Địa chấn chính trị Mỹ: Đảng Dân chủ lật ngược thế cờ, sức ép với ông Trump và triển vọng quan hệ Việt - Mỹ

Đảng Dân chủ giành chiến thắng áp đảo, kiểm soát cả hai viện.

Tính đến thời điểm hiện tại 11.11, tại Hạ viện, đảng Dân chủ giành được 255/435 ghế. Tại Thượng viện, đảng này giành được khoảng 54/100 ghế. Hiện việc kiểm phiếu tại một số nơi vẫn chưa kết thúc.

Chiến thắng của đảng Dân chủ không chỉ giúp họ kiểm soát cả hai viện mà còn mở rộng ảnh hưởng tại các bang và thành trì truyền thống của đảng Cộng hòa, gồm Texas, Kansas, Iowa, Ohio và Nam Carolina. Tổng thống Donald Trump đã thừa nhận thất bại.

Phát biểu tại cuộc họp báo sau khi kết thúc bầu cử, ông Hakeem Jeffries, lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện từ năm 2023, kế nhiệm bà Nancy Pelosi và là người Mỹ gốc Phi đầu tiên lãnh đạo một đảng lớn tại Quốc hội Mỹ, nói: "Đây không đơn thuần là một làn sóng xanh, mà là một cơn sóng thần của nước Mỹ".

Bầu cử giữa kỳ Quốc hội Mỹ là gì?

Bầu cử giữa kỳ Quốc hội Mỹ được tổ chức 2 năm một lần, vào ngày thứ Ba đầu tiên của tháng 11, đúng vào thời điểm giữa nhiệm kỳ 4 năm của Tổng thống.

Tại Hạ viện, toàn bộ 435 ghế được bầu lại. Các hạ nghị sĩ có nhiệm kỳ 2 năm.

Tại Thượng viện, khoảng 1/3 số ghế được bầu lại, thường là 33 hoặc 34 ghế. Trong một số năm đặc biệt, con số này có thể lên tới 35 ghế trong tổng số 100 ghế. Các thượng nghị sĩ có nhiệm kỳ 6 năm.

Ở cấp bang và địa phương, cử tri bầu thống đốc tại khoảng 36 bang, các chức vụ trong cơ quan lập pháp bang cùng nhiều vị trí quan chức địa phương khác.

Bầu cử giữa kỳ định hình lại tương quan quyền lực tại Quốc hội. Mặc dù Tổng thống Mỹ có quyền hạn rộng lớn và có thể quyết định nhiều vấn đề thông qua các sắc lệnh hành pháp, ông vẫn thường cần sự chấp thuận của Quốc hội để thực hiện những sáng kiến quan trọng.

Do đó, Tổng thống Trump sẽ dễ dàng theo đuổi chính sách của mình hơn nếu đảng Cộng hòa kiểm soát cả hai viện của Quốc hội. Ngược lại, nếu đảng Dân chủ giành được đa số tại ít nhất một trong hai viện, thậm chí cả hai, Tổng thống sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc thực hiện chương trình nghị sự về cả đối nội lẫn đối ngoại.

Nếu đảng của Tổng thống mất quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện Quốc hội, ông sẽ gặp nhiều trở ngại trong việc thông qua các dự luật, chính sách hoặc bổ nhiệm nhân sự.

Phe đối lập nắm quyền kiểm soát Quốc hội có thể thúc đẩy các cuộc điều tra hoặc cản trở chương trình nghị sự của Nhà Trắng. Vì vậy, kết quả bầu cử giữa kỳ có tác động lớn đến nền chính trị Mỹ trong những năm tiếp theo.

Đảng Cộng hòa đã duy trì đa số ở cả hai viện Quốc hội trong hai năm qua, nhưng nay mất quyền kiểm soát cả hai viện. Điều này khiến hai năm còn lại trong nhiệm kỳ Tổng thống của ông Trump trở thành giai đoạn đặc biệt khó khăn.

Cuộc bầu cử giữa kỳ thường được xem là một dạng "trưng cầu dân ý" nhằm đánh giá kết quả điều hành trong 2 năm của Tổng thống và chính quyền đương nhiệm.

