Sức mạnh hợp lực từ những cánh đồng: Khi tri thức và tinh thần cộng đồng thắp sáng tương lai nông nghiệp Việt

Hợp lực khởi nghiệp vì sinh kế bền vững Mekong - Khi trường đại học trở thành vườn ươm phát triển

Sớm tháng mười một, khi những giọt sương mai còn đọng trên những luống hành tím giữa các triền cù lao bạt ngàn của miền Tây sông nước, dòng chảy khởi nghiệp tại Đại học Trà Vinh và Vườn ươm doanh nghiệp tỉnh Vĩnh Long chưa bao giờ ngừng rộn rã. Giữa một vùng đất trù phú nhưng trĩu nặng nỗi lo biến đổi khí hậu, hạn mặn và tình trạng lao động trẻ ly hương, một ngọn lửa mang tên "Hợp lực khởi nghiệp vì sinh kế bền vững Mekong" đang thắp lên niềm tin: người trẻ, nông dân và hợp tác xã hoàn toàn có thể lập nghiệp, làm giàu ngay trên chính mảnh đất quê hương.

Từ khoảng trống ly hương đến hành trình gieo mầm hy vọng

Đồng bằng sông Cửu Long từ lâu được biết đến là vựa lúa, trái cây và thủy sản lớn nhất cả nước. Thế nhưng, đằng sau sự trù phú ấy là một thực tế bấp bênh khi kinh tế nông nghiệp truyền thống mang lại giá trị gia tăng thấp, trong khi biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn ngày càng gay gắt. Thiếu vắng cơ hội lập nghiệp tại chỗ, hàng ngàn lao động trẻ đã phải rời quê lên các thành phố lớn tìm kế sinh nhai, để lại những làng quê vắng bóng lực lượng lao động sung sức.

Tại vùng đất Trà Vinh (nay thuộc tỉnh Vĩnh Long) nơi có đông đồng bào Khmer sinh sống với nhiều hợp tác xã và hộ nông dân sở hữu sản vật đặc trưng, rào cản lớn nhất không phải là thiếu ý tưởng hay sản phẩm, mà là khoảng trống về tri thức quản trị, kỹ năng xây dựng thương hiệu, tiếp cận thị trường và nguồn vốn. Trong khi đó, các nguồn lực hỗ trợ khởi nghiệp từ nhà nước, trường đại học và quỹ đầu tư lại hoạt động rời rạc, chủ yếu tập trung ở các đô thị lớn. Thiếu một đầu mối đủ uy tín để kết nối, những ý tưởng đổi mới sáng tạo ở vùng sâu, vùng xa mãi chỉ nằm trên giấy.

Chính trong bối cảnh đó, Đại học Trà Vinh đã chọn một sứ mệnh tiên phong: Dùng tri thức, đội ngũ chuyên gia và mạng lưới đối tác của nhà trường làm điểm tựa để hợp lực các bên, đánh thức tiềm năng bản địa. Dưới sự dẫn dắt của TS. Nguyễn Văn Vũ An - Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp, Đại học Trà Vinh kiêm Giám đốc Vườn ươm doanh nghiệp tỉnh Vĩnh Long, dự án đã trở thành bệ phóng vững chắc cho hàng nghìn khát vọng khởi nghiệp suốt từ năm 2017 đến nay.

Đặc biệt hơn cả những thành quả về kinh tế hay sản phẩm, giá trị cốt lõi sâu sắc nhất mà dự án mang lại chính là cuộc cách mạng trong tư duy của thế hệ trẻ vùng đồng bằng. Những người trẻ miền Tây giờ đây không còn mang nặng suy nghĩ thụ động là học để đi làm thuê, mà đã dũng cảm bước ra ánh sáng với tư thế làm chủ đầy kiêu hãnh của tinh thần học để tạo việc làm, để tự tay chọn ở lại bám trụ xây dựng quê hương.

Nhà trường là trạm trung chuyển tri thức và nguồn lực

Điểm đột phá làm nên sức sống mãnh liệt của dự án chính là mô hình chu trình hỗ trợ liên tục 4 bước, biến một thiết chế giáo dục thành trạm hợp lực thực thụ của hệ sinh thái khởi nghiệp vùng. Dự án bắt đầu từ việc khơi dậy khát vọng và đào tạo tư duy thông qua các khóa học, tọa đàm hay không gian cà phê khởi nghiệp cởi mở dành cho cả sinh viên, giảng viên, nông dân và các chủ thể hợp tác xã.

