Nỗ lực của châu Âu
Trước áp lực an ninh gia tăng và mong muốn giảm phụ thuộc vào kho vũ khí của Mỹ, các cường quốc quân sự châu Âu đang nỗ lực tự chủ công nghệ đòn đánh tầm xa và siêu vượt âm.
Tuy nhiên, hành trình này gặp nhiều trở ngại lớn khi đặt cạnh nền tảng công nghệ sẵn có cùng thể chế quốc phòng vận hành qua nhiều thập kỷ của Nga.
Theo Politico, Anh và Đức đang phối hợp triển khai chương trình phát triển vũ khí tầm xa mang tên Đòn đánh Chính xác Sâu (Deep Precision Strike - DPS).
Mục tiêu của dự án là chế tạo các dòng tên lửa hành trình tàng hình và thiết bị lượn siêu vượt âm có khả năng tiêu diệt mục tiêu ở khoảng cách trên 2.000 km. Khả năng tập kích chiều sâu này giúp quân đội châu Âu sở hữu năng lực tác chiến tự chủ mà không cần phụ thuộc vào hệ thống tên lửa của Mỹ.
Trong sự phân công này, phía Anh đảm nhận nghiên cứu nhánh tên lửa hành trình cải tiến. Dòng tên lửa này sử dụng thiết kế bay men theo tầm thấp để qua mặt các lưới radar cảnh giới hiện đại của đối phương, với mốc đưa vào trực chiến dự kiến từ năm 2032.
Về phần mình, Đức dẫn dắt nhánh phát triển vũ khí siêu vượt âm. Tầng tên lửa đẩy sẽ đưa thiết bị lượn chiến đấu lên độ cao lớn, sau đó phân tách để đầu đạn lao xuống mục tiêu với tốc độ gấp nhiều lần vận tốc âm thanh. Giới quân sự Đức kỳ vọng đưa tổ hợp này vào biên chế trước năm 2035.
Về mặt tài chính, chính quyền Anh đã phê duyệt khoản kinh phí 770 triệu bảng cho chương trình tên lửa trong 4 năm. Chính phủ Đức đưa vào dự toán ngân sách con số dài hạn hơn 9 tỷ euro.
Tại Triển lãm Hàng không Farnborough diễn ra vào tháng 6/2026, mô hình thiết bị lượn siêu vượt âm thuộc DPS lần đầu tiên đã trình làng. Cả hai dòng vũ khí ở giai đoạn đầu dự kiến triển khai từ bệ phóng mặt đất với tầm bắn tối thiểu trên 2.000 km, đồng thời mở ra khả năng tích hợp lên các nền tảng phóng trên không hoặc trên biển trong tương lai.
Để tìm kiếm phương án tối ưu cho nhánh vũ khí siêu vượt âm, Bộ Quốc phòng Đức dự kiến đến năm 2029 sẽ trao hợp đồng chế tạo các phiên bản thử nghiệm cạnh tranh trực diện cho hai đơn vị: một bên là tập đoàn chế tạo tên lửa kỳ cựu MBDA, và bên còn lại là Hypersonica – startup liên doanh Anh - Đức với quy mô nhỏ hơn nhiều. Cả hai mẫu thiết kế sẽ trải qua các đợt bắn thử thực tế trước khi Berlin chốt thầu chính thức.
Vì sao Nga vượt xa châu Âu về vũ khí siêu vượt âm?
Sự chật vật của châu Âu trong việc hiện thực hóa các dòng vũ khí siêu vượt âm trở nên rõ nét hơn khi so sánh với tiến độ mà Nga đã đạt được. Việc Điện Kremlin đưa các dòng khí tài như Avangard hay Zircon vào trực chiến từ cách đây nhiều năm xuất phát từ nhiều yếu tố thuận lợi.
Trước hết là di sản công nghệ kế thừa từ thời Liên Xô. Nga thụ hưởng trọn vẹn nền tảng nghiên cứu động cơ phản lực dòng thẳng (Ramjet/Scramjet) và công nghệ vật liệu chịu nhiệt cực lớn đã được phát triển từ thập niên 1970–1980 trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.
Các hệ thống vũ khí siêu vượt âm hiện đại của Moscow bản chất là sự kế thừa và hoàn thiện trên một bộ khung tri thức vững chắc. Trái lại, châu Âu gần như phải bắt đầu nghiên cứu lại từ đầu ở mảng công nghệ chuyên sâu này.
Thứ hai nằm ở quy trình phê duyệt và thể chế tài chính. Các dự án của châu Âu luôn phải trải qua quy trình đấu thầu phức tạp, thủ tục phê duyệt ngân sách kéo dài qua nhiều quốc gia thành viên và chịu sự tranh chấp lợi ích giữa các tập đoàn truyền thống với các startup tân tiến.
Trong khi đó, Nga tập trung toàn bộ nguồn lực quốc gia cho các tổ hợp công nghiệp quốc phòng theo cơ chế mệnh lệnh hành chính tập trung, giúp rút ngắn tối đa khoảng thời gian từ bản vẽ thiết kế đến sản phẩm thực tế ngoài trường bắn.
Thứ ba là sự khác biệt về triết lý thiết kế và thử nghiệm. Giới quân sự Nga sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao và đưa các sản phẩm thử nghiệm ra bắn thực tế từ rất sớm để liên tục điều chỉnh kỹ thuật.
Ngược lại, phía châu Âu phụ thuộc nhiều hơn vào các mô hình mô phỏng kỹ thuật số, bị ràng buộc bởi các quy chuẩn kiểm soát linh kiện nghiêm ngặt cùng các tiêu chuẩn an toàn khắt khe, khiến tiến độ triển khai bị kéo dài nhiều năm.
Cuối cùng là hệ thống hạ tầng bãi thử nghiệm. Nga nắm trong tay các chuỗi bãi thử tên lửa siêu vượt âm quy mô khổng lồ nằm sâu trong nội địa như Kura hay Kapustin Yar, bảo đảm không gian rộng lớn để đánh giá các đòn hỏa lực tầm xa.
Trong khi đó, châu Âu hoàn toàn thiếu hụt hạ tầng thử nghiệm chuyên dụng, phải dựa vào các bãi thử quy mô khiêm tốn như tại Na Uy và chịu hạn chế lớn về không gian thử nghiệm. Điều này khiến tiến trình đưa vũ khí siêu vượt âm từ thử nghiệm đến biên chế thực chiến tiếp tục là một bài toán hóc húa kéo dài đối với các cường quốc phương Tây.