Kết quả lần này không chỉ ảnh hưởng đến chính sách của ông Trump trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ mà còn làm thay đổi cán cân chính trị giữa hai đảng trước cuộc bầu cử Tổng thống năm 2028.

Cuộc bầu cử tốn kém nhất trong lịch sử nước Mỹ

Theo số liệu của Ủy ban Bầu cử Liên bang (FEC), công ty AdImpact chuyên theo dõi và phân tích chi phí quảng cáo, cùng tổ chức giám sát tài chính bầu cử độc lập OpenSecrets, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ lần này là cuộc bầu cử tốn kém nhất trong lịch sử nước Mỹ.

Chi tiêu cho quảng cáo và vận động tranh cử ước tính lên tới mức kỷ lục 11,21 tỷ USD, so với 11,2 tỷ USD trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024.

Các tỷ phú công nghệ và tổ chức vận động hành lang của doanh nghiệp đã rót hàng trăm triệu USD để hỗ trợ những ứng viên Cộng hòa có quan điểm ủng hộ các dự án trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) quy mô lớn.

Tỷ phú Elon Musk là nhà tài trợ lớn nhất, với 458 triệu USD hỗ trợ đảng Cộng hòa. Các tỷ phú trong lĩnh vực công nghệ, tiền mã hóa và các nhóm lợi ích AI đã rót hơn 377 triệu USD nhằm hỗ trợ các ứng viên Cộng hòa tại Texas, Ohio và Nam Carolina.

Ngoài ra, Tổng thống Trump còn hứa sẽ phát 5.000 USD cho mỗi công dân Mỹ trưởng thành nếu đảng Cộng hòa giành chiến thắng và tiếp tục kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11/2026.

Sự hỗ trợ của các nhà tài trợ và những lời hứa của Tổng thống Trump đã không giúp đảng Cộng hòa tránh khỏi thất bại. Điều này cho thấy nguồn lực tài chính khổng lồ không thể quyết định lựa chọn của cử tri.

Nguyên nhân thất bại của đảng Cộng hòa

Các nhà phân tích chính trị cho rằng thất bại nặng nề của đảng Cộng hòa dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Trump trong cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026 xuất phát từ nhiều nguyên nhân.

Thứ nhất, cuộc chiến với Iran mâu thuẫn với lời hứa tranh cử của ông Trump về việc không tiến hành bất kỳ cuộc chiến nào và không để binh sĩ Mỹ thiệt mạng bên ngoài nước Mỹ.

Cuộc chiến đã dẫn đến việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz, khiến giá năng lượng tăng mạnh và ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày của hàng triệu người Mỹ.

Sau hai năm cầm quyền, cử tri tỏ ra bất mãn sâu sắc trước tình trạng giá cả đắt đỏ. Các chính sách thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu cũng gia tăng áp lực lên nền kinh tế và đời sống người dân.

Trong bối cảnh đó, người dân Mỹ lựa chọn đảng Dân chủ vì muốn chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ trong đường hướng của nước Mỹ.

Nhiều nhóm cử tri từng ủng hộ ông Trump năm 2024 bất bình trước các chính sách kinh tế, chiến sự và chiến dịch truy quét người nhập cư. Điều này khiến họ không đi bỏ phiếu hoặc chuyển sang ủng hộ đảng Dân chủ.

Thứ hai, tại các bang truyền thống gồm Texas, Kansas, Iowa, Ohio và Nam Carolina, vốn lâu nay trung thành với đảng Cộng hòa và là những nơi ông Trump tự tin giành chiến thắng, tỷ lệ cử tri ủng hộ đảng Cộng hòa đã giảm 20-30%.

Phần lớn số cử tri này chuyển sang ủng hộ đảng Dân chủ, giúp đảng này giành chiến thắng tại Thượng viện.

Phó Tổng thống JD Vance cũng thừa nhận một bộ phận đáng kể những người từng bỏ phiếu cho đảng Cộng hòa năm 2024 đã chuyển sang ủng hộ đảng Dân chủ trong lần bầu cử này.

Thứ ba, nội bộ lãnh đạo đảng Cộng hòa tồn tại bất đồng. Chính Tổng thống Trump cho rằng đảng Cộng hòa thất bại vì tên ông không xuất hiện trên lá phiếu.