Từ bước đệm tinh thần ấy, hành trình tiến đến giai đoạn ươm tạo và cố vấn chuyên sâu, nơi Vườn ươm doanh nghiệp tỉnh Vĩnh Long trực tiếp đồng hành cầm tay chỉ việc cho từng dự án, từ mài giũa mô hình kinh doanh, hoàn thiện chất lượng sản phẩm, gỡ rối hành lang pháp lý cho đến chiến lược xây dựng thương hiệu. Khi hạt giống đã đủ cứng cáp, trạm trung chuyển tri thức này tiếp tục đóng vai trò nhịp cầu kết nối vốn và thị trường, tổ chức các sự kiện gọi vốn chuyên nghiệp với sự tham gia của hàng trăm đối tác trong và ngoài nước.

Nhìn lại hành trình gần một thập kỷ với kinh phí khoảng 13 tỷ đồng được huy động linh hoạt, dự án đã tạo ra những con số ấn tượng: hơn 16.000 sinh viên và giảng viên được đào tạo tư duy khởi nghiệp, hơn 2.200 doanh nghiệp và hợp tác xã được tập huấn chuyên sâu, 39 dự án doanh nghiệp được ươm tạo chuyên nghiệp, cùng 4,5 tỷ đồng vốn đầu tư gọi thành công cho 10 dự án tiêu biểu.

Những con số ấy đã chuyển hóa thành các câu chuyện đổi đời thực tiễn như dự án SABAY với viên súp bún nước lèo ăn liền của đồng bào Khmer đạt giải Nhì INNOBE 2026 và thành lập công ty riêng, hay chuỗi giá trị hành tím được nâng tầm với giá trị định giá khoảng 1 tỷ đồng. Song song với đó, hơn 1.200 học sinh phổ thông được định hướng khởi nghiệp, và công cuộc chuyển đổi số đã đưa trí tuệ nhân tạo đến tay 60 doanh nghiệp cùng các hộ kinh doanh nhỏ lẻ.

Hội tụ đầy đủ năm tiêu chí cốt lõi của Human Act Prize từ tính cam kết dài hơi, tính bền vững tự chủ, tính sáng tạo trong mô hình, tính tác động sâu rộng đến hàng vạn người hưởng lợi cho đến tính lan tỏa mạnh mẽ, dự án chính là minh chứng rực rỡ cho tinh thần hợp lực cộng đồng.

Giữ lấy cánh đồng bằng sức mạnh hợp lực: Hành trình bền bỉ của Câu lạc bộ Hợp tác xã Thọ Xuân

Dưới những ngọn khói lam chiều ở vùng đất Thọ Xuân xứ Thanh, nơi những thửa ruộng từng có lúc đối mặt với cảnh bỏ hoang và nỗi lo người trẻ rời bỏ làng quê, một ngọn lửa bền bỉ mang tên Câu lạc bộ Hợp tác xã vì An ninh lương thực đã được thắp sáng suốt hơn 13 năm qua. Được dẫn dắt bởi ông Trần Lê Văn - Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Hợp tác xã Đông Phương Hồng cùng Ban Chủ nhiệm tâm huyết, dự án đã biến "ngôi nhà chung" của kinh tế tập thể thành điểm tựa vững chắc cho những người làm nông nghiệp.

Nốt lặng giữa cánh đồng và hành trình của những "người giữ lửa" thầm lặng

Việt Nam từ lâu đã tự hào là quốc gia nông nghiệp, nơi hàng triệu hộ gia đình trực tiếp bám đất để nuôi sống hàng chục triệu con người. Thế nhưng, đằng sau sự bình yên ấy là muôn vàn trăn trở. Biến đổi khí hậu, thiên tai hạn hán bủa vây, giá vật tư nông nghiệp liên tục leo cao trong khi giá nông sản trồi sụt bấp bênh.

Khó khăn lớn nhất của người nông dân chính là sự canh tác manh mún, khiến việc áp dụng cơ giới hóa hay sản xuất quy mô lớn gặp nhiều trở ngại. Không dừng lại ở đó, lực lượng lao động trẻ cứ thưa dần, đội ngũ quản lý HTX ngày một già hóa. Có những vị Giám đốc HTX đã phải dùng chính tài sản cá nhân, làm thêm đủ nghề từ lái xe đến buôn bán tự do để bù đắp cho hoạt động của HTX, cốt chỉ để giữ lấy mảnh đất và tiếng cười của xã viên.

