Không dễ xây lò phản ứng hạt nhân trên Mặt Trăng
Lần đầu tiên công bố mục tiêu vào tháng 8/2025, đến tháng 2/2026, NASA đã có được một biên bản ghi nhớ với Bộ Năng lượng Mỹ về việc triển khai các lò phản ứng hạt nhân trên Mặt Trăng.
Theo kế hoạch, các lò phản ứng hạt nhân sẽ tạo ra nguồn điện dồi dào, hiệu quả, kéo dài liên tục trong nhiều năm phục vụ cho các sứ mệnh Mặt Trăng của Mỹ. Như dự định trước đó của NASA, năm 2030 được chọn là mốc thời gian để hoàn thành mục tiêu này.
Hình ảnh một miệng núi lửa trên Mặt Trăng. Ảnh NASA
Bình luận về ý tưởng này, trên BBC sky at night Magazine ngày 18/10/2026, TS Ethan R Siegel, nhà thiên văn học vật lý cho rằng, muốn có một căn cứ trên Mặt Trăng, hạ tầng năng lượng đi kèm với nó phải vận hành liên tục. Nhà máy điện hạt nhân hắn nhiên là một lựa chọn.
"Để duy trì một căn cứ và các thiết bị phục vụ căn cứ đó, cần khoảng 100KW năng lượng. Một lò phản ứng hạt nhân có thể cung ứng đủ nguồn năng lượng này. Và chúng ta có thể vận hành một lò phản ứng hạt nhân như vậy trong môi trường trọng lực thấp", TS Ethan R Siegel nói.
Tuy nhiên, theo vị chuyên gia, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề khác. Đầu tiên, NASA cho biết, nếu xây lò phản ứng ở miệng núi lửa bị che khuất, sẽ có nguồn nước (băng nước) cho dự án, đồng thời, tiết kiệm chi phí tải trọng.
Dù vậy, không thể sử dụng hệ thống làm mát khi không có không khí. Bên cạnh đó, cũng không có nước lỏng để sử dụng hệ thống làm mát bằng nước. Như vậy, giải pháp phù hợp là dùng hệ thống tản nhiệt khổng lồ.
Thứ hai, Mặt Trăng không có bầu khí quyển. Do các va chạm, theo thời gian lò phản ứng hạt nhân có thể bị thủng lỗ chỗ. Nhiều người cho rằng, thay vì xây dựng trên bề mặt Mặt Trăng, lò phản ứng này có thể được đặt ngầm dưới lòng đất.
Chỉ có điều, bề mặt Mặt Trăng nhiều đá, dễ tích điện, có tính mài mòn cao…, phải có phương án bảo vệ lò phản ứng hạt nhân khỏi những tác động này.
Mục tiêu thật sự
Hiệp ước Không gian Vũ trụ năm 1967 khẳng định, không gian và các thiên thể được miễn trừ khỏi các yêu sách về quyền sở hữu quốc gia. Theo TS Ethan R Siegel, một nhà máy điện hạt nhân trên Mặt Trăng sẽ tạo ra một kẽ hở luật pháp. Cùng với sự hiện diện của hạ tầng năng lượng này, một tuyên bố thiết lập một "khu vực cấm" tại nơi lưu trữ vật liệu hạt nhân vì lý do an toàn có thể được vận động và thông qua. Và nếu có một tiền lệ, cuộc chạy đua giành quyền kiểm soát những khu vực nhất định trên không gian và các thiên thể sẽ xuất hiện.
Lập luận của TS Ethan R Siegel được củng cố bằng chính những phát ngôn của lãnh đạo NASA khi công bố kế hoạch.
Vị lãnh đạo này nêu rõ, "kể ừ tháng 3/2024, Trung Quốc và Nga đã ít nhất ba lần thông báo về nỗ lực chung nhằm đặt một lò phản ứng trên Mặt Trăng vào khoảng giữa thập niên 2030".
Cùng với đó, "quốc gia đầu tiên thực hiện được điều này có thể tuyên bố thiết lập một "khu vực cấm"". Nếu những quốc gia đó là Nga và Trung Quốc, kế hoạch hiện diện của Mỹ sẽ bị cản trở.
Nga kế thừa công nghệ từ thời Liên Xô
Góp thêm thông tin cho cuộc tranh luận tại Mỹ, ông Boris Martsinkevich, Tổng biên tập Tạp chí Phân tích của Nga khẳng định, Nga có thể xây dựng nhà máy điện hạt nhân quy mô nhỏ trên Mặt Trăng.
Ông cho biết, nhờ kế thừa kinh nghiệm dày dặn từ Bộ Chế tạo Máy hạng trung (của Liên Xô trước đây) trong việc phát triển các hệ thống năng lượng hạt nhân dùng trong không gian, Tập đoàn Rosatom có đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ này.
"Hiệp hội Sản xuất Mayak và Viện Nghiên cứu Vật lý Thực nghiệm toàn Nga (VNIIEF) có đủ năng lực để sản xuất các đồng vị cần thiết, chế tạo nhiên liệu gốm và lắp ráp một nguồn cung cấp năng lượng đáp ứng các thông số kỹ thuật yêu cầu", ông Boris Martsinkevich nhấn mạnh.
Nga và Trung Quốc tuyên bố đưa một nhà máy điện hạt nhân lên Mặt Trăng vào khoảng giữa thập niên 2030. Ảnh CA
Trên thực tế, những thông tin này đã được Giám đốc điều hành của Tập đoàn bang Rosatom Alexey Likhachev tuyên bố vào một hội thảo tổ chức tháng 3/2026.
Theo vị lãnh đạo Rosatom, một nhà máy điện hạt nhân sẽ được đưa lên Mặt trăng vào giữa khoảng giữa thập niên 2030. Nhà máy này có công suất ít nhất 5 kW và thời gian hoạt động lên tới 10 năm.
Quan trọng hơn, đúng như lời vị lãnh đạo NASA, Nga sẽ không đơn độc thực hiện sứ mệnh này. Tại Liên hoan Thanh niên Quốc tế 2024, Tổng giám đốc tập đoàn vũ trụ Nga Roscosmos, ông Yury Borisov đã tuyên bố, Nga và Trung Quốc đang cân nhắc một dự án lắp đặt lò phản ứng hạt nhân trên Mặt Trăng trong giai đoạn 2033-2035.
Nhìn từ một góc độ khác, tham vọng không che giấu của hai cường quốc công nghệ vũ là Nga – Trung Quốc sẽ tiếp thêm động lực cho cuộc chinh phục Mặt Trăng của Mỹ. Tuy nhiên, trong cuộc đua này, người chiến thắng chắc chắn sẽ không giành được tất cả.