Phó Tổng thống JD Vance nhận thấy sự cần thiết phải tập trung vào việc chấm dứt xung đột và giải quyết vấn đề chi phí sinh hoạt.

Đối thủ cũ của ông Trump là Ron DeSantis, thành viên đảng Cộng hòa và Thống đốc thứ 46 của bang Florida, cũng cho rằng việc Quốc hội không công bố các hồ sơ liên quan đến vụ án Jeffrey Epstein, trong đó ông Trump là một trong những nhân vật bị nhắc đến, đã làm suy giảm lòng tin của cử tri.

Các chiến lược gia của đảng cho rằng thay vì tranh thủ nhóm cử tri trung dung, lãnh đạo đảng đã quyết định đưa ông Trump và những vấn đề gây tranh cãi liên quan đến ông trở thành trọng tâm của chiến dịch tranh cử. Điều này biến cuộc bầu cử thành một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm đối với các chính sách của chính quyền.

Quan hệ với Việt Nam

Cuộc bầu cử giữa kỳ Quốc hội Mỹ ngày 3/11/2026, với việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện, có thể tác động đến một số khía cạnh trong quan hệ Việt - Mỹ, nhưng không làm thay đổi bản chất mối quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước.

Quan hệ Việt - Mỹ có nền tảng vững chắc, được xây dựng qua nhiều năm kể từ khi hai nước bình thường hóa quan hệ năm 1995. Việt Nam và Mỹ luôn coi nhau là những đối tác chiến lược quan trọng.

Ngày 10/9/2023, trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Joe Biden, hai nước chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện.

Cả hai đảng trong Quốc hội Mỹ đều coi trọng quan hệ với Việt Nam. Các Tổng thống thuộc đảng Dân chủ như Barack Obama, Joe Biden và các Tổng thống thuộc đảng Cộng hòa như George Bush, Donald Trump đều đã thăm Việt Nam.

Trong khi đó, nhiều lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước và Chính phủ Việt Nam đã có các chuyến thăm chính thức hoặc làm việc tại Mỹ kể từ khi hai nước bình thường hóa quan hệ năm 1995.

Nổi bật nhất là chuyến thăm của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng vào tháng 7/2015. Khi đó, hai nước đồng ý "gác lại quá khứ, hướng tới tương lai" và Mỹ thừa nhận vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Ngày 5/11/2026, tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao, người phát ngôn Phạm Thu Hằng nêu rõ hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư là một trong những trụ cột quan trọng trong quan hệ Việt - Mỹ. Việt Nam mong muốn quan hệ kinh tế, thương mại giữa hai nước phát triển theo hướng cân bằng, hài hòa, bảo đảm lợi ích của doanh nghiệp và người dân hai nước.

Theo số liệu thống kê trong 10 tháng năm 2026, Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch 159,40 tỷ USD, tăng 26,2% so với cùng kỳ năm 2025.

Về đầu tư, tính đến cuối tháng 7/2026, Mỹ có 1.587 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam, với tổng vốn đăng ký khoảng 12,5 tỷ USD, đứng thứ 11 trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam.

Quan hệ với Nga, Ukraine và châu Âu

Đối với Nga, ngày 4/11/2026, Thứ trưởng Ngoại giao Sergey Ryabkov cho biết lập trường của Moscow về xung đột Ukraine và chính sách đối ngoại nói chung sẽ không thay đổi, bất kể những diễn biến chính trị tại Mỹ.

Ông cũng mô tả cách tiếp cận của ban lãnh đạo đảng Dân chủ đối với Nga là "rất tiêu cực". Liệu đảng Dân chủ có làm suy yếu những nỗ lực của ông Trump nhằm cải thiện quan hệ Mỹ - Nga hay không?

Về vấn đề này, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói: "Tổng thống Trump tiếp tục thực thi quyền lực của mình và Moscow thực sự tin tưởng vào việc tiếp tục các nỗ lực vì hòa bình của ông. Việc bảo đảm lợi ích của Nga trong cuộc xung đột với Ukraine không phụ thuộc vào tình hình ở Mỹ. Lợi ích của Nga sẽ được bảo vệ trong mọi trường hợp. Nga là một quốc gia có chủ quyền tuyệt đối. Khả năng Quốc hội mới cản trở các nỗ lực của Tổng thống là vấn đề nội bộ của nước Mỹ".