Chính trong khoảnh khắc chông chênh ấy, Câu lạc bộ HTX Thọ Xuân ra đời vào tháng 8/2013 như một cái ôm siết chặt những bàn tay đang mỏi mệt, với niềm tin không lay chuyển: muốn giữ được cánh đồng thì phải giữ được người nông dân; muốn giữ được người nông dân thì phải xây dựng được những HTX đủ mạnh để nương tựa vào nhau.

Ngôi nhà chung sẻ chia tri thức và thắp sáng tình người

Điểm khác biệt lay động lòng người của dự án là việc tạo ra một hệ sinh thái gắn kết bằng tình nghĩa và trách nhiệm thay vì để mỗi HTX tự bơi trong biển lớn cô độc. Trải qua hơn 13 năm, mạng lưới ấy nay đã vươn mình kết nối 34 HTX thành viên, trực tiếp mang lại sinh kế và điểm tựa vững chắc cho hơn 6.000 thành viên cùng hàng vạn nông dân.

Ở "ngôi nhà chung" Thọ Xuân, rào cản cạnh tranh bị xóa nhòa thông qua mô hình "HTX học HTX", nơi bí quyết kinh doanh luôn được sẻ chia chân thành để hạ thấp chi phí và nhân đôi hiệu quả thực tiễn. Song hành với đó là mạng lưới Giám đốc HTX đồng hành, nơi những người đứng đầu có một không gian ấm áp để cùng chia sẻ những đêm trắng trăn trở vì mùa vụ, cùng nhau tháo gỡ khó khăn về vốn, kỹ thuật và tìm kiếm đầu ra ổn định.

Hơn thế nữa, dự án còn khéo léo gắn kết kinh tế với hồn cốt văn hóa qua những chuyến dâng hương tri ân tại Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Lam Kinh, các buổi giao lưu thể thao, văn hóa hay chương trình thiện nguyện, bồi đắp nên khối đoàn kết gắn bó sâu nặng. Để rồi từ những gốc rễ ấy, dự án tiếp tục đánh thức thế hệ trẻ quay về với đất và làng, chủ động mở ra cánh cửa tiếp cận chuyển đổi số và tư duy quản trị hiện đại, chuẩn bị đội ngũ kế cận đầy nhiệt huyết cho tương lai kinh tế tập thể.

Dự án Hợp tác xã vì An ninh lương thực duy trì hoạt động liên tục hơn 10 năm hoàn toàn dựa trên sự đóng góp tự nguyện, sức mạnh nội sinh và tinh thần tình nguyện, minh chứng cho sức sống trường tồn của một mô hình vì cộng đồng. Hành trình của CLB HTX Thọ Xuân chính là minh chứng sống động cho tinh thần "Hợp lực cộng đồng" của Human Act Prize 2026, khi hàng chục HTX và hàng ngàn nông dân cùng chung tay vực dậy cả một nền nông nghiệp vùng quê.

Tìm kiếm sức mạnh hợp lực trên khắp Việt Nam

Từ câu chuyện đầy cảm hứng của Đại học Trà Vinh hay CLB HTX Thọ Xuân, có thể thấy sức mạnh của sự kết nối khi tri thức hội tụ cùng trách nhiệm xã hội. Đó cũng chính là tinh thần cốt lõi của Human Act Prize: Hợp lực cộng đồng – kết nối nguồn lực, chia sẻ kinh nghiệm, nhân rộng mô hình hiệu quả và tạo ra tác động xã hội rộng lớn bằng sức mạnh tập thể. Hơn thế nữa, các dự án còn thắp lên ngọn lửa của Human Act Now: kết nối con người, tri thức và nguồn lực, trao trọn không gian hành động để thế hệ trẻ từng bước trở thành lực lượng kiến tạo những giá trị mới cho đất nước.

Bạn đang ấp ủ một dự án, sáng kiến tạo giá trị cho cộng đồng? Hãy chủ động đăng ký tham gia Human Act Prize ngay hôm nay để những nỗ lực bền bỉ của bạn được ghi nhận và vinh danh xứng đáng, hoặc đề cử những câu chuyện tử tế mà bạn biết để cùng lan tỏa những ngọn lửa ấm áp đến mọi miền Tổ quốc!