Khi nhiệt độ giảm xuống, người dân Kiev - thủ đô Ukriane - đang lo sợ một mùa đông có thể khắc nghiệt hơn mùa đông năm ngoái.
Các cuộc tấn công của Nga, bao gồm việc sử dụng rộng rãi các máy bay không người lái phản lực nhanh hơn và khó đánh chặn hơn, khiến người dân địa phương lo sợ không chỉ về nguồn điện của thành phố mà còn về hệ thống sưởi ấm, hệ thống thoát nước và nguồn cung cấp thực phẩm.
Vào ngày 3/11, Kiev phải hứng chịu cuộc tấn công quy mô lớn nhất vào cơ sở hạ tầng năng lượng trong cả năm, khiến người dân buộc phải sắp xếp cuộc sống của mình theo lịch trình hàng ngày của các cuộc tập kích và mất điện.
Nhiều người lo sợ rằng điều tồi tệ nhất vẫn chưa đến với những đợt sương giá và đang tích trữ thực phẩm, nước uống, pin và đèn pin.
"Kiev chưa sẵn sàng cho mùa đông này, và mọi chuyện sẽ rất khó khăn đối với chúng tôi," Sofia Hohol, 22 tuổi, nói với tờ Kyiv Independent.
Thực trạng mới của thủ đô Ukraine
Oleksandr Gramatskiy, 49 tuổi, đã sống ở Kiev gần như cả đời. Sau khi mẹ anh, 86 tuổi, bị gãy chân vài tuần trước, anh và vợ đã lái xe đưa mẹ đến nhiều cuộc hẹn khám bác sĩ, băng qua Cầu Bắc của thành phố, nơi vừa trở thành một trong những mục tiêu tấn công gần đây nhất của Nga.
Nhưng phần khó khăn nhất, theo như Gramatskiy nhận ra, là đưa mẹ anh về căn hộ tầng 13 của bà.
Sau một trong những lần khám bác sĩ, họ đã phải đậu xe hơn bốn tiếng đồng hồ trước tòa nhà chung cư cao tầng của mẹ anh, chờ điện có lại để có thể đi thang máy.
"Tôi nghĩ mình sẽ phải bế bà; tôi thậm chí đã thử một lần, nhưng điều đó là không thể," Gramatskiy nói.
Mẹ anh không thể ra khỏi căn hộ một mình vì mất điện đột ngột xảy ra gần như mỗi ngày.
Người dân đi bộ băng qua Cầu Nam sau khi cây cầu bị hư hại do một cuộc tấn công tên lửa của Nga. Ảnh: The Kyiv Independent
Vào những ngày phải đưa mẹ đến bệnh viện, Gramatskiy lo lắng không biết sẽ mất bao lâu để mẹ hồi phục và bao giờ anh mới có thể trở về nhà.
"Có lần, tôi thậm chí còn vi phạm lệnh giới nghiêm vì chuyện này. Tôi phải kể cho mọi cảnh sát dừng xe tôi trên đường về nhà về tình huống khó khăn của mẹ tôi."
Cư dân khắp thành phố đều phải đối mặt với sự không thể đoán trước tương tự. Lịch trình thường chỉ được công bố một ngày trước đó, và luôn có nguy cơ xảy ra sự cố mất điện khẩn cấp ngoài dự kiến do các cuộc không kích mới của Nga.
Olha, 40 tuổi, là mẹ của hai đứa con, đang lo lắng về mùa đông sắp tới. Nỗi sợ hãi của cô còn lan rộng đến khả năng thiếu hụt các nhu yếu phẩm hàng ngày khác — thực phẩm và nước uống.
Bên cạnh các cơ sở năng lượng, Nga đã bắt đầu nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng hậu cần của Ukraine, tấn công các kho hàng và trung tâm phân phối siêu thị. Tại các cửa hàng trên khắp Kiev, một số mặt hàng thực phẩm đã bắt đầu biến mất khỏi kệ.
Thấy vậy, Olha hoảng sợ, lo rằng các con của mình sẽ không có đủ ăn trong mùa đông sắp tới.
"Tôi không biết chuyện gì đã xảy ra với mình; tôi chỉ bắt đầu vơ vét mọi thứ ở siêu thị vì sợ chúng tôi sẽ không còn thức ăn nữa", cô nói với tờ Kyiv Independent.
"Giờ tôi có lượng hàng hóa gấp đôi hoặc gấp ba lần. Tôi phải bắt đầu sử dụng ban công làm kho chứa rau đóng hộp, gạo và bình nước."
Olha bật cười khi nhớ lại hành vi của mình trong những khoảnh khắc đó. Nhưng khi nói về mùa đông sắp tới, nụ cười của cô nhanh chóng biến mất.