Ông Trump sẽ tiếp tục giữ cương vị Tổng thống trong hai năm nữa, đến khi kết thúc nhiệm kỳ, và tiếp tục thực hiện chính sách đối ngoại của mình bất kể kết quả bầu cử lập pháp.

Mặc dù đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát lưỡng viện, Tổng thống Trump vẫn nắm giữ quyền hành pháp rất rộng lớn trong các lĩnh vực đối ngoại, thương mại và an ninh quốc gia.

Việc đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện có thể khiến ông gặp khó khăn, đồng thời tăng cường hoạt động giám sát hoặc gây áp lực đối với các chính sách liên quan đến Nga.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc họ có thể hoàn toàn tước bỏ khả năng đàm phán hay quyền phủ quyết của ông Trump.

Đảng Dân chủ dự kiến tận dụng quyền kiểm soát các ủy ban phân bổ ngân sách và điều tra để xem xét kỹ lưỡng hơn các thỏa thuận hoặc chính sách ngoại giao, kinh tế mà ông Trump thực hiện với Nga, đặc biệt là thỏa thuận diesel hoặc việc dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt Nga.

Đồng thời, họ có thể gây áp lực nhằm duy trì hỗ trợ cho Ukraine và phối hợp chặt chẽ hơn với châu Âu.

Theo Hiến pháp Mỹ, việc xác định lộ trình chính sách đối ngoại và tiến hành các cuộc đàm phán quốc tế thuộc thẩm quyền của nhánh hành pháp do Tổng thống đứng đầu. Quốc hội không thể trực tiếp cấm Nhà Trắng tiến hành đối thoại ngoại giao hoặc đề xuất các sáng kiến hòa bình.

Đảng Dân chủ có thể sử dụng vị thế tại Quốc hội để ngăn chặn, cắt giảm hoặc đặt điều kiện đối với các khoản tài trợ liên quan đến viện trợ nước ngoài và các chương trình quân sự.

Do đó, mặc dù đảng Dân chủ có lập trường cứng rắn đối với Moscow, khả năng tác động đến các động thái ngoại giao của Nhà Trắng vẫn bị giới hạn bởi khuôn khổ hiến pháp về phân chia quyền lực giữa Tổng thống và Quốc hội.

Các hoạt động đối ngoại của chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ được thực hiện trong bối cảnh có sự tham vấn chính trị nội bộ liên tục và phải tuân thủ các thủ tục pháp lý theo quy định của luật pháp Mỹ.

Đối với Ukraine, ngày 4/11, trong cuộc phỏng vấn với đài truyền hình ZDF của Đức, Tổng thống Volodymyr Zelensky bày tỏ hy vọng việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội Mỹ sẽ tạo ra những thay đổi có lợi cho Kiev.

Ông kỳ vọng Quốc hội sẽ nối lại hoạt động hỗ trợ quân sự và tài chính mạnh mẽ hơn cho Ukraine, đồng thời góp phần khôi phục mối quan hệ chặt chẽ giữa Mỹ và châu Âu. Theo ông Zelensky, điều này sẽ làm thay đổi tính toán của Moscow và thúc đẩy Nga tìm kiếm hòa bình.

Tuy nhiên, các nhà phân tích chính trị cho rằng việc hiện thực hóa đầy đủ những kỳ vọng này không dễ dàng.

Tổng thống Trump vẫn nắm giữ các đòn bẩy quan trọng trong chính sách đối ngoại và thực thi pháp luật, bao gồm quyền phủ quyết và quyền quản lý quốc phòng. Sự thay đổi về đa số tại Quốc hội không đồng nghĩa với việc Mỹ tự động quay trở lại chính sách của chính quyền Joe Biden.

Mặt khác, quy mô viện trợ trước đây dành cho Kiev không chỉ bị cản trở bởi những bất đồng giữa hai đảng mà còn bởi sự suy giảm trong kho dự trữ vũ khí của Mỹ.

Mặc dù đảng Dân chủ theo truyền thống ủng hộ hỗ trợ Ukraine và quan hệ xuyên Đại Tây Dương, mức độ sẵn sàng của Quốc hội mới trong việc thông qua các gói viện trợ trị giá hàng tỷ USD vẫn chưa chắc chắn, nhất là khi kinh tế Mỹ đang gặp nhiều khó khăn và tình trạng đối đầu chính trị trong nước tiếp diễn.

