Ngôi mộ cổ hơn 2.400 năm và phát hiện bất ngờ
Ngôi mộ được phát hiện tại khu vực Lôi Cổ Đôn, thành phố Tùy Châu, tỉnh Hồ Bắc (Trung Quốc). Đây là nơi an táng Tăng Hầu Ất, một vị quân chủ nước Tăng sống vào đầu thời Chiến Quốc.
Theo tài liệu khảo cổ, ngôi mộ được phát hiện trong quá trình xây dựng công trình quân sự. Khu mộ có diện tích khoảng 220 m², gồm bốn gian chính. Bên trong chứa hơn 15.000 hiện vật, bao gồm đồ đồng, binh khí, nhạc cụ, đồ ngọc, đồ sơn mài và nhiều vật dụng quý giá. Nổi tiếng nhất là bộ chuông đồng Tăng Hầu Ất, một trong những thành tựu tiêu biểu của nghệ thuật đúc đồng và âm nhạc Trung Quốc cổ đại.
Tuy nhiên, bên cạnh những nhạc cụ tinh xảo, giới khảo cổ còn đặc biệt chú ý đến nhóm binh khí có cấu tạo khác thường. Trong số đó có bảy chiếc Thù (殳), loại vũ khí từng khiến các nhà nghiên cứu gặp khó khăn khi xác định hình dáng và chức năng chính xác.
7 binh khí kỳ lạ hé lộ vũ khí cổ xưa
Thù là một loại binh khí cán dài, được sử dụng tại Trung Quốc từ thời cổ đại. Theo những ghi chép lịch sử, loại vũ khí này có thể bắt nguồn từ những cây gậy gỗ được con người sử dụng trong hoạt động săn bắt và tự vệ. Qua quá trình phát triển, những cây gậy đơn giản dần được cải tiến thành binh khí phục vụ chiến đấu.
Thời Xuân Thu – Chiến Quốc, kỹ thuật luyện kim và đúc đồng phát triển mạnh, tạo điều kiện để người thợ chế tác những loại vũ khí có cấu tạo phức tạp hơn. Các binh khí Thù được phát hiện trong mộ Tăng Hầu Ất có phần cán dài, kết hợp nhiều vật liệu như gỗ, tre, sợi tơ và đồng.
Đáng chú ý, một số hiện vật có đầu kim loại mang hình dạng ba cạnh sắc, khác với quan niệm trước đây cho rằng Thù chỉ là loại gậy dài không có lưỡi. Phát hiện này góp phần chứng minh binh khí Thù từng tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau, bao gồm cả loại có lưỡi sắc và loại chủ yếu dùng để đánh, đập. Một số mẫu có chiều dài khoảng 3,4 m, cho thấy đây là loại vũ khí có tầm hoạt động tương đối lớn.
Chi tiết quan trọng nhất nằm ở những dòng chữ được đúc trực tiếp trên thân kim loại. Trong 7 chiếc Thù được phát hiện, ba hiện vật có phần lưỡi dài mang dòng chữ cổ với nội dung có thể hiểu là "Binh khí Thù dùng cho Tăng Hầu". Đây là bằng chứng đặc biệt có giá trị vì tên gọi của loại vũ khí được ghi ngay trên hiện vật.
Trước đó, giới nghiên cứu từng gặp khó khăn khi đối chiếu mô tả trong thư tịch cổ với những binh khí được khai quật. Năm 1955, tại một ngôi mộ thuộc huyện Thọ, tỉnh An Huy, các nhà khảo cổ từng phát hiện loại vũ khí tương tự nhưng ban đầu xác định là giáo ba cạnh.
Chỉ sau khi đối chiếu với những hiện vật có minh văn tại mộ Tăng Hầu Ất, các nhà nghiên cứu mới có thêm cơ sở để nhận diện chính xác loại binh khí này. Những phát hiện trên cho thấy tư liệu chữ viết và hiện vật khảo cổ có thể bổ sung cho nhau, giúp giải quyết các vấn đề lịch sử tồn tại trong thời gian dài.
Kỹ thuật chế tác binh khí khiến hậu thế kinh ngạc
Không chỉ có hình dáng đặc biệt, những chiếc Thù còn phản ánh trình độ chế tác vũ khí của người Trung Quốc cách đây hơn hai thiên niên kỷ. Phần cán được chế tạo theo kỹ thuật kết hợp nhiều lớp vật liệu. Người thợ sử dụng lõi gỗ, gia cố bên ngoài bằng những thanh tre, sau đó quấn sợi và phủ sơn để tăng độ bền. Một số cán có tiết diện tám cạnh, giúp tạo kết cấu tương đối chắc chắn. Phần đầu bằng đồng được chế tác thành những hình dạng khác nhau, trong đó có loại sở hữu nhiều cạnh sắc và cấu trúc hỗ trợ khả năng đâm, đánh.
Sự kết hợp giữa cán dài và đầu kim loại cho thấy người xưa đã chú trọng cả độ bền, tầm với và khả năng sử dụng của binh khí. Tuy nhiên, hiệu quả thực chiến cụ thể của từng mẫu vẫn cần được đánh giá thông qua nghiên cứu cấu tạo và đối chiếu với tư liệu quân sự cùng thời.
Sự tồn tại của những chiếc Thù có lưỡi sắc chứng minh loại binh khí này đa dạng hơn những mô tả thường gặp trong một số tài liệu cổ. Phát hiện cũng góp phần làm rõ sự phát triển của kỹ thuật quân sự thời Chiến Quốc, giai đoạn các nước chư hầu liên tục cải tiến trang bị chiến đấu. Đặc biệt, những dòng chữ khắc trên hiện vật đã trở thành bằng chứng trực tiếp giúp xác định tên gọi và đặc điểm của loại vũ khí từng gây tranh luận.
