong cộng đồng.