Do đó, dù chiến thắng của đảng Dân chủ tại cả hai viện mang lại cho Kiev một đồng minh tiềm năng trong việc chống lại các sáng kiến cô lập Ukraine tại Quốc hội, khả năng nối lại những đợt viện trợ quy mô lớn như trước đây vẫn bị hạn chế bởi bối cảnh chính trị chung tại Washington.

Đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện và Quốc hội khóa mới sẽ bắt đầu hoạt động từ tháng 1/2027. Về lý thuyết, điều này tạo cơ hội thuận lợi hơn để thúc đẩy các dự luật ngân sách và gói viện trợ tài chính, quân sự cho Ukraine.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump vẫn nắm giữ quyền phủ quyết và có ảnh hưởng lớn đến định hướng chính sách đối ngoại cũng như các tiến trình đàm phán. Sự đồng thuận giữa Quốc hội và Nhà Trắng là điều kiện cần thiết để các chính sách viện trợ được thông qua và thực thi hiệu quả.

Trong khi Kiev kỳ vọng nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ hơn từ đảng Dân chủ, chính quyền Mỹ hiện nay vẫn đang triển khai các bước đi riêng liên quan đến Nga, như thỏa thuận năng lượng, các lệnh trừng phạt và cuộc đàm phán ba bên dự kiến diễn ra tại Abu Dhabi.

Đối với châu Âu, các nước châu Âu đón nhận kết quả bầu cử với sự lạc quan thận trọng. Việc đảng Dân chủ giành chiến thắng lớn và kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện có thể ảnh hưởng đến quan hệ Mỹ - châu Âu.

Brussels hy vọng mối quan hệ giữa hai bờ Đại Tây Dương có thể được khôi phục sau hai năm chịu nhiều cú sốc và căng thẳng dưới thời Tổng thống Trump, chẳng hạn như việc áp thuế 15% đối với hàng nhập khẩu từ châu Âu và việc tái lập quan hệ với Moscow.

Bất chấp chiến thắng của đảng Dân chủ, các nhà lãnh đạo châu Âu vẫn đặt câu hỏi về khả năng thay đổi căn bản và nhanh chóng đối với chiếc ô an ninh của Mỹ. Ông Trump vẫn là Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Mỹ đến tháng 1/2029, trong khi đảng Dân chủ cũng có xu hướng giảm bớt gánh nặng tài chính cho châu Âu.

Các nhà lãnh đạo châu Âu nhận thấy việc đảng Cộng hòa kiểm soát toàn diện Quốc hội năm 2024 rồi đảng Dân chủ đảo ngược tình thế năm 2026 cho thấy cán cân chính trị tại Mỹ có thể thay đổi theo bất kỳ hướng nào trong cuộc bầu cử tiếp theo.

Điều này đe dọa tính liên tục trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Bất kỳ cuộc bầu cử nào tại Mỹ cũng có thể làm thay đổi đáng kể các cam kết quốc tế của nước này, trong đó có những cam kết với châu Âu.

Trong bối cảnh đó, châu Âu đang đẩy nhanh tiến trình tự chủ chiến lược, bao gồm tăng ngân sách quốc phòng, đồng bộ hóa chuỗi cung ứng vũ khí trong nội khối và giảm sự phụ thuộc vào năng lực hậu cần, tình báo của quân đội Mỹ. Mục tiêu là xây dựng một châu Âu mạnh mẽ, độc lập hơn để bảo vệ lợi ích của mình và tránh phụ thuộc vào những biến động chính trị tại Mỹ.

Nước Mỹ đang trải qua một cơn địa chấn chính trị. Quốc hội mới nhóm họp vào tháng 1/2027 sẽ định hình chính sách đối nội và đối ngoại của nước này trong hai năm tới.

Kết quả bầu cử giữa kỳ ngày 3/11 vừa qua là một bước ngoặt lớn trên chính trường Mỹ, đồng thời là tín hiệu báo trước cuộc đua vào Nhà Trắng năm 2028 sẽ hết sức căng thẳng.