Mất khả năng nói sau 24 lần phẫu thuật vẫn dùng chữ viết giúp trẻ đến trường; 10 năm đứng lớp với giấc mơ giúp 1 triệu người học tiếng Anh miễn phí

Những dòng chữ thay tiếng nói giúp trẻ khó khăn tiếp tục đến trường

Có một thời gian, để gõ được vài dòng trên chiếc điện thoại nhỏ, Nguyễn Tài Nam phải lấy ngón trỏ bàn tay trái đỡ ngón giữa bàn tay phải bị liệt gõ từng chữ để viết những dòng trạng thái, chú thích về các hoàn cảnh khó khăn trên trang facebook cá nhân. Nam viết về nạn nhân bị điện giật, một em bé mắc ung thư máu, bệnh nhân đang cần nhóm máu hiếm hay một gia đình gặp cảnh khó khăn... với hy vọng giúp đỡ những mảnh đời bất hạnh nhưng chưa lần nào kêu gọi mọi người giúp mình.

Nam sinh năm 1990 tại Đắk Lắk trong một gia đình nông dân có ba anh em. Năm 1999, khi đang học lớp 4, những khối u bắt đầu xuất hiện trên cơ thể. Anh được chẩn đoán mắc u sợi thần kinh và từ đó bước vào hành trình điều trị kéo dài hơn hai thập kỷ. Đến năm 2024, Nam đã trải qua 24 lần phẫu thuật. Di chứng khiến tay chân teo yếu, anh mất thính giác, không thể nói và việc đi lại ngày càng khó khăn.

Có thời điểm Nam tự di chuyển bằng xe lăn nhưng khi sức khỏe yếu dần, cha phải cõng Nam mỗi khi cần đi xa. Mẹ Nam cũng từng phải phẫu thuật thoát vị đĩa đệm và xương khớp háng. Nam từng thừa nhận mỗi lần bước vào phòng mổ, ngoài nỗi sợ đau đớn còn có nỗi sợ mình sẽ trở thành gánh nặng khi cha mẹ ngày một già yếu.

Nhưng cũng chính những năm tháng gắn với bệnh viện đã đưa Nam đến gần hơn với lòng tốt của những người xa lạ. Trong quãng thời gian dài điều trị, anh từng được các nhóm thiện nguyện và những tấm lòng hảo tâm giúp đỡ. Nam kể rằng chính sự sẻ chia ấy khiến anh nghĩ đến những người cũng đang ở trong hoàn cảnh khó khăn như mình và tự hỏi, liệu bản thân còn có thể làm được điều gì cho họ.

Anh không chờ khỏi bệnh rồi mới bắt đầu giúp đỡ người khác. Năm 2016, Nam thành lập Nhóm thiện nguyện "Ea Kao - Vòng tay yêu thương" với 15 thành viên. Từ những chuyến trao quà ban đầu, nhóm dần tìm đến nhiều vùng sâu, vùng xa ở Tây Nguyên, nơi có những gia đình mà nỗi lo cơm áo thường đi trước cả chuyện học hành của con trẻ. Càng đi nhiều, Nam và các thành viên càng gặp những em nhỏ mồ côi, khuyết tật, có cha mẹ mất khả năng lao động hoặc sống trong những gia đình chỉ cần thêm một biến cố là việc học có thể dừng lại.

Từ những lần gặp gỡ ấy, "Nâng bước em đến trường" được duy trì theo hướng kết nối người đỡ đầu với từng trường hợp cụ thể. Trước khi hỗ trợ, nhóm phối hợp tìm hiểu điều kiện sinh hoạt, học tập và hoàn cảnh gia đình; sau đó kết nối nguồn lực để hỗ trợ học tập và sinh hoạt theo tháng.

Trong giai đoạn 2021-2026, dự án huy động 300 triệu đồng từ nguồn xã hội hóa, hỗ trợ 100 trẻ mồ côi và học sinh yếu thế; trong đó 100% các em được tiếp tục đến trường. Từ Ea Kao, mô hình đang hướng tới mở rộng sang nhiều địa bàn khó khăn khác ở Đắk Lắk và Tây Nguyên, đồng thời kết nối thêm trường nghề, đoàn thể và các đơn vị hỗ trợ để đồng hành với trẻ trên chặng đường dài hơn.

Giấc mơ giúp 1 triệu người Việt học tiếng Anh

Phan Gia Huy không bắt đầu câu chuyện của mình bằng một nền tảng học trực tuyến. Từ năm 2010, bên cạnh công việc toàn thời gian trong lĩnh vực tuyển dụng, anh dành thời gian dạy tiếng Anh miễn phí tại nhà thờ, nhà chùa, trại trẻ mồ côi, nhà sinh hoạt cộng đồng và các câu lạc bộ. Hơn 10 năm đứng lớp giúp Huy gặp hàng nghìn người học có hoàn cảnh khác nhau, nhưng cũng khiến anh nhận ra một giới hạn rất rõ: Nhiều người muốn học nhưng không thể theo lịch cố định vì khoảng cách, công việc hoặc chi phí.

Huy vẫn nhớ lời người cố vấn từng nói: "Every life helped is a life changed", mỗi cuộc đời được giúp đỡ là một cuộc đời được thay đổi. Nhưng nếu muốn sự thay đổi ấy đến với nhiều người hơn, lớp học cũng cần bước ra khỏi giới hạn của bốn bức tường.

Từ suy nghĩ đó, ARLTS (Academic Resources for Language Learners and Teachers) được xây dựng như một nền tảng học tiếng Anh phi lợi nhuận. Người học có thể mở trên điện thoại hoặc máy tính, luyện tập mà không bắt buộc tạo tài khoản và không phải trả phí. Giáo viên cũng có thể sử dụng nền tảng để tạo lớp, thêm học sinh và theo dõi quá trình luyện tập.

ARLTS hiện có 10 hoạt động học, 12 trò chơi, 6 bài kiểm tra từ vựng cùng thư viện cá nhân để lưu những nội dung cần ôn lại. Học sinh phổ thông có thể luyện từ vựng, nghe và phát âm để bổ trợ cho việc học trên lớp, còn sinh viên và người đi làm có thể luyện ở trình độ B2, C1 và kiểm tra năng lực theo khung CEFR.

Sau 118 ngày hoạt động, từ ngày 1/7 đến 25/10/2026, ARLTS ghi nhận 6.785 người dùng, trong đó 1.057 người học và 50 giáo viên đã tạo tài khoản. Người dùng đã thực hiện khoảng 347.400 lượt hoạt động học tập. Một gia sư đánh giá ARLTS là "công cụ hỗ trợ vững chắc" và cho biết lựa chọn nền tảng bởi sự nghiêm túc, trong khi người học chia sẻ rằng, cách luyện từ trên ARLTS giúp mình nhiều hơn trong việc sử dụng vốn từ đã học.

Những phản hồi của người học giúp nhóm tiếp tục điều chỉnh nền tảng sát hơn với nhu cầu thực tế. Khi một học sinh ở thành phố hay một người học tại tỉnh xa đều có thể tiếp cận cùng hệ thống bài luyện mà không mất phí, khoảng cách về điều kiện học tập giữa các khu vực cũng phần nào được thu hẹp.

Mục tiêu của Gia Huy và những người đồng hành là đưa cơ hội học tiếng Anh miễn phí tới ít nhất 1 triệu người Việt. ARLTS đã có người dùng trên toàn quốc và dự kiến kết nối thêm với giáo viên, trường học ở các địa phương để nền tảng đến gần hơn với học sinh còn ít điều kiện học bổ trợ. Sau Việt Nam, dự án hướng tới Lào và Campuchia, đồng thời sẵn sàng chia sẻ cách vận hành với những trường học, trung tâm và tổ chức xã hội muốn mở rộng cơ hội học tập miễn phí.