"Tôi biết việc mua nhiều thực phẩm như vậy là không nên, nhưng bây giờ, trong tình hình hiện tại, bạn không bao giờ biết trước được điều gì sẽ xảy ra," cô nói.
Olha đã cho Kyiv Independent xem một bức ảnh chụp ban công nhà cô. Ít nhất bốn thùng nước lớn, hàng chục lon thiếc và các bao ngũ cốc các loại được đặt cạnh chiếc xe đạp của con cô.
"Cá nhân tôi thấy, (những nguồn cung cấp thực phẩm này) giúp tôi ngủ ngon hơn vào ban đêm," Olha nói.
Khó khăn chồng chất
Đối với nhiều người, nỗi lo sợ về những tháng sắp tới bắt nguồn từ trải nghiệm kinh hoàng của mùa đông năm ngoái.
"Năm ngoái, nhà mẹ tôi không có hệ thống sưởi trong gần một tháng rưỡi. Có lúc, các lò sưởi hầu như không ấm lên chút nào," Yuliia, 35 tuổi, kể với tờ Kyiv Independent về cách gia đình cô đã vượt qua mùa đông năm ngoái.
"Hoàn toàn không có nước nóng cho đến tận mùa hè," Yuliia nói thêm.
Khi miêu tả cuộc sống ở Kiev, cô ấy thẳng thắn nói: "Nó thật tàn khốc."
Nhưng có những dấu hiệu cho thấy mùa đông mới sẽ mang đến những thách thức khó khăn hơn nữa, vì chiến thuật của Nga đã thay đổi so với năm ngoái.
Lưới điện của Ukraine đang đối mặt với mối đe dọa ngày càng tăng từ các máy bay không người lái phản lực, vốn khó bắn hạ hơn so với các mẫu Shahed cũ.
Các nhân viên cứu hộ làm việc tại hiện trường vụ tấn công của Nga ở Kiev. Ảnh: The Kyiv Independent
Olena Pavlenko, chủ tịch của DiXi Group, một viện nghiên cứu năng lượng có trụ sở tại Kiev, nói rằng máy bay không người lái chạy bằng động cơ phản lực của Nga "đã thay đổi cuộc chơi ở một mức độ nào đó" vì chúng rẻ hơn để sản xuất so với tên lửa và có thể "phá hủy nhiều cơ sở hạ tầng phát điện phân tán hơn".
Trong khi tiếp tục các cuộc tấn công vào các nhà máy điện và trạm biến áp, Nga cũng bắt đầu tấn công các đường dây tải điện, khiến người dân bị mất điện trong thời gian dài cho đến khi việc sửa chữa được hoàn tất.
Những bộ tản nhiệt lạnh ngắt và những ngôi nhà tối tăm có lẽ vẫn sẽ là những mối lo ngại chính trong mùa đông này, nhưng một cuộc khủng hoảng khác đang đến gần — đó là vấn đề nước thải .
Hệ thống xử lý nước thải của Kiev hoàn toàn phụ thuộc vào điện. Nếu không có điện, quá trình xử lý nước thải sẽ ngừng lại và nước thải từ thành phố không thể được vận chuyển đến các nhà máy xử lý nước thải.
Người ta lo ngại rằng nước thải ứ đọng có thể gây ngập lụt thành phố, dẫn đến khủng hoảng vệ sinh môi trường tại một thành phố có 3 triệu dân, tương đương với quy mô của Berlin.
"Vận chuyển và xử lý nước thải là một thách thức lớn đối với các công ty cấp nước. Thiết bị đang cũ đi, và việc thiếu điện để bơm có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng", ông Oleksandr Skhin, giám đốc Hiệp hội các công ty cấp nước của Ukraine, nói.
Và tình trạng mất nước cũng trở thành chuyện thường ngày đối với người dân Kiev, với những gián đoạn sau vụ tấn công tên lửa đạn đạo ngày 3/11 được coi là " nghiêm trọng nhất " mà thành phố từng chứng kiến kể từ khi xung đột bắt đầu.
Tình thế căng như dây đàn
Bất chấp những khó khăn năm ngoái, nhiều người dân địa phương — và cả những nhân vật quan trọng trong chính phủ trung ương — cho rằng chính quyền Kiev vẫn chưa thực sự rút ra bài học.
Ngày 6/11, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết, trong số tất cả các thành phố và khu vực, Kiev đang trải qua tình trạng mất điện tồi tệ nhất do chính quyền thành phố không chuẩn bị chu đáo cho mùa đông.
Ông Zelensky phát biểu riêng vào ngày 13/10 rằng: "Ở hầu hết các vùng của Ukraine, bao gồm cả các khu vực biên giới và tiền tuyến, các kế hoạch ứng phó đã được thực hiện hiệu quả hơn so với ở thủ đô."