Từ một người đã dành hơn 10 năm đứng lớp, Gia Huy đang cùng những người đồng hành tìm cách để một lớp học có thể đi xa hơn. Giấc mơ 1 triệu người học vì thế không chỉ nằm ở một con số, mà mong muốn để học sinh ở tỉnh xa, sinh viên chưa có điều kiện học thêm hay người đi làm muốn bắt đầu lại với tiếng Anh đều có thể mở điện thoại và tìm thấy một địa chỉ tin cậy để luyện tập mà không phải cân nhắc mình có đủ tiền để bắt đầu hay không.

"Hợp lực cộng đồng" để việc làm ý nghĩa thêm người đồng hành, sáng kiến hữu ích chạm tới nhiều người hơn

Câu chuyện của Nguyễn Tài Nam cho thấy tinh thần "Hợp lực cộng đồng" đôi khi bắt đầu từ chính việc một người hiểu rất rõ mình không thể làm tất cả. Nam không thể tự đi đến từng buôn làng hay trực tiếp theo sát mọi em nhỏ, nhưng những dòng chữ của anh đã kết nối được những người có thể cùng làm. Người góp kinh phí đỡ đầu, người tới tận nơi tìm hiểu hoàn cảnh, nhà trường và địa phương hỗ trợ kết nối, các thành viên trong nhóm thay nhau theo sát từng trường hợp. Mỗi người một phần việc, nhưng cùng hướng tới một mục tiêu: Để hoàn cảnh khó khăn không khiến một đứa trẻ phải dừng việc học giữa chừng.

Đó cũng là tinh thần mà Human Act Prize 2026 với chủ đề "Hợp lực cộng đồng" muốn lan tỏa. Giá trị không nằm ở việc có bao nhiêu người cùng xuất hiện trong một hoạt động, mà ở chỗ những nguồn lực khác nhau có tìm được đúng nơi đang cần hay không. Với "Nâng bước em đến trường", một khoản hỗ trợ, một chuyến khảo sát hay một người nhận đỡ đầu chỉ thực sự có ý nghĩa khi những phần việc ấy được kết nối và đồng hành để một em nhỏ tiếp tục đến lớp qua từng năm học.

Nếu câu chuyện của Nam cho thấy sức mạnh của những người cùng chung tay thì hành trình của Phan Gia Huy lại mở ra một cách khác để biến năng lực của mỗi người thành giá trị cho cộng đồng. Từ hơn 10 năm dạy tiếng Anh miễn phí, Huy nhìn thấy một bài toán rất cụ thể: Ngoài những lớp học mình trực tiếp đứng lớp vẫn còn rất nhiều người muốn học nhưng gặp rào cản chi phí, thời gian hay khoảng cách. Anh cùng những người đồng hành đưa kinh nghiệm giảng dạy, chuyên môn tiếng Anh và công nghệ vào ARLTS, để những lớp học thiện nguyện có thể mở rộng thành một nền tảng học tiếng Anh miễn phí, phục vụ nhiều người hơn.

Quanh chúng ta vẫn còn nhiều người đang âm thầm tạo ra những cơ hội như thế, đôi khi từ một lớp học nhỏ, một ứng dụng công nghệ hay một ý tưởng chưa từng được nhiều người biết tới. Nếu bạn đang trực tiếp thực hiện một dự án tạo giá trị cho cộng đồng, có thể chủ động đăng ký tham gia Giải thưởng Hành động vì Cộng đồng - Human Act Prize 2026. Nếu bạn biết một cá nhân, tổ chức hay sáng kiến đang bền bỉ tạo ra thay đổi tích cực, hãy gửi đề cử để những việc làm ấy có thêm cơ hội được ghi nhận và kết nối với những người sẵn sàng cùng góp sức.