Thị trưởng Kiev Vitali Klitschko đã phản bác, nói rằng chính phủ trung ương đã không phê duyệt kế hoạch phục hồi của Kiev trong gần sáu tháng.
Thị trưởng Kiev Vitali Klitschko đi thị sát sau vụ tấn công của Nga. Ảnh: Kyiv Independent
Đầu tháng 9, báo Kyiv Independent đưa tin về việc chuẩn bị cho mùa đông chưa đầy đủ khi một số người dân địa phương vẫn còn ở bãi biển. Nhưng khi ngày càng ngắn lại và trời càng lạnh, vấn đề này càng trở nên cấp bách hơn.
Hàng trăm người đã tập trung trước tòa thị chính vào ngày 17/10 để bày tỏ sự thất vọng với chính quyền thành phố và yêu cầu thị trưởng Kiev từ chức khỏi vị trí mà ông đã nắm giữ từ năm 2014.
"Hầu như ngày nào, khi đi làm, tôi cũng nhìn thấy cái lỗ trên nhà mình và sự thiếu hành động của chính quyền", Hohol, một nhà phân tích kinh doanh trong khu vực công, người đã tham gia cuộc biểu tình, cho biết.
Tòa nhà nơi cô sinh sống đã bị tấn công bằng máy bay không người lái hồi tháng 6 năm ngoái, nhưng cô cho biết chính quyền vẫn chưa tiến hành sửa chữa cần thiết hoặc làm bất cứ điều gì khác để giúp đỡ.
"Tôi nghĩ rằng chính quyền thành phố đã không chuẩn bị cho mùa đông, bởi vì tôi nhận thấy, ví dụ, nhà máy nhiệt điện kết hợp (CHP) của quận chúng ta vẫn bị hư hại hoàn toàn," một người tham gia biểu tình khác, Yelyzaveta Semko, 27 tuổi, cho biết.
Việc sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hại là một điểm gây tranh cãi khác ở Kiev. Ông Klitschko cho biết hôm 6/5 rằng chính phủ trung ương đang giữ lại các khoản tiền đã hứa để sửa chữa nhà máy điện CHP-5 của Kyiv sau khi nhà máy này bị hư hại trong các cuộc tấn công của Nga vào mùa đông năm ngoái.
Khi mùa đông đến gần, Yelyzaveta không biết điều gì đang chờ đợi mình.
"Chúng ta nên làm gì với mùa đông? Liệu chúng ta có hệ thống sưởi ấm không? Chính quyền vẫn chưa đưa ra câu trả lời hợp lý nào", bà nói với tờ Kyiv Independent.
Semko cho biết cô và những người hàng xóm đã quyên góp tiền để mua máy phát điện vì niềm tin của họ vào nguồn cung cấp điện của thành phố ngày càng giảm sút.
Vấn đề hầm trú ẩn cũng ngày càng trở nên cấp bách hơn khi Nga tăng cường các cuộc tấn công vào Kiev.
"Nơi tôi sống chỉ có một tầng hầm thường xuyên bị ngập lụt, và không có nơi trú ẩn an toàn nào gần đó cả," Semko nói.
Vào tháng 9, ông Klitschko cam kết rằng trong vòng một tháng, sẽ có tới 50 trạm chờ di động được thiết lập gần các điểm dừng phương tiện giao thông công cộng thiếu trạm chờ cố định.
Lời hứa đó trở nên vô nghĩa khi chính quyền thành phố Kiev vài tuần sau đó tuyên bố rằng chỉ có 14 nơi trú ẩn sẽ được chuyển đến — trước cuối năm.
"Chính quyền thành phố đang phân bổ ngân sách cho một số khoản chi tiêu không cần thiết trong thời chiến, như xây dựng một số trạm xe buýt bằng kính, lát lại vỉa hè, v.v.", Semko than thở, tay cầm tấm biển có dòng chữ "Chúng ta cần nơi trú ẩn, chứ không phải trạm xe buýt bằng kính".
Cảm thấy thành phố của họ chưa sẵn sàng đối phó với những thách thức của mùa đông sắp tới, một số cư dân đã quyết định rời khỏi Kiev.
Trong một cuộc phỏng vấn với AFP ngày 8/10, ông Klitschko thậm chí còn đề xuất rằng những người có thể tạm thời di dời nên làm như vậy để giảm bớt áp lực cho thành phố.
Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể, hoặc sẵn lòng, từ bỏ cuộc sống của mình ở đây.
"Toàn bộ cuộc sống của tôi đều ở đây, trường học của các con trai tôi, ông bà của chúng, căn hộ của chúng tôi. Tôi không thể tưởng tượng được việc phải bỏ lại tất cả mọi thứ, nhưng tôi không biết mình có thể chịu đựng được như thế này bao lâu nữa," Olha nói.